مذاکرات اتمي در قانون دسترسي آزاد به اطلاعات‏

در تبصره ذيل ماده پنجم از همين قانون آمده است: "اطلاعاتي که متضمن حق و تکليف براي مردم است، بايد علاوه بر موارد قانوني موجود از طريق انتشار و اعلان عمومي و رسانه‌هاي همگاني به آگاهي مردم برسد".

کد خبر: ۴۴۹۳۹۹

تاریخ: ۲۴ آبان ۱۳۹۳ - ۰۸:۰۷

دکتر حامد حاجي‌حيدري در سرمقاله رسالت نوشت:

قضيه

‏1. پروژه مهم و تعيين کننده "نرمش قهرمانانه"، که از سخنراني نوروزي-رضوي فروردين ماه 1392 آيت ا... سيد علي حسيني خامنه‌اي، مقام معظم رهبري، آغاز شد، تا ايستگاه مذاکرات اتمي مسقط پيش آمده است، و در آستانه نتيجه بخشي است.

2. چه اين مذاکرات به توافق بينجامد، و چه به پيمان منتهي نگردد، با شرايط فعلي، پروژه "نرمش قهرمانانه" نتايج درخشاني براي ملت ما به بار آورده است؛ ...

3. اگر به توافق بينجامد، جمهوري اسلامي ايران با گذر از آپارتايد "سعدآباد" که حتي حضور يک سانتريفيوژ در ايران را مجاز نمي‌شمرد و حتي حق تحقيق و توسعه را به ما نمي‌داد، حق قانوني غني سازي خود را به کرسي نشانده است، غني سازي صنعتي خود را در کوتاه مدت و بلندمدت تضمين و اجرايي کرده است، و خود را از محاق محاصره و حکم وحشيانه تحريم رهانيده است.

4. اگر هم مذاکرات به پيمان منتهي نگردد، جمهوري اسلامي ايران، در صف ممالک پنج به علاوه يک، شکافي ترميم ناشدني ايجاد کرده، آمريکا را منزوي ساخته، و حلقه محاصره را شکافته است، حق غني سازي خود را به کرسي نشانده است، و به عيني‌ترين وجه، حقانيت مبارزه خود با شيطان بزرگ را براي نسل آينده اين کشور ترسيم نموده است. خلاصه کار به جايي رسيده که کشورهاي پنج به علاوه يک فهميده‌اند که عدم توافق، بي‌گمان و در بلند مدت به نفع ايران است، و بهتر است آن‌ها حقوق ايران را به رسميت بشناسند و امتيازات لازم را به طرف ايراني بسپارند.

5. قراين متعدد و مکرر، نشان داده و مي‌دهند که، تيم مذاکرات، تحت اشراف مقام معظم رهبري، روند مذاکرات را به پيش مي‌برند. مع الوصف، نظر به اينکه اين مذاکرات، مهم‌ترين مذاکرات سياسي 100 ساله اخير اين کشور است، تدبير مقام معظم رهبري اين بوده است که، دو فرايند موازي، در جريان مذاکرات و نرمش قهرمانانه، توأمان پيش برود؛ آيت الله سيد علي حسيني خامنه‌اي، مقام معظم رهبري، مورخ دوازده آبان سال نود و دو، به اين دو تدبير موازي اصرار ورزيدند. تدبير نخست، حمايت از تيم مذاکره کننده بود، و تدبير دوم، توصيه به "مردم و مسئولان و بويژه جوانان" که آگاهي و هوشياري خود را حفظ کنند: "ما از هر اقدام مسئولان که در جهت مصلحت کشور باشد، حمايت مي‌کنيم، اما اين توصيه را هم به مردم و مسئولان و بويژه جوانان، داريم که چشم‌هاي خود را کاملاً باز کنيد، زيرا تنها راه رسيدن به اهداف ملت، حفظ آگاهي و هوشياري است" (وبگاه ‏leader.ir، بيانات شماره 11230).

6. تأکيد و تکرار: نکته اول که در آن زمان خيلي برجسته شد، حمايت از تيم مذاکره کننده بود، و نکته دوم، که فراموش شده بود و دلواپس ها در همايش خود بر آن تأکيد ورزيدند، توصيه به "مردم و مسئولان و بويژه جوانان" بود که آگاهي و هوشياري خود را حفظ کنند. تأکيد و تکرار: "...اين توصيه را هم به مردم و مسئولان و بويژه جوانان، داريم که چشم‌هاي خود را کاملاً باز کنيد، زيرا تنها راه رسيدن به اهداف ملت، حفظ آگاهي و هوشياري است".

‏‏ رئيس جمهور روحاني پس از شش ماه به حق دلواپسي دلواپس ها اذعان کرد

7. در راستاي اين تدبير مضاعف مقام معظم رهبري، دلواپس ها، در تاريخ سيزدهم ارديبهشت نود و سه، همايشي را در محل سفارت پيشين ايالات متحده، برگزار نمودند، که ارزش تاريخي داشت. مي‌گويم تاريخي، از آن جهت که، ارزش اقدام آنان با مرور تاريخ و زمان مشخص مي‌گردد. همايش دلواپس ها، از زمان تغذيه مي‌کند و بزرگ مي‌شود. در آن زمان دلواپس ها پرسشي تاريخي را مطرح کردند. پرسش ارزشمند دلواپس ها اين بود که: "بدون اطلاع از آنچه در مذاکرات مي‌گذرد، چگونه بايد آگاهي + هوشياري را حفظ کرد؟"

8. پرسش دلواپس ها همان بود که عالي مقام دکتر حسن روحاني در جلسه اخير هيئت وزيران، در روز چهارشنبه هيئت دولت مورخ 21 آبان 1393، ذيل ابلاغ آيين نامه اجرايي "قانون انتشار و دسترسي آزاد به اطلاعات"، بر همان موضع دلواپس ها ابرام ورزيدند؛ دکتر حسن روحاني به رغم لحن تند شش ماه پيش خود در حمايت از محرمانه ماندن اطلاعات مذاکرات اتمي، اکنون، و در روز بيست و يک آبان، بر لزوم پاسخگويي دولت در برابر حرف و نقد مردم تاكيد كرد و گفت: "مردم بايد از همه امور آگاه باشند و انتقادات سازنده خود را بدون دغدغه بيان کنند تا مطمئن شويم مردم سالاري ما ديني و در چارچوب قانون اساسي است". اين که مي‌گويم اقدام دلواپس ها در شش ماه قبل، يک اقدام تاريخي بود، از همين جهت بود که رئيس جمهور که شش ماه پيش به تندترين وجه دلواپس ها را مورد عتاب و خطاب قرار داد، اکنون، خود، حرف آنها را تکرار مي‌کند و تصديق مي‌نمايد.

9. خب، پس، دکتر حسن روحاني، به رغم روشي که تا کنون در زمينه مذاکرات اتمي و در بسياري زمينه‌هاي ديگر اتخاذ فرموده‌اند، در حاشيه ابلاغ "آيين نامه اجرايي قانون انتشار و دسترسي آزاد به اطلاعات" فرمودند: "مردم بايد از همه امور آگاه باشند و انتقادات سازنده خود را بدون دغدغه بيان کنند تا مطمئن شويم مردم سالاري ما ديني و در چارچوب قانون اساسي است"؛ به گمان من، عملکرد دولت محترم و شخص رئيس جمهور در جريان مذاکرات اتمي، در زمينه پرونده بورسيه ها، در زمينه پرونده کرسنت، و در بسياري زمينه‌هاي ديگر، به صراحت، ناقض قانون انتشار و دسترسي آزاد به اطلاعات است. ماده دوم از بند دوم قانون "انتشار و دسترسي آزاد به اطلاعات"، مصوب جلسه علني روز يک‌شنبه مورخ 6 بهمن ماه 1387 مجلس شوراي اسلامي، و مصوب جلسه مورخ شنبه 31 مرداد 1388 از سوي مجمع تشخيص مصلحت نظام مي‌گويد: "هر شخص ايراني، حق دسترسي به اطلاعات عمومي را دارد، مگر آنکه قانون منع کرده باشد".

10. همچنين، در تبصره ذيل ماده پنجم از همين قانون آمده است: "اطلاعاتي که متضمن حق و تکليف براي مردم است، بايد علاوه بر موارد قانوني موجود از طريق انتشار و اعلان عمومي و رسانه‌هاي همگاني به آگاهي مردم برسد".

11. نيز، بند سوم قانون مذکور، ذيل عنوان "حق دسترسي به اطلاعات"، در ماده پنجم، صراحت دارد: "موسسات عمومي مکلفند اطلاعات موضوع اين قانون را در حداقل زمان ممکن و بدون تبعيض در دسترس مردم قرار دهند".

12. وانگهي، در ماده هفتم در فصل دوم اين قانون آمده است که "موسسه عمومي نمي‌تواند از متقاضي دسترسي به اطلاعات هيچ گونه دليل يا توجيهي جهت تقاضايش مطالبه کند".

13. و در ادامه، حتي در ماده هشتم، ضرب الاجل ده روزه براي افشاي اطلاعات مقرر گرديده است: "موسسه عمومي يا خصوصي بايد به درخواست دسترسي به اطلاعات در سريع‌ترين زمان ممکن پاسخ دهد و در هر صورت زمان پاسخ نمي‌تواند حداکثر بيش از 10 روز از زمان دريافت درخواست باشد".

14. در نهايت، هر چند که ما منشور حقوق شهروندي رئيس جمهور را مشروع نمي‌دانيم و صدور منشوري در عرض قانون اساسي را در اختيار مجلس موسسان و خبرگان قانون اساسي مي‌شمريم، اما از مقام ابراز استدلال بر وفق باور طرف مقابل، بند بيستم از منشور پيشنهادي حقوق شهروندي رئيس جمهور را نيز گواه مي‌گيريم: "هر شهروند، در وسيع‌ترين شکل و منحصراً محدود به استثنائات قانوني، حق دارد به صرف درخواست به اطلاعات و سوابق خود نزد سازمان‌هاي عمومي و دولتي و غيردولتي که به شکل مستقيم يا غيرمستقيم از منابع و امتيازات مالي عمومي استفاده مي‌کنند يا کارکردهاي عمومي دارند دسترسي داشته باشد و از تصميماتي که نهادهاي عمومي در ارتباط با ايشان اتخاذ مي‌کنند، مطلع شود. همه شهروندان حق دارند تصويري از اطلاعات، سوابق و تصميمات مزبور براي خود تهيه نمايند".

15. بدين ترتيب، در تاريخ چهارشنبه 21 آبان 1393، دکتر حسن روحاني رئيس جمهور، حق دلواپس ها را در پرسش از محتواي مذاکرات، پس از شش ماه پرخاشگري به آنها، به رسميت شناختند.

‏‏ فرجام

‏16. حد نگه داري در "هنر سياست"، سر کاميابي است. کلاً حد نگهداري و تقوا و پرهيزگاري در هر حيطه‌اي کليد توفيق است، ولي در "هنر سياست"، از آن رو که محل تلاقي انبوهي انسان پيچيده است که هر يک از آنها منبع پيچيدگي‌هاي بسيار هستند، حد نگه داري اهميت مضاعف مي‌يابد.

17. حالا، و پس از تصديق دولتمردان، موضع دلواپس ها، بايد همچنان، موضع "پرسشگري" باشد، نه "پرخاشگري"؛ تا دلواپسي، يک موضع تاريخي بماند. علي الاصول، دلواپس ها از پروژه نرمش قهرمانانه حمايت مي‌کنند. علي الاصول، دلواپس ها به تيم مذاکره کننده اتمي اعتماد دارند، و از آنها حمايت مي‌ورزند. علي الاصول، دلواپس ها، تيم مذاکره کننده هسته‌اي ايران را به خيانت متهم نمي‌نمايند. و علي الاصول، دلواپس ها، براي تيم مذاکره کننده اتمي دعا مي‌کنند. اما در عين حال، دلواپس ها حق انتشار و دسترسي آزاد به اطلاعات مربوط به مذاکرات را براي خود محفوظ مي‌دارند، حتي پيش از آنکه حقوقدانان بر اين حق اذعان نمايند.

18. بايد به "دلواپس"ها آفرين بگوييم. آنها، واژه "دلواپس" را وارد فرهنگ گفتگوهاي هسته‌اي اين کشور کردند، تا لااقل، مردم دنيا بدانند که در ايران، جماعتي "معتدل" واقعي بودند که بدون آنکه چوب لاي چرخ تيم مذاکره کننده بگذارند، لااقل خواهان دفاع از حقوق قانوني افشاي اطلاعات خود هستند. اين جماعت به راستي "معتدل"، عنوان بسيار معتدل "دلواپس" را براي خود برگزيدند.

آنها از بين اين همه عنوان، مانند "منتقد" و "مبارز" و "مخالف" و...، عنوان مليح و معتدل "دلواپس" را براي خود برگزيدند.

19. بايد به "دلواپس"ها آفرين بگوييم. آنها براي چندمين بار ثابت کردند که کساني که در اين کشور بلندترين صداي آزادي و اعتدال و گفتگو و "دانستن حق مردم است" را فرياد مي‌کردند، و حتي خود را کساني مي‌دانند که مي‌خواهند قانون "انتشار و دسترسي آزاد به اطلاعات" را احيا کنند، در عمل چگونه‌اند، و در مقابل خواست آرام مندرج در بيان "دلواپس"ها، چقدر خشن و زمخت "برخورد مي‌کنند". آنها "برخورد کردند". خيلي تند "برخورد کردند"؛ و اکنون هم افشاي اطلاعات مربوط به مذاکرات مهم اتمي که حداقل 250 ميليارد دلار ارزش اقتصادي دارد و به همه ملت مربوط است، آزموني است براي ادعاي آنها.