آیت‌الله محسن غرویان:

باید زمینه‌ گفت‌وگوهای عقلانی در جامعه زیاد شود

کد خبر: ۴۵۶۳۸۵

تاریخ: ۱۷ آذر ۱۳۹۳ - ۱۵:۳۳

مقام معظم رهبری در حکم آغاز دوره جدید شورای عالی انقلاب فرهنگی که بیست و ششم مهرماه سال جاری ابلاغ شد، مواردی را به عنوان اولویت‌های کاری این شورا اعلام کرده‌اند. از جمله اولویت‌های مد نظر ایشان برخورد فعال و مبتکرانه شورا با جبهه‌بندی فرهنگی میان هواداران فرهنگ انقلابی و اسلامی و معارضان و معاندان این فرهنگ است. یکی دیگر از تأکیدات مقام معظم رهبری بر این مطلب بوده است که دستگاه‌های فرهنگی و در رأس آن‌ها شورای عالی انقلاب فرهنگی بایستی نقش حلقه مکمل و نقش الهام‌بخش و تسهیل‌گر را برای فعالیت‌های خودجوش و فراگیر مردمی در عرصه فرهنگ ایفا کنند. در همین راستا و به مناسبت قرار داشتن در آستانه سالروز تشکیل شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت‌وگویی با آیت‌الله محسن غرویان داشته‌ایم که آن را در ادامه می‌خوانید.

جناب آقای غرویان در ابتدا بفرمایید که نظر شما در مورد اولویت‌های تعیین شده برای شورای عالی انقلاب فرهنگی از سوی مقام معظم رهبری و به طور مشخص آن چه که ایشان با عنوان برخورد فعال و مبتکرانه با جبهه فرهنگی و حمایت از فعالیت‌های فرهنگی مردمی مطرح کرده‌اند، چیست؟

مقام معظم رهبری دام ظله العالی همیشه بر مسائل فرهنگی تأکید دارند و دغدغه مسائل فرهنگی را دارند. این بر این اساس است که از نظر جامعه‌شناسی ما معتقدیم که فرهنگ زیربنای سایر نهادهای اجتماعی است. نهاد سیاست و حکومت، نهاد اقتصاد، نهاد خانواده، این‌ها همه بر اساس نهاد فرهنگ شکل می‌گیرد و از این جهت شورای عالی انقلاب فرهنگی به فرمایش ایشان مسئولیت بسیار سنگینی دارد.

شورای عالی انقلاب فرهنگی در واقع مغز متفکر جامعه است و به هر حال نخبگانی در شورای عالی انقلاب فرهنگی هستند که در واقع نقش هدایت جامعه، طراحی آینده و نقشه کشی فرهنگی کشور را بر عهده دارند. شورای عالی انقلاب فرهنگی باید زمینه‌ها و بسترهای رشد علمی و رشد فرهنگی جامعه را فراهم کند. نسل جوان روز به روز به صحنه می‌آیند، کودکان بزرگ می شوند، نوجوان می شوند، جوان می شوند و وارد دبیرستان ها و دانشگاه ها می شوند و آینده کشور به دست آنان است. فرهنگ این جوانان است که در واقع بستر اقتصاد و سیاست و روابط اجتماعی ما را در آینده فراهم می کند. آن چه که مقام معظم رهبری تأکید فرموده اند این است که شورای عالی انقلاب فرهنگی با توجه به علم و دانش و معرفت و تجربه ای که اعضای دارند بسترهای خلاقیت فکری را برای نسل جوان فراهم کند و امکانات لازم را در اختیار آنان بگذارد. کرسی های نظریه پردازی و تولید علم و آن چه که مد نظر مقام معظم رهبری است نیز وقتی فراهم می شود که این بسترهای لازم برای رشد و شکوفایی فرهنگی و فکری در جامعه وجود داشته باشد. به تعبیری برای رشد فرهنگی باید NGO های علمی و دانشی و معرفتی در بین نسل جوان شکل بگیرد و هدایت و کنترل و نظارت بر این NGO های علمی و معرفتی و فرهنگی باید به دست شورای عالی انقلاب فرهنگی باشد.

همچنین با توجه به این که اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی افرادی هستند که هم اطلاعات دینی و مذهبی دارند، هم اطلاعات فلسفی و کلامی و هم اطلاعات روز سیاسی اجتماعی، و دنیای امروز را می‌شناسند و می‌توانند تفسیری از دین و اسلام و عقاید مذهبی و فرهنگی ارائه کنند که کارآمدی داشته باشد و متناسب با دنیای امروز و نیازهای بشر باشد، با توجه به این موارد بنده تحلیلم از فرمایشات مقام معظم رهبری این است که شورای عالی انقلاب فرهنگی باید کلیدواژه‌های فرهنگی را تئوریزه و تبیین کند و مبانی عقلانی و دینی و مذهبی و فلسفی آن را هم بیان کند. همچنین باید بسترهای لازم برای این امر را هم فراهم کنند. این برداشت بنده از فرمایشات مقام معظم رهبری است.

به نظر می‌رسد که مقام معظم رهبری بیش از تبیین خواستار این باشند که ما به سطح عینیت‌بخشی به آن کلیدواژه‌ها برسیم؛ یعنی این که در سطح عینیت این مسائل فرهنگی را پیگیری کنیم. برای این منظور ورود به چه محورها و زمینه‌هایی را و در هر کدام استفاده از چه شیوه‌هایی را ضروری و مناسب می‌دانید؟ همچنین برای مهار تهدیدها و مقابله با معارضه‌هایی که با جبهه فرهنگی انقلابی و اسلامی مطرح است چه اقداماتی را لازم می‌دانید؟

ببینید فرهنگ یک مقوله نرم است و راه‌های گسترش آن و همچنین راه‌های مقابله با فرهنگ‌های معارض هم از همین سنخ است؛ یعنی یک حرکت نرم‌افزاری و جنبش نرم‌افزاری لازم است که خود مقام معظم رهبری مطرح فرمودند. منظور از جنبش نرم‌افزاری هم یعنی تولید فکر و اندیشه و مقولات فکری، فلسفی عقلانی و ... . این ها کار اصلی و محور اصلی فعالیت شورای عالی انقلاب فرهنگی باید باشد.

در مورد این که روش و شیوه آن چیست هم باید گفت که راه آن گفت‌وگوست؛ چون بستر فکر و اندیشه گفت‌وگو، مناظره و مباحثه و این گونه امور است. باید زمینه‌های گفت‌وگوهای علمی، گفت‌وگوهای فکری، فلسفی و عقلانی در جامعه زیاد شود و همه مراکز علمی ما، اعم از حوزوی و دانشگاهی روز به روز بیشتر به سمت گفت‌وگو و مباحثه علمی حرکت کنند. از این طریق می‌توان جرقه‌های فکری و فرهنگی‌ای را که از ذهن‌ها تراوش می‌کند و ظهور پیدا می‌کند را پی گرفت و ادامه داد و به یک نقطه مطلوب رساند.

این را هم باید توجه کرد که به هر حال مسائل فرهنگی زمانبر است و سریع انجام نمی‌شود؛ اما باید به جرقه‌های فرهنگی و علمی که دفعتاً پدید می‌آیند توجه کرد و آن‌ها را استمرار داد و نتیجه گرفت. من فکر می‌کنم که راه رسیدن به این نتایج گسترش کرسی‌های نظریه‌پردازی و انجمن‌های علمی و فکری است که شورای عالی انقلاب فرهنگی باید برای آن‌ها برنامه‌ریزی و ساختار و نحوه اجرای آن را مشخص کند.

شما آن چه را که مقام معظم رهبری با عنوان برخورد فعال و مبتکرانه در زمینه جبهه فرهنگی خواستار شده‌اند، در این قالب قابل تحقق می‌دانید؟

بله. ببینید دین و فکر و فرهنگ ما باید کارآمدی خود را نشان بدهد؛ کارآمدی در صحنه عمل، اجرا و سبک زندگی و پیشبرد نیازهای بشر امروز. ما باید این‌ها را در فرهنگ‌مان نشان بدهیم و فطرت‌ها وقتی که یک فکر و ایده جدید را بپسندند و هماهنگ با خودشان ببینند قبول می‌کنند. ما معتقدیم که وجدان و فطرت در انسان‌ها حرف حق را می‌پذیرند، تئوری کارآمد و مفید را برای زندگی‌شان می‌پذیرند. ما باید این را در کارآمدی دین و فرهنگ دینی مد نظر قرار بدهیم و فکر می‌کنم که مراد مقام معظم رهبری هم همین بوده است.

شما در شرایط کنونی رویش‌ها و جوشش‌های فرهنگی در سطوح مردمی را در چه عرصه‌هایی می‌بینید و به نظر شما چگونه می‌توان آن‌ها را تکمیل کرد. به تعبیر دیگر مزیت‌های نسبی ما در حوزه فعالیت‌های فرهنگی مردمی چیست و چگونه می‌شود این فعالیت‌ها را ارتقاء کیفی و کمی داد و پتانسیل‌های این مزیت‌های نسبی را در حوزه فعالیت‌های فرهنگی مردمی به فعلیت در آورد؟

ما باید از تشویق و از مساعدت‌های مادی و معنوی استفاده کنیم. جوشش‌های فرهنگی همان جرقه‌هایی است که در اذهان همه مردم در سطوح مختلف زده می‌شود. این جرقه‌ها را باید گرفت و حمایت کرد؛ چه در جوانان، چه در نوجوانان، چه در افراد مسن‌تر؛ و البته در مسائل مختلف فرهنگی؛ چون فرهنگ معنای بسیار گسترده‌ای دارد و شامل مسائل علمی، اخلاق، آداب، رسوم، دین، مذهب، معنویت، عرفان، فلسفه و حتی صنعت هم می‌شود. در هر عرصه‌ای از این عرصه‌ها که ابعاد وجودی انسان است ما می‌توانیم جوشش‌هایی را ببینیم و رویش‌ها و جهش‌ها و جرقه‌هایی را در افراد پیدا کنیم. بایستی زمینه را فراهم کرد تا هر کس فکر جدیدی، تئوری جدیدی، نظریه‌ای یا فرضیه‌ای در هر عرصه‌ای دارد امکان ورود پیدا کند و خب البته شورای عالی انقلاب فرهنگی هم در رأس می‌تواند نسبت به همه این پدیده‌ها نوعی نظارت داشته باشد و از آن‌ها استفاده کند.

اگر مرادمان از فرهنگ نه چندان مدلولات و محصولات نخبگانی آن باشد، به طور مشخص در زمینه فعالیت‌های فرهنگی مردمی‌تر چه عرصه‌ها و چه حوزه‌هایی را قابل سرمایه‌گذاری و توجه بیشتری می‌دانید؟

خب ما مقوله فرهنگ دینی را به طور طبیعی در جامعه‌مان داریم. فرهنگ دینی و مسائل مذهبی ما در جلسات، دعاها، هیئت‌ها و عزاداری‌ها، سخنرانی‌ها و مراسم مذهبی مسیر خودش را دارد طی می‌کند. ما در عرصه‌های دیگر مثل هنر، شعر، موسیقی، ادبیات و این گونه مقولات باید بیشتر کار کنیم. این مطلب را مبتنی بر این مبنا عرض می‌کنم که همه انسان‌ها همه ابعاد وجودی‌شان خلاصه در ابعاد اعتقادات دینی و مذهبی نیست و به هر حال نیازهای انسان گسترده است. انسان نیازهایی به امور معنوی و دینی دارد و نیازهایی هم در مسائل عاطفی و احساسات و هیجانات دارد. برخی از جنبه‌های فرهنگ که اشاره شد و ذیل مقولات هنری قرار می‌گیرد به این بعد، یعنی بعد احساسات انسان مربوط می‌شود و اتفاقاً بخش وسیعی از فرهنگ را هم شامل می‌شود. در این مقولات به نظر من باید بیشتر سرمایه‌گذاری کرد.

چرا به نظر شما باید در این مسائل بیشتر سرمایه‌گذاری کرد؟ آیا به نظر شما سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته کافی نیست؟

به نظر من حداقل در این سال‌های اخیر کمتر در این زمینه‌ها سرمایه‌گذاری شده است. ببینید برای مثال همین جریان تشییع جنازه یک خواننده جوان که اخیراً در کشور اتفاق افتاد، این ماجرا البته ابعاد مختلفی دارد اما یک بعد آن هم به نظر من این است که مردم دارند نیاز احساسی و عاطفی و هیجانی خودشان را به موسیقی و هنر نشان می‌دهند؛ هنر متعهد، هنر اخلاقی، هنر عاطفی. خب این‌ها سیگنال‌هایی است و جرقه‌هایی است که در جامعه زده می‌شود و شورای عالی انقلاب فرهنگی می‌تواند این پدیده‌ها را تحلیل کند و به هر حال در این زمینه‌ها سرمایه‌گذاری بیشتری انجام دهد.