نگاه شما: تبریز؛ در تب و تاب نمایشگاه کتاب؟!

بخش «نگاه شما» برای ارائه و معرفی «نگاه» مخاطبان «تابناک» به همه موضوعات است. هر مخاطب «تابناک» می‌تواند با مد نظر قرار دادن شرایط همکاری با این بخش، «نگاه» خود را ارسال کند تا در معرض دید و داوری دیگر مخاطبان قرار گیرد.

کد خبر: ۴۳۹۷۲۶

تاریخ: ۱۳ مهر ۱۳۹۳ - ۲۰:۵۹

موسی کاظم زاده در مطلب ارسالی برای «نگاه شما» نوشت:

تبریز شهر اولین‌ها، این روزها سفره خود را برای میزبانی بزرگترین رویداد فرهنگی یعنی دوازهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب آماده می‌کند. البته این نکته را نیز نباید از نظر دور داشت و آن اینکه، روزی روزگاری نه ‌چندان دور، یعنی حدود۷۰۰ سال پیش این شهر، مهد تمدن فرهنگ و مرکز گفتمان علمی میان کشورها بود. با این وجود، به نظر می‌آید، برپایی این نمایشگاه نیز به نوعی یادآور احیا و باز‌آفرینى نقش و جایگاه بزرگترین و ارزشمندترین مجموعه فرهنگی و آموزشى جهان اسلام یعنی ربع رشیدی است که در روزگار خود؛ این سرزمین پرچمدار مهد تمدن، فرهنگ، علم و دانش بشری در جهان بود. حال این سؤال پیش می‌آید که آیا فرهنگ 700 ساله آن دوران در این نمایشگاه بازتاب مطلوبی خواهد داشت؟ا

باید گفت برگزاری این نمایشگاه در شهر اولین‌ها می‌‎تواند، دستاوردهای زیادی برای کشورمان و به‌‎ویژه در این منطقه در عرصه‎های مختلف داشته باشد که از منظر مقام عالی فرهنگ و ارشاد اسلامی استان، «نمایشگاه کتاب، فرصتی برای شناسایی و ارزیابی منابع و تولیدات جدید در حوزه‌ نشر است که به نوعی می‌تواند، مرکز قراردادهای فرهنگی برای تولید آثار فاخر باشد؛ به بیان دیگر این مکان که به نوعی مرکز تجمع اصحاب فرهنگ، علم و ادب است، می‌تواند محلی برای شناسایی نویسندگان جوان و شناساندن نویسندگان پیشکسوت و هم ارج نهادن به تلاش‌های اساتید، فرهیختگان و فعالان حوزه‌ فرهنگ باشد.»

همان طور که گفته شد، شهرت دیرینه تبریز به خاطر پرچم‌داری در توسعه فرهنگ، علم و دانش بوده و دوازهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تبریز در این استان نیز به دنبال اهدافی چون تأکید بر ماهیت فرهنگی و ترویج و توسعه فرهنگ کتاب و کتابخوانی در سطح جامعه، دسترسی جامع به تازه‌های نشر به منظور بلوغ و تکامل مخاطبان، تبادل نظر اهالی قلم، نویسندگان، مترجمان و پدیدآورندگان حوزه کتاب و اتخاذ رویکرد مبتنی بر حفظ ماهیت تجاری کتاب است.

آنچه در این راستا حائز اهمیت است اینکه نمایشگاه بین المللی کتاب تبریز، از لحاظ گستره برگزاری و تعداد ناشران داخلی و خارجی پس از نمایشگاه کتاب تهران در رتبه دوم قرار دارد و از این رو، این نمایشگاه به عنوان بزرگترین رویداد فرهنگی استان آذربایجان شرقی و منطقه یاد می‌شود. به سخن دیگر، این نمایشگاه، یکی از نمایشگاه‌های شناخته ‌شده کتاب در سطح کشور و به نوعی در سایر کشورهای منطقه به حساب می‌آید.

بر همین اساس، بررسی چگونگی برگزاری یازده دوره آن و از سوی دیگر بررسی چگونگی برگزاری اجتماعات فرهنگی دوستدار کتاب و همچنین مطالعه و استخراج وجوه مشترک نمایشگاه‌‎های برتر بین‎المللی کتاب که از سوی دیگر سایر کلان شهرها برگزار می‌شود، ضروری به نظر می‌‎رسد.

از سوی دیگر، اگر بخواهیم نمایشگاه بین‌المللی کتاب تبریز را در عرصه کل کشور با سایر کلان شهرهای دیگری چون نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران مقایسه کنیم، هر چند هر دو نمایشگاه با مقوله نشر و ناشر، کتاب، و سایر مؤلفه‎ها و ابزارآلات انتشاراتی سر و کار دارند، اما تفاوت ساختاری و بنیادی بین آنها وجود دارد؛ چراکه اصولا هر یک از این نمایشگاه‌ها در دو فضا و حال و هوای متفاوت برگزار می‌شوند و مخاطبانشان هم با هم فرق دارند. همچنین به لحاظ سازماندهی با یکدیگر تفاوت داشته و هر یک از این دو نمایشگاه، اهداف خاص خود را دارند.

مهمترین مسئله‌ای که درباره برپایی بزرگترین فستیوال فرهنگی دراستان آذربایجان شرقی مطرح و به نظر می‌رسد، تقلید و الگوبرداری از برگزاری سایر نمایشگاه های کتاب، بدون توجه به نیازهای مخاطبان محلی و زیر ساختارهای فرهنگی و اجتماعی و به بیان دیگر عدم آگاهی به نیازهای محلی و منطقه‌ای است. حال این پرسش مطرح است که چرا متولیان فرهنگی، با این همه از اصول حرفه‌ای خویش غافل شده‌اند؟ ما باید این واقعیت را بپذیریم که اکثر متولیان فرهنگی به مقوله فرهنگ و برگزاری این جور نمایشگاه‌ها، به دلیل سهل‌انگاری و از روی تسامح یا از سر بی‌اطلاعی و حتی بدون بررسی نقاط قوت و ضعف و فرصت و تهدیدهای دو‌ره‌های گذشته، به برپایی این‌گونه نمایشگاه ها، دید و نگاه تبلیغاتی، شعاری و سطحی دارند و از مسئولیت‌ها و رسالت‌هایشان فاصله می‌گیرند.

بطوری که براساس بررسی مقایسه‌ای نمایشگاه کتاب تهران با سایر نمایشگاه‌های کتاب نشان می‌دهد‌، تعداد بازدیدکنندگان که از سوی دست‌اندرکاران به مثابه نقاط قوت بیان می‌شود، برای برگزارکنندگان نمایشگاه‌های کتاب در کشورهای جهان، نقطه ضعف محسوب می‌شود.

به همین منظور، متولیان و پژوهشگران این عرصه، نبود برنامه‌ریزی برای کتاب‌خوان کردن کودکان در مدارس، ضعف شدید چرخه کتاب و  شبکه توزیع در سطح کشور،کمبود تعداد کتاب فروشی‌های مناسب، نبود تبلیغ و اطلاع‌رسانی جذاب در حوزه کتاب از سوی متولیان امور، نبود برنامه‌ریزی صحیح مسئولان اجرایی نمایشگاه برای انتخاب محل مناسب نمایشگاه و چاره‌اندیشی اساسی برای جلوگیری از ازدحام زیاد در غرفه‌ها و نیز مبادی ورودی و خروجی نمایشگاه و اخذ بلیط برای ورود به داخل نمایشگاه را از جمله برخی کاستی‌ها و ضعف‌های ریشه‌ای این حوزه بیان می‌کنند.

از سوی دیگر، برای حل برخی از این چالش‌ها، پاسخ دادن متولیان این امور، به چند سؤال اساسی ضروری به نظر می‌رسد که به طور یقیین حل مشکلات بازدیدکنندگان به افزایش تأثیرگذاری نمایشگاه می‌انجامد. اینکه وضعیت برگزاری نمایشگاه‌‎های بین‌المللی کتاب تبریز از دوره اول تا یازدهم چگونه بوده است؟ آخرین دوره‌های نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب که از سوی دیگر کلان شهرهای کشور (نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران) برگزار شده به چه نحوه بوده است؟

کشورهای شرکت‌کننده در هر کدام از این نمایشگاه‌ها (داخلی و دیگر کشورها) چه تعداد بوده و همچنین عنوان عرضه شده (خارجی و داخلی) کتاب و نیز ناشران داخلی و نیز ناشران و نمایندگی‌های صنایع نشر خارجی شرکت‌کننده در هر کدام از این نمایشگاه‌ها چه تعداد بوده است؟ مدت زمان برگزاری این نمایشگاه‌ها و بازدیدکنندگان هر کدام از نمایشگاه‌های مذکور چه تعدادند؟ تعداد برگزاری برنامه‌های جانبی و فرهنگی نمایشگاه‌های مذکور چگونه بوده است؟

چراکه در صورت یافتن پاسخ منطقی و دقیق به این سؤالات است که می‌توان به برگزاری این گونه نمایشگاه‌ها در سطح محلی و منطقه امیدوار شد؛ و بر این اساس به باور تحلیلگران و نویسندگان این حوزه «کتاب مهم‌ترین عامل رشد و پویایی جوامع بشری است و در جهان به‌هم پیوسته امروز، به مثابه سالم‌ترین و رایج‌ترین وسیله برای شناخت متقابل فرهنگ‌ها و اندیشه‎هاست» که در این راستا بررسی مسائل مرتبط با موضوع کتاب در ایران و کشورهای دیگر از اهمیت زیادی برخوردار است.

به دیگر سخن اینکه، با شناخت و مقایسه روند برگزاری نمایشگاه‌های بین‌المللی کتاب تبریز در دوره‌های مختلف است که زمینه‌های لازم را برای شفافیت نحوه برگزاری این گونه نمایشگاه‌ها در سطح این استان و دیگر استان‌ها  فراهم می‌شود و در نهایت به ارتقای سطح برگزاری این نمایشگاه‌ها در دوره‌های آتی منجر خواهد شد.

سخن آخر اینکه نمایشگاه بین‌المللی کتاب تبریز، همه‌ساله در مهر ماه در محل نمایشگاه بین‌المللی این شهر برگزار می‌شود؛ امسال نیز دوازدهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تبریز هم با 210 هزار عنوان و دو میلیون جلد کتاب، با حضور800  ناشر داخلی و 120 ناشر خارجی از 42 کشور از هفتم تا سیزدهم مهرماه جاری در شهر اولین‌ها برگزار خواهد شد که امیدواریم متولیان این عرصه به اهداف اصلی و تعیین شده خود برسند و موجبات تعالی فرهنگ و هنر را در این منطقه فراهم آورند.