شکوفايي بانکهاي اسلامي در بحران جهاني

گزارش اشپيگل از گسترش اسلام در بانكهاي اروپا

کد خبر: ۴۶۴۶۵

تاریخ: ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۸ - ۱۲:۵۷

مجله آلماني اشپيگل در گزارش مبسوطي با عنوان "بانک هاي اسلامي، عبور از بحران با ياري خدا" نوشت، در حالي که موسسات مالي و بانک ها در سراسر جهان با پيامدهاي بحران اقتصادي و مالي دست و پنجه نرم مي کنند، بانک هاي اسلامي از روند رشد و شکوفايي برخوردارند.

اين مجله افزود، معاملاتي که بر اساس احکام شريعت اسلام انجام مي شوند، رو به توسعه و گسترش هستند و خلاء هايي را پر مي کنند که موسسات بزرگ مالي و اقتصادي جهان بخاطر عقب نشيني، در بازارهاي مالي ايجاد کرده اند.
"ديويد تستا" مدير اجرايي بانک اسلامي "گيت هاوس" در لندن با تاکيد بر اينکه بحران مالي جهاني تاثيرات خود را بر بانک هاي اسلامي نيز گذاشته است مي گويد، در شرايطي که بانک هاي غربي از بازارهاي مالي عقب نشيني کرده اند، بانک اسلامي گيت هاوس، کارمند استخدام مي کند.

اشپيگل نوشت، گيت هاوس که يکي از پنج بانک اسلامي لندن است، توانايي رقابت و پايداري اين سيستم بانکي در بازار مالي را در شرايط بحراني به ثبوت رساند.

پرفسور "رودني ويلسون" استاد امور مالي اسلام در دانشگاه انگليسي دورهام نيز مي گويد، بانک هاي اسلامي، "اوراق بهادار و سهام زهرآگين" را در معاملات خود عرضه نمي کنند، زيرا که قرآن چنين سيستمي را ممنوع کرده است.
به نوشته اين مقاله، بانک هاي اسلامي بخش قابل توجهي از داد و ستدهاي خود را از طريق سپرده بانکي مشتريان تامين کرده و با مشکلات استهلاک و بازپرداخت مواجه نيستند که ديگر بانک ها گرفتار آن هستند. بدين ترتيب سيستم بانکداري اسلام که در گذشته به عنوان يک ايده عجيب و غريب و مانعي در برابر معاملات مورد تمسخر قرار مي گرفت، امروزه روح زمان را متوجه خود کرده است.

اشپيگل افزود، در برخي از محافل و کلوپ هاي محافظه کار، اصول و احکام سرمايه گذاري قرآن به مدل و الگويي براي کل امور مالي تبديل شده است. حتي واتيکان که به نزديکي شديدي به اسلام معروف نيست، بانک هاي غربي را به درس آموختن در نزد همکاراني توصيه مي کند که از احکام اعتقادي استفاده مي کنند. بدين ترتيب بحران مالي کنوني در جهان، علاقه و تمايل نسبت به بانک هاي اسلامي و مطابق با احکام شريعت اسلام را بيدار کرده است.

به نوشته اين مجله آلماني، در بانک هاي اسلامي، مشتريان و سرمايه گذاران مقررات بنيادين شريعت اسلام و احکام اسلامي را رعايت مي کنند. در اين سيستم، شرايط کسب درآمد و پول سخت تر است بطوريکه بهره و همچنين معامله با ارزش هاي مجازي (از جمله مسکن و ملک، بيمه عمر، جواهرات) ممنوع و قروض و وام هاي مفرط، داد و ستدهاي ريسک آميز و دلال بازي تابو هستند.

بدين خاطر در تمام معاملات و داد و ستدهاي اينگونه اي، مالکين کالاها و ارزش هاي ملموس چون مسکن و املاک، جواهرات و يا ديگر کالاها نيز بايد تغيير کنند و مشتري مي تواند بجاي بهره ممنوعه، از طريق افزايش واقعي کالا، سود کسب کند. هر چند که چنين سيستمي، معاملات را پيچيده تر و معمولا گران تر مي کند اما اينگونه معاملات، ريسک کمتري نيز دارد. بدين ترتيب سيستم بانک اسلامي که با سوء اعتماد نگريسته مي شد، مي تواند تحولي در بحران اقتصادي جهاني ايجاد کند.

اشپيگل با استناد به يک گزارش تحقيقي "آرتور د. ليتل" شرکت برجسته مشاوره که توسط يک پرفسور آمريکايي با همين نام در سال 1886 به عنوان اولين بنگاه مشاوره اي تاسيس شده مي نويسد، ارزش هاي سنتي بانک هاي اسلامي براي سرمايه گذاران غربي جذاب تر مي شود که در جستجوي يک لنگرگاه مطمئن و با امن در طوفان مالي کنوني هستند.

اين مجله افزود، تمايل به سيستم بانک اسلامي در شرکت کنندگان در يک نمايشگاه اوراق بهادار نيز افزايش يافته است، زيرا که منابع پولي و مالي ديگر خشک شده اند. تستا در اين باره مي گويد، بسياري از عرضه کنندگان اوراق بهادار جديد آماده اند، فرسنگ ها راه اضافي را بپيمايند تا در برابر احکام شريعت اسلام تعظيم کرده و به سرمايه در بازاري دست يابند که در آن سيستم بانک هاي متعارف، سرمايه گذاري را متوقف کرده است.

به نوشته اشپيگل، بانک گيت هاوس لندن که کار خود را از آوريل سال گذشته (2008) ميلادي آغاز کرده است، نقطه شروعي در سيستم بانک اسلامي است. اين بانک که يک سرمايه 50 ميليون پوندي دارد در اولين سال کار خود سودي نداشته است اما بحران اقتصادي در جهان، فرصت هاي جديدي نيز ايجاد کرده است.

بانک هايي که در معاملات با "اوراق بهادار زهرآگين" از جمله مسکن و املاک شرکت نداشته اند مي توانند خلاء هاي ايجاد شده را پر کنند که از طريق خودداري بانک هاي بزرگ بسيار مقروض و بدهکار پيدا شده اند. تستا مي گويد، شرايط کنوني براي سيستم بانک اسلامي مطلوب و خوب است و اکثر اين بانک ها، در حال رشد و توسعه هستند.

اين مقاله افزود، بانک لندن و خاورميانه (بي.ال.ان.اي.) که دو سال از تاسيس آن مي گذرد، از جمله بانک هاي اسلامي در انگليس است که تراز مالي خود را در سال گذشته از 297 ميليون به 872 ميليون پوند تقريبا به سه برابر افزايش داده و سود ناخالص آن از 330 هزار پوند به 4 ميليون و 400 هزار پوند افزايش يافته است. هر چند که چنين رقمي در مقايسه با ترازهاي ميلياردي بانک هاي سنتي، ناچيز است اما روند رشد تراز مالي در سيستم بانک اسلامي قابل توجه است.

به نوشته اشپيگل، سيتي بانک از بزرگترين بانک هاي آمريکايي، دويچه بانک يکي از مهمترين بانک ها در آلمان، "اچ.اس.بي.سي." بزرگترين اروپايي در انگيس در حال حاضر بخش هايي خاص سيستم بانکداري بر مبناي احکام شريعت اسلام دارند تا بتوانند پول و سرمايه کشورهاي حاشيه خليج فارس را به سمت خود جذب کنند.

"اشتولس" سخنگوي دويچه بانک با توجه به اينکه اين موسسه مالي، معاملات خود را از دبي انجام مي دهد مي گويد، ما ديرهنگام به اين سيستم وارد شديم اما در اين ميان در راس آن قرار داريم.

اشتولس موسسه بورس و تجاري "ال ميار" که پنج ماه پيش در لوکزامبورگ تاسيس شده است را به عنوان يک اقدام انقلابي قلمداد مي کند. دويچه بانک بنيانگذار اين موسسه بورس است که بر مبناي احکام شريعت اسلام فعاليت دارد اما ال ميار مستقل عمل مي کند و هر موسسه اي مي تواند در اين بورس اوراق بهادار اسلامي عرضه کند.

به نوشته اشپيگل، موسسه "ال ميار" قرار است براي نقدينگي و استاندارد کردن در بخش بانک هاي اسلامي نقش داشته باشد که در بازار هنوز جوان هستند. در پنج سال گذشته يک سيستم جديد جهاني پيدا شده است که تحت نظارت بانک هاي غربي است اما ناظريني که بر مبناي احکام قرآن عمل مي کنند نيز داوطلبانه بر آن نظارت دارند. تراز مالي و معاملاتي اين بخش 650 ميليارد دلار است که صرفا يک درصد از معاملات بانکي در جهان است.

اين مجله افزود، اين سيستم بانکي در عين حال در برابر بحران مالي جهان مصون نبوده و برخي از حوزه هاي معاملاتي آن بشدت از اين بحران آسيب ديدند. بازار "صکوک" اوراق بهادار اسلامي بدون ربا و با محدوديت کاربرد سرمايه حدود 60 درصد کاهش يافت و صندوق سهام اسلامي تحت تاثير روند تنزل سهام در بازارهاي بورس "داو جونز" در آمريکا، "فوتسي" در انگليس و "داکس" در آلمان نيز کاهش از خود نشان داد.

به نوشته اشپيگل، از آنجا که تعداد زيادي از املاک و مسکن ها همچنان در دفاتر بانک هاي اسلامي ثبت شده است، بحران بخش مسکن و املاک متوجه اين بانک نيز شده، هر چند که در مجموع سيستم مالي اسلامي کمتر از بقيه دنياي بانکداري آسيب ديده است.

ويلسون که در حال حاضر به عنوان استاد ميهمان در قطر بسر مي برد مي گويد، يک خوشبيني محتاطانه براي سال جاري (2009) ميلادي وجود دارد.

اين مجله افزود، از آنجا که سرمايه داران عرب فعال و محبوب هستند، بانک هاي بزرگي چون "يو.بي.اس." سوئيس يا "رويال بانک اسکاتلند" که در اثر بحران مالي بسيار آسيب ديده اند، خود را در بخش سيستم بانک اسلامي توسعه و گسترش دهند.

"آرمن پاپازيان" رييس جديد بخش بازارهاي اسلامي بانک "يو.بي.اس." مي گويد، بحران مالي جهان، درهايي را نيز مي گشايد.

اشپيگل نوشت، هر چند که تراز بانک هاي اسلامي از سال 2000 تا 2007 ميلادي سالانه بطور ميانگين 30 درصد رشد مطلوبي داشته است اما اين بانک ها پس از بحران مالي جهاني نيز رشدي بين 15 تا 20 درصد داشته اند.
"استفن آموس" رييس بازاريابي بانک اسلامي بريتانيا مي گويد، ما شاهد علاقه و تمايل شديدي به سيستم بانک هاي اسلامي در جهان هستيم.

اين مجله افزود، مراکز بانک هاي اسلامي در کشورهاي حاشيه خليج فارس و جنوب شرق آسيا قرار دارند. عربستان سعودي و مالزي بزرگترين بازارها را دارند و دبي قصد دارد به برترين مکان سيستم مالي اسلامي در جهان تبديل شود.

به نوشته اشپيگل، در غرب نيز لندن به نخستين و برترين شهر توسعه بانک هاي اسلامي و سيستم مالي اسلامي تبديل شده است و پنج بانک کاملا اسلامي، 17 بخش سيستم مالي اسلامي در بانک هاي انگيس، 18 دفتر وکالت و خدمات حقوقي و 55 موسسه آموزش و تعليم سيستم مالي اسلامي، خدمات ويژه اي در اين رابطه ارائه مي کنند.

دولت انگليس نيز از اين روند شکوفايي بانک هاي اسلامي آگاهانه حمايت کرده است. قوانين مالياتي سال هاي 2003 و 2007 ميلادي در انگليس اينگونه تغيير داده شد که داد و ستدهايي که مطابق با احکام شريعت اسلام منعقد شده اند نبايست گران تر از معاملات سنتي باشند.

اين مجله افزود، سنگ بناي بعدي مي تواند عرضه يک "صکوک" يا اوراق بهادار اسلامي توسط دولت انگليس باشد که در اين صورت، اين نخستين بار خواهد بود که يک کشور غربي، سيستم مالي اسلام را به خدمت مي گيرد. در لندن همچنين با رضايت ويژه اي تاکيد مي شود که بازار بورس وال استريت در نيويورک، در اين مسابقه نقش مهمي ايفاء نمي کند و"جنگ عليه ترور" جورج بوش رييس جمهوري سابق آمريکا، دليل آن است. دولت بوش علاقه اي نداشت در افکارعمومي جهان به عنوان حامي يک سيستم بانک اسلامي شناخته شود.

ارتباطات احتمالي مشتريان بانک هاي اسلامي با "تروريسم" يک بحث دائمي براي اين بانکداران خواهد بود و تستا مي گويد، بانک ها مجبور خواهند بود هر مشتري و معامله اي را با احتياط و دقت زياد بررسي کنند. تستا افزود، اين امر در رابطه با هر فرد و مشتري صدق مي کند که با کشورهاي خاورميانه معامله مي نمايد.

اشپيگل نوشت، از سوي ديگر در برخي از کشورهاي عربي از جمله مغرب، تاسيس کشورهاي اسلامي ممنوع است زيرا که دولت ترس دارد که اين بانک ها باعث تقويت "بنيادگرايان اسلامي" شوند. در ساختار مديريت بانک هاي اسلامي نيز مي توان مشاهده کرد که دين و سياست يک نقش ويژه در اين سيستم ايفاء مي کند. بانک ها و موسسات مالي اسلامي در کنار شوراي نظارت متعارف، يک شوراي احکام شريعت اسلام متشکل از قرآن شناسان دارند که بايد مطابقت تمام معاملات با اين احکام را تاييد کنند.

اين مجله افزود، جلسات سالانه اين سيستم بانکي از جمله گزارش سالانه بانک لندن و خاورميانه با "بسم الله الرحمن الرحيم" شروع مي شود و به چنين گزارشات خشکي، ذره اي از بيگانگي را مي بخشد.

اشپيگل نوشت، وابستگي به رهبران ديني به عنوان "پاشنه آشيل" سيستم مالي اسلامي محسوب مي شود و به عنوان نمونه در مواردي حتي مي تواند فتواي يک عالم ديني در پاکستان، روش معاملاتي يک بانک لندن را از راه دور هدايت کند اما بازارهاي مالي با علاقه به چنين فعل و انفعالات و نااطميناني ها نمي نگرند.

اما تستا ميزان اين تاثيرگذاري و نفوذ را کاهش داده و مي گويد، قرآن شناسان و علماي اسلام صرفا در رابطه با 5 درصد از توليدات سيستم مالي اسلام بحث و اختلاف نظر دارند.

اين مجله افزود، از سوي ديگر با وارد شدن موسسات و بانک هاي اسلامي به سيستم بانک هاي سنتي، نوعي غربي شدن نسبي در سيستم هاي مالي اسلامي به وجود آمده است. به عنوان نمونه دويچه بانک آلمان در بخش پيشبرد "نوآوري در مشتقات و فرآورده هاي مالي اسلامي" فعاليت مي کند و مشتريان اين بانک ها مي توانند با "سوآپ هاي اسلامي"، خود را در برابر نوسانات بهره اي و ارزي مصون کنند.

اشپيگل نوشت، در حاليکه دويچه بانک اين فعاليت را به عنوان يک ضرورت در راستاي حرفه اي کردن سيستم خود مي بيند، چنين فعاليت هايي مي تواند نزد برخي از علما، نوعي سرمايه داري و کاپيتاليسم قمارخانه اي قلمداد شود.

برگردان از آلماني: مرتضي جواديان

منبع: مجله آلماني اشپيگل 2 مي 2009

http://www.spiegel.de/wirtschaft/0,1518,621672,00.html

واژه: SWAP

سوآپ توافقي است مبتني بر معاوضه و جابجايي که در آن به عنوان نمونه صدور گاز ايران به ارمنستان با معاوضه (سوآپ) برق از اين کشور انجام مي گيرد.