بروز ۵ نشانه ساختار خانواده غربي در کشور

تغييرات خانواده در غرب ۸ نشانه داشته که از اين ۸ نشانه، ۵نشانه آن در ايران مشاهده شده است

کد خبر: ۴۴۲۶۹۴

تاریخ: ۲۶ مهر ۱۳۹۳ - ۰۹:۳۳

بر اساس نظريه گذار جمعيت شناختي تغيير در ساختار خانواده در غرب 8 نشانه دارد که 5 نشانه آن در کشور قابل مشاهده است. مديرکل دفتر آمار و اطلاعات جمعيتي سازمان ثبت احوال با بيان اين که رتبه ايران به لحاظ نرخ باروري در بين ۲۶کشور منطقه، ۲۵ است، گفت: تحولات وتغييراتي که در زمينه خانواده رخ داده است در غرب ۸ نشانه و علامت داشته است که از اين ۸ نشانه، ۵نشانه آن در ايران مشاهده شده است.

به گزارش خراسان، همايش ملي تبليغ و جمعيت «بايسته هاي حرکت هاي تبليغي در فرهنگ سازي افزايش جمعيت» به همت ستاد مردمي «ايران جوان» جبهه فکري فرهنگي انقلاب اسلامي استان خراسان رضوي و با همکاري بنياد فرهنگي خاتم الاوصيا روز پنج شنبه در مشهد برگزار شد. به گزارش خراسان در اين همايش ميزگرد تخصصي با حضور سيد اميرحسين قاضي زاده؛ نماينده مجلس و علي اکبر محزون، مديرکل دفتر آمار و اطلاعات جمعيتي سازمان ثبت احوال کشور، شکل گرفت.

مديرکل دفتر آمار و اطلاعات جمعيتي کشور در اين ميز گرد با تأکيد بر اين که در گذشته از تأثير جمعيت بر توسعه غفلت کرده ايم و در حال حاضر تأثير توسعه بر جمعيت مغفول واقع مي شود، گفت: ما در بين ۲۶کشور منطقه در معيار باروري رتبه ۲۵ را داريم. نمي شود که از اين آمارها چشم پوشي کرد و بخواهيم در حوزه هاي مختلف قدرتمند باشيم، نظام آموزشي ما بايد برنامه ريزي مفصلي در اين زمينه داشته باشد.

محزون جمعيت کودکان و نوجوانان زير ۱۵سال کشور را 23.4درصد اعلام کرد و ادامه داد: اين افراد 17.5ميليون نفر جمعيت را تشکيل مي دهند و جوانان ۱۵ تا ۲۹سال 31.50 درصد معادل 23.7ميليون نفر، ميانسالان ۳۰ تا ۶۴سال 39.3درصد معادل 29.5ميليون نفر و سالمندان ۶۵ساله و بيشتر هم 5.7درصد معادل 4.2ميليون نفر از جمعيت کشور را شامل مي شوند.

وي يادآور شد: جمعيت سالمندان مطابق تعريف وزارت بهداشت ۶۰ساله و بيشتر است که 8.2درصد معادل 6.2ميليون نفر است و وضعيت فعلي ثبت مواليد در کشور نرخ 19.1ولادت به ازاي هر هزار نفر جمعيت است.

مديرکل دفتر آمار و اطلاعات جمعيتي کشور با اعلام رتبه 25 ايران در زمينه نرخ باروري بين 26 کشور منطقه(نرخ باروري در ايران 1.7 است) تأکيد کرد: افزايش سن ازدواج، افزايش سن فرزندآوري، افزايش سطح تحصيلات، توسعه اقتصادي، اجتماعي، مدرنيزاسيون و شهرنشيني و سياست هاي جمعيتي ملي عوامل موثر در کاهش باروري است.

محزون با اشاره به نظريه گذار جمعيت شناختي گفت: بر اساس اين نظريه عللي موجب گذار جمعيتي مي شود از جمله افزايش فردگرايي، استقلال فردي، کمرنگ شدن نقش دين و نظاير آن که اين عوامل باعث بروز نشانه هاي تجربي مي شوند مثل افزايش سن ازدواج، هنجار شدن هم خانگي، افزايش نرخ سقط جنين، بالا رفتن نرخ طلاق، افزايش فرزندان خارج از ازدواج، تأخير فرزندآوري، کاهش باروري و کوچک شدن بعد خانوار که از اين ۸ نشانه حداقل ۵نشانه در کشور ما مشاهده شده است. نظريه دوم گذار جمعيت شناختي بر خانواده متمرکز است و به تبيين تغييرات مرتبط با باروري، تشکيل خانواده و رفتارهاي شريکي در بستر تغييرات ارزشي و فرهنگي مي پردازد که در حال حاضر علل، نشانه ها و بستر طرح اين نظريه در کشورهاي غربي مشهود است.

مديرکل دفتر آمار و اطلاعات جمعيت سازمان ثبت احوال کشور گفت: فرزند آوري به سن بالاي ۳۰ سالگي موکول شده است که 33.1 درصد است و در سال ۹۰ در مقايسه با سال ۸۵ بر اساس سرشماري هايي که انجام شد 14.4 درصد خانواده ها بدون فرزند بودند که شامل خانواده هايي بود که زوج ها تازه تشکيل زندگي داده بودند به همراه زوج  هايي که به فرزند آوري تمايلي نداشتند، 18.9 درصد فقط يک فرزند داشتند جمع اين دو بخش تحت عنوان خانواده هاي با حداکثر يک فرزند 33.3درصد را تشکيل مي دهد.علي اکبر محزون تصريح کرد: اگر اين تعداد را با خانواده هايي که دو فرزند داشتند جمع کنيم 54.2 درصد خانواده ها حداکثر داراي دو فرزند هستند؛ همچنين با مقايسه کل جمعيت بين ۲ نسل يعني متولدان قبل از سال ۵۰ و متولدان بعد از اين سال مي بينيم که آمارها در مقابل هم قرار دارند به اين معنا که در نسل قديم نزديک به ۸۰ درصد زوج ها حداقل ۳ فرزند داشتند در حالي که در نسل جديد ۸۲ درصد زوج ها حداکثر دو فرزند دارند.

وي ادامه داد: از سرشماري سال ۸۵ تا سرشماري سال ۹۰، سهم جمعيت جوان کشور از 35.4 درصد به 31.5 درصد کاهش يافته است.

محزون تصريح کرد: پيش بيني هاي داخلي و بين المللي نشان مي دهد اگر شاخص فرزند آوري از 1.7 و 1.8 بيشتر نشود تا سال ۱۹۴۰ روند رشد جمعيت متوقف مي شود و کشور با ۱۰ سال تأخير (با نگرش خوش بينانه) به سطح جانشيني مي رسد.در زمينه وضعيت ازدواج هم با وجود ۱۱ ميليون و ۲۰۰ هزار جوان در معرض ازدواج، هر ۲ خانوار يک جوان در سن ازدواج دارد.مديرکل دفتر آمار و اطلاعات جمعيتي کشور افزود: تعداد کساني که تا ۴۹ سالگي ازدواج نکرده اند در بين زنان ۹۰ هزار نفر و در بين مردان ۶۲ هزار نفر هستند که تعداد زنان 1.5 برابر مردان است و اين افراد، کساني هستند که به تجرد قطعي رسيده اند و يک ميليون و ۳۰۰ هزار نفر از سن متعارف ازدواج عبور کرده اند.

قاضي زاده نيز با تبيين رويکرد جهاني مقوله جمعيت به تحليل هاي مختلف که از سوي برخي بنيادهاي جهاني صورت مي گيرد اشاره کرد و گفت: يکي از ۷۰ بنياد بين المللي که درباره موضوع جمعيت فعاليت مي کند، بنياد رند آمريکايي است، بر اساس گزارش اين بنياد که از قرن ۱۸، کشورهاي قدرتمند جهان را بررسي کرده است، با در نظر گرفتن حدود ۳۷ شاخص ترکيبي مثل توسعه انساني و موارد ديگر تا ابتداي قرن ۱۹، هند و چين با جمعيت بسيار زياد، سرزمين پهناور و اقتصاد کشاورزي کشورهاي برتر جهان بودند که کم کم انگليس با سياست هايي که در پيش گرفت به قدرت اول رسيد. پيش بيني اين بنياد نسبت به آينده هند و چين را با توجه به رشد جمعيتي که دارند دوباره در قدرت هاي بالاي جهاني نشان مي دهد و معتقد است تا سال ۲۰۵۰ چين در صدر قدرت هاي جهاني قرار مي گيرد و از سال ۲۰۶۰ به بعد اين جايگاه به دليل ساختار جمعيتي هند به اين کشور مي رسد، زيرا اين کشور جوان مي ماند. قاضي زاده در ادامه به تحليل هاي ديگر اين بنياد پرداخت و افزود: بر اساس مطالعه اي که انجام شده است، ۴۰ کشور برتر در قدرت جهاني معرفي شده اند که به دليل قدرت نرم و تسلط فرهنگي مثل تسلط زبان و مانند آن به اين موقعيت دست مي يابند و انگليس رتبه اول، آمريکا دوم و آلمان هم در مرتبه سوم قرار مي گيرد؛ همچنين با بررسي قدرت الکترونيکي در سال ۲۰۲۰ آمريکا، چين، هندو ژاپن رتبه هاي برتر را به خود اختصاص مي دهند در حالي که ايران رتبه هجدهم را دارد.وي تصريح کرد: بر اساس تحليل (National Power Score) در سال ۲۰۲۰ آمريکا رتبه اول چين، دوم و ايران در رتبه هجدهم قرار دارد ولي در سال ۲۰۳۰ چين به مقام اولي دست پيدا مي کند و در قدرت فرهنگي در سال ۲۰۴۰ باز هم چين رتبه اول را دارا خواهد بود، ولي ايران رتبه پانزدهم را خواهد داشت و بر اساس اين پيش بيني در سال ۲۰۵۰ هند از آمريکا هم پيشي مي گيرد ولي ايران به رتبه شانزدهم نزول پيدا مي کند، در سال ۲۰۶۰ چين و هند در رده هاي اول قرار مي گيرند، ولي در بين ۲۰ قدرت اول دنيا، نامي از ايران نخواهد بود.

وي افزود: بايد بدانيم اگر کشوري بيشتر از ۸۰ ميليون نفر جمعيت داشته باشد احتمال تجزيه پذيري آن کم مي شود، همچنين جمعيت مناسب براي رسيدن به قدرت اقتصادي و کيفيت توليد داخلي، ۱۵۰ ميليون نفر است و اگر کشوري بخواهد وارد عرصه رقابت بين المللي اقتصادي شود بايد ۳۰۰ ميليون نفر جمعيت داشته باشد به همين دليل آمريکا و روسيه تلاش مي کنند حتي با مهاجرپذيري اجازه ندهند جمعيت شان به زير ۳۰۰ ميليون نفر برسد. بر همين اساس است که اتحاديه اروپا براي رسيدن به جمعيت واحد ۳۰۰ ميليون نفري تشکيل مي شود تا توان رقابت اقتصادي با چين و آمريکا را پيدا کند.

حجت الاسلام والمسلمين علي  ابوترابي، روان شناس و عضو هيئت علمي گروه روان شناسي موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) يکي ديگر از مدعوين اين همايش بود. وي تصريح کرد: ۳مسئله بر کاهش فرزندآوري تأثيرگذار بود که عبارت است از «لذت طلبي»، «سبک زندگي» و «احساس حقارت» که اين ۳محور با نگرش ديني بايد تغيير کند. ابوترابي خاطرنشان کرد: مسئله ديگر اين است که با چه شيوه اي وارد بحث شويم که ۲شيوه مطرح است؛ يک شيوه مستقيم است که مسائل مختلف مربوط به جمعيت را مطرح مي کنيم و شيوه ديگر براي کاهش حساسيت، شاخه هاي مرتبط با مسئله است مثل بحث ازدواج، سبک زندگي، بحث هاي تربيتي و ديني، تحکيم خانواده، طلاق، تدبير معاش از نگاه اسلام.

ابوترابي افزود: اقناع مخاطب با ذکر منبع و سند و آمار، راهبرد مهم ديگري است. براي نخبگان بايد جلسات علمي و ميزگرد برگزار کرد.

وي ادامه داد: در شبهات اقتصادي بايد به آمار استناد کرد و جواب هاي نقض شبهه را مطرح کرد و اين که اگر جمعيت افزايش پيدا نکند اصلا آينده اقتصادي خود افراد نابود خواهد شد و آخرين نظريات اقتصادي نظريه پردازان بايد ذکر شود. در موضوع شبهات زيست محيطي هم تبيين شود که مصارف ما در مواردي مثل آب، بنزين و ... نامناسب و چندين برابر ميانگين جهاني است و در اين زمينه متأسفانه ما خدا را فراموش و او را از بحث هاي اقتصادي حذف کرده ايم.

وي راهکار مهم ديگر را شبکه سازي در مساجد و هيئت هاي مذهبي دانست تا افرادي به عنوان مربي براي بانوان به فعاليت و تبليغ بپردازند.

حجت الاسلام والمسلمين عبدالحميد واسطي مدرس حوزه و عضو هيئت رئيسه موسسه مطالعات راهبردي علوم و معارف اسلام يکي ديگر از سخنرانان اين همايش در روز دوم بود که به موضوع «نقش جمعيت در تمدن اسلامي» پرداخت و با تاکيد بر اين که در ارائه مباحث مربوط به جمعيت بايد به ابعاد مختلف آن و تعاريف مربوط توجه داشته باشيم گفت: بايد بدانيم مباحث جمعيتي براي کساني قابل درک است که اولا در مقياس بين نسلي و تمدني فکر و تحليل مي کنند، بر اين اساس بحث جمعيت براي کساني که تنها زمان حال را مي بينند و به مقاطع زماني کوتاه مي انديشند، قابل طرح نيست و ما همان طور که موظفيم ديد خود را به سمت بي نهايت جلو ببريم موظف هستيم وسعت ديد اطرافيان را نيز به سوي بي نهايت با مقياس تمدني و بين نسلي حرکت بدهيم. ثانيا اقدامات ما بايد براي کساني باشد که توان تشخيص اين روند و حرکت رو به جلو را داشته باشند و ثالثا نسبت به سرنوشت آيندگان حساس باشند زيرا انسان متعادل و سالم کسي است که به سرنوشت آيندگان حساس است و نکته چهارم که از همه مهم تر است بحث جمعيت براي کساني قابل طرح است که در مقياس کل بشر فکر دارند.

وي با بيان اين که متاسفانه خود ما بسياري از اوقات نسبت به اين موارد تمرين، آموزش، تفکر و تحقيق کمي داريم تاکيد کرد بايد در اين زمينه ها فعال تر عمل کنيم.اين استاد حوزه افزود: در توسعه انساني دو مفهوم اصلي وجود دارد که مرکز ثقل اين مباحث است، تعداد نيروي انساني و مهارت نيروي انساني که برخي نظريه پردازان تصريح کرده اند سياست هاي جمعيتي به معناي حرکت به سمت کاهش جمعيت نيست بلکه تنظيم نيروي انساني مورد نياز است که در برخي جاها با کاهش و در برخي ديگر با افزايش جمعيت همراه است.واسطي افزود: در بحث پيشرفت و توليد ما انسان ها موظف به حداکثرسازي توليد هستيم.

عضو هيئت رئيسه موسسه مطالعات راهبردي علوم ومعارف اسلام در ادامه تفکر کاهش جمعيت را نظريه آدم خواري ناميد و خاطرنشان ساخت: به عقيده نظريه پردازان توسعه، عامل جمعيت خود به خود مشکل ساز نيست بلکه متغير معيوب ديگري مثل تراکم نامناسب يا مديريت نادرست مشکل سازي مي کند.واسطي پيشنهاد کرد شعار «فرزند کمتر، زندگي بهتر» به شعار «فرزند بيشتر زندگي فعال تر» و شعار «دو تا بچه کافيه» به شعار «۴ تا بچه لازمه» تغيير يابد.

حجت الاسلام والمسلمين محمدرضا زيبايي نژاد، مولف و رئيس دفتر مطالعات و تحقيقات زنان حوزه علميه قم نيز با بيان اين که روان شناسان به خانواده ها افق موفقيت را نشان مي دهند، گفت: اسلام موفقيت را در مسير کمال مي داند؛ يعني ممکن است فرد به موفقيت نرسد ولي در مسير کمال قرار گرفته باشد و ما بايد به مخاطبانمان نشان دهيم که مشکلات، انسان ساز است و در نظام تربيتي که مشکلات وجود نداشته باشد انسان تربيت نمي شود.

وي تصريح کرد: فرار از مشکلات، قاعده زندگي انسان امروز است و ما بايد نشان بدهيم که مشکلات، انسان ساز است، اگر کسي مشکلات را به عنوان بخش مثبت زندگي پذيرفته باشد راحت تر به سراغ فرزندآوري مي رود.

زيبايي نژاد به مبلغان و خطباي حاضر توصيه کرد: بحث را بايد بر هويت جنسي و ارزش مردانگي و زنانگي متمرکز کنيد؛ زيرا مردان از مردانگي خود و زنان از زنانگي خود فاصله گرفته اند همچنين بايد همگرايي و ارزش هاي جمعي را تبيين و الگويي از مشارکت را تبليغ کنيم که با نقش «مادري» هم نوا باشد. در مشارکت هايي که انعطاف پذير باشد، زنان را بايد در فضاي ارتباطي با محور تقوا و دين وارد کنيم نه تنها در هيئت هايي که براي عزاداري شکل مي گيرد بلکه در هيئت هايي که بتوانند تجربه هاي زندگي خود را با محور تقوا توضيح دهند.

وي ادامه داد: بر بحث کنترل مصرف تاکيد و فضاي قناعت آميز را ترويج کنيد، ما بايد ضريب مقاومت مردم را در برابر مصرف، افزايش دهيم.

رئيس دفتر مطالعات و تحقيقات زنان حوزه علميه قم با تاکيد بر اين که سهم اصلي کاهش جمعيت کشور مربوط به حوزه فرهنگي است، يادآور شد: از سال ۶۳ روند کاهش نرخ جمعيت آغاز شد و سياست هاي کنترل جمعيت که سياست بدي هم بود از سال هاي ۶۷ و ۶۸ اجرا شد و بيشترين سهم را در اين زمينه تحولات فرهنگي داشت و بعد تحولات ساختارهاي اقتصادي.