تحولات اقتصاد جهان پس از اجلاس «G20» و مسئوليت ايران

غیبت در G 20 ما را از مسئولیت خطیری که اینک در تعیین نسبت خود با شرایط در حال تغییر اقتصاد جهانی داریم، معاف نمی‌سازد و بدون تردید، در صورت هرگونه تعلل در این زمینه، علاوه بر مسئولیت پاسخگویی در برابر خدای متعال، موجب می‌شود تا آیندگان نیز درباره این غفلت، از ما نگذرند. باز تعریف جایگاه اقتصاد ایران در اقتصاد جهانی، راهکارهای رویارویی با چالش‌های احتمالی، در پیش گرفتن روش‌های مناسب مشارکت در نظام تصمیم‌سازی (G20) از عمده نیازهای اساسی امروز اقتصاد ایران است.

کد خبر: ۴۳۷۶۱

تاریخ: ۲۷ فروردين ۱۳۸۸ - ۰۷:۴۵

محمد شریعتمداری، وزیر بازرگانی دولت خاتمی، در یادداشتی به بررسی ابعاد بحران اقتصادی جهان، تصمیمات گرفته شده در اجلاس G 20، تأثیرات آن بر بازار ایران و مسئولیت خطیر كشور ما در اوضاع کنونی پرداخته است.

به گزارش خبرنگار «تابناك» این یادداشت از معدود بررسی‌های جامع و كارشناسی است كه پس از اجلاس ارایه شده است.

شریعتمداری در این یادداشت توضیح می‌دهد؛

بر خلاف آنچه در بحران 1930 روی داد، سران کشورهای دنیا، به ویژه آمریکا، نسبت به بحران واکنش سریعتر نشان دادند. نخستین نشست کشورهای موسوم به «G20» مرکب از «آمریکا، انگلستان، فرانسه، آلمان، ایتالیا، استرالیا، ژاپن و روسیه، کانادا، کره جنوبی، چین، هند، آرژانتین، مکزیک، برزیل، اندونزی، عربستان، ترکیه و بانک مرکزی اروپا» در نوامبر سال (2008) در واشنگتن و دومین نشست در دوم آوریل سال 2009 میلادی، حدود یک هفته پیش در لندن برگزار شد.

‌‌گرداننده این نشست، آمریکایی‌ها و انگلیسی‌ها و شاید بهتر بگوییم، انگلیسی‌ها بودند؛ همان‌هایی که در نشست «بر تن وودز» که در سال 1946 یعنی با شانزده سال دیرکرد از بحران سال 1930 آمریکا در انگلستان برگزار شد، نقش کارساز و اساسی داشتند و البته از نقش مؤثر «کینز» در آن اجلاس نیز نمی‌توان به راحتی گذشت.
در اجلاس «برتن وودز»، سران بر راه‌اندازی نهادهای مهمی نظیر صندوق بین‌المللی پول (IMF) و بانک جهانی (WB) توافق کردند و اینک در اجلاس G20 سران به دنبال تجدیدنظر در عملکرد این نهادهای بین‌المللی اقتصادی هستند.

در اجلاس «برتن وودز» نهادهای موصوف، ساختارهای اشاعه اقتصاد آزاد فرهنگ‌ساز و خط‌دهنده جریان آزاد سرمایه در جهان و استقرار نظام‌های اقتصادی آزاد در جهان شدند و در اجلاس لندن با تغییر نقشی جدی، همین نهادها مسئول اعمال کنترل‌ها و نظارت‌های جدی بر بازارهای مالی جهان و نیز تحریک تقاضا و رونق تولید در جهان شناخته شده‌اند.

دقت در بیانیه پایانی اجلاس G20 در لندن، نشان می‌دهد که سران کشورهای G20 و حتی نمایندگان بسیاری از کشورهای دیگر حاضر در اجلاس، با اعلام وفاداری و پایبندی به نظام لیبرال دمکراسی غربی، یک رفورم اساسی بلکه انقلابی را در نظام سرمایه‌داری پیشنهاد کرده‌اند که به اعتراف رهبران کشورها در سخنرانی‌های ارایه شده، شاید برای حل بحران کافی نباشد، اما باید اجرا شود.

آنها هم‌پیمان شده‌اند که این بحران را با هر علت و ریشه‌ای و هر تقصیر و قصوری از سوی هر کشور و هر مرجع نظارتی، اینک بحرانی همه‌گیر و تأثیرگذار بر اقتصاد جهانی بشناسند؛ بنابراین، با تعامل و همکاری همه کشورها درصدد رفع آن برآیند.

نگرانی جدی سران کشورهای G20 موجب شده است تا اقدامات تنبیهی را علیه هر کشور متخلف از قواعد یادشده به مورد اجرا گذارند. هر نوع مقاومت و حمایت‌گرایی در برابر این سیاست‌ها از سوی رهبران G20 گناهی نابخشودنی به شمار رفته و مشمول اعمال تحریم‌ها خواهد شد.

اعمال محرک‌های مالی، سپردن نقش اساسی به صندوق بین‌المللی پول، اعمال نظارت و کنترل بر فرارها و مخفیگاه‌های مالیاتی که عمدتا از راه ساختارسازی‌های به ظاهر قانونی رخ می‌دهد و نیز به عنوان چاره مهم‌ترین عامل بروز اتخاذ روش‌ها و نظامات نظارتی و کنترلی کارآمدتر از گذشته، بر بانک‌ها، نهادهای مالی و توجه ویژه در ریسک محصولات جدید سوپر مارکت مالی جهان در مشتقات و بازارهای مالی مجازی و کاغذی، از مهمترین راهکارهای مقابله با بحران اقتصاد جهانی تعیین شود و در 29 ماده تلاش شده است نقشه راه، برای وصول به این اهداف اساسی و راهکار در مقابله با این بحران تعیین و ترسیم شود.

هرچند مستقیم در مفاد بیانیه صحبتی روشن و جدی از تثبیت اقتصادی، رشد اقتصادی و اشتغال نیست، اما انتخاب این شعار برای این اجلاس، نشان از اهمیت این واژه‌ها در دستیابی به نتایج قطعی برخورد با بحران اقتصاد جهانی دارد؛ بنابراین، باید برای همه کشورهای جهان مهم جلوه نماید.

تصمیم به تزریق حدود 1/1هزار میلیارد دلار منابع فعلا برای افزایش تولید جهانی و تحریک تقاضا و قابل افزایش بودن آن به حدود پنج هزار میلیارد دلار بر پایه اظهار کارشناسان، کار مهمی است که هرچند در مرحله نخست برای نجات بنگاه‌های بسیار زیادی که در کشورهای پیشرفته صنعتی در حال ورشکستگی کامل هستند، اتخاذ شده است، اما آثار مستقیم و غیرمستقیم آن بر تولید و تقاضا در کشورهای گوناگون دنیا بر هیچ‌کس پوشیده نیست.

بدون تردید، این بازنگری اساسی در نظام اقتصاد آزاد، البته به نظر اینجانب، به هیچ‌وجه فروپاشی نظام سرمایه‌داری ترجمه نمی‌شود و می‌تواند علاوه بر آثار عدیده‌اش، تاثیر جدی در تقسیم کار جهانی باقی گذارد.

جای این پرسش باقی است که چه چیزهایی موجب شده است، کشورهای ترکیه و عربستان سعودی از این منطقه، نقش نمایندگی این حوزه اقتصادی را، آن هم تقریبا با سکوت محض ایفا کنند؟ آیا تعامل بیشتر و دیپلماسی سیاسی و اقتصادی فعالتر که موجب شود ایران اسلامی با قدرت و قوت اقتصادی‌اش به گونه‌ای تأثیرگذار و نه منفعل، در چنین مجامعی حاضر و نقش سازنده و تاریخی خود را ایفا کند، دست نیافتنی است؟

به باور نگارنده، پاسخ به این پرسش‌ها، نیازمند دقت کارشناسانه‌ای است که عل‌الاصول باید از سوی مراجع ذی‌ربط همچون مجلس شورای اسلامی به عنوان دستگاه عالی ناظر بر فعالیت‌های اجرایی کشور، صورت پذیرد.

اما این غیبت آشکار ما را از مسئولیت خطیری که اینک در تعیین نسبت خود با شرایط در حال تغییر اقتصاد جهانی بر عهده داریم، معاف نمی‌سازد و بدون تردید، در صورت هرگونه تعلل در این زمینه، علاوه بر مسئولیت پاسخگویی در برابر خدای متعال که صیانت از حقوق این ملت شریف را به جامعه نخبه ایران واگذار کرده است، موجب می‌شود تا آیندگان نیز درباره این غفلت، از ما نگذرند.

باز تعریف جایگاه اقتصاد ایران در اقتصاد جهانی، راهکارهای رویارویی با چالش‌های احتمالی ادامه سرایت بحران اقتصاد جهانی بیش از زمان کنونی بر اقتصاد ملی ما، در پیش گرفتن روش‌های مناسب مشارکت در نظام تصمیم‌سازی G20 و نیز تعیین نسبت سیاست‌های اقتصادی ایران با سیاست‌های اقتصادی بین‌المللی مورد توافق G20 و تأثیر و تأثر متقابل آنها، عملا از عمده نیازهای اساسی امروز اقتصاد ایران است.

بدون تردید، تعیین آثار مستقیم و غیرمستقیم بحران اقتصاد جهانی بر زندگی مردم و عناوین تأثیرگذاری، همچون تولید و اشتغال و نیز اثرات بحران بر عناصر مؤثر در اقتصاد ایران نظیر نفت و گاز و همچنین بر بخش‌های مهم واقعی دیگر در اقتصاد ایران، نظیر ساخت و ساز مسکن و تأثیر آن بر قیمت و اجاره مسکن و نیز بخش‌های تولیدی مهمی نظیر صنایع خودروسازی با حدود یک‌ میلیون اشتغال، از مسوولیت‌های مهم دولت و اقتصاددانان محترم است.

در این برهه حساس زمانی و در اطاعت از کلام معصوم امام علی که می‌فرمایند: «فرصت‌ها چون ابر می‌گذرد، پس فرصت‌های خوب را غنیمت شمرید یا می‌فرمایند: «فرصت‌ها زودگذر است و دیریاب» یا می‌فرمایند: «فرصت‌ها غنیمت است.»، نخبگان ملت به هوش، دولت به هوش.

متن كامل نوشتار محمد شريعتمداري را با عنوان دولت به هوش، ملت به هوش در ستون مقالات «تابناك» بخوانيد