فرجامي بد براي انقلابيون «رز»

گزارشي از وقايع اخير گرجستان + عكس

کد خبر: ۴۳۵۲۴

تاریخ: ۲۵ فروردين ۱۳۸۸ - ۱۶:۳۲

اپوزيسيون گرجستان از نهم ماه آوريل برنامه‌هاي اعتراضات گسترده مردمي را عليه ميخائيل ساكاشويلي، رئيس‌جمهوري اين كشور به اجرا درآورده است. حجم گسترده‌اي از اين اعتراضات در تفليس پايتخت گرجستان طرح‌ريزي شده است اما در ديگر نقاط كشور هم اعتراضات مردمي به چشم مي‌خورد. اين اعتراضات مي‌تواند دردسر بزرگي براي ساكاشويلي ايجاد كند.

ساكاشويلي رئيس‌جمهوري غرب‌گراي گرجستان، پيش از اين هم با اعتراضاتي از اين دست مواجه بود اما اين بار اپوزيسيون گرجستان بيش از هر زمان ديگري متحد و يكپارچه عمل كرده است تا آنجا كه توانسته موافقت طيف گسترده‌اي از مردم گرجستان را كه هنوز زخم‌هايشان از جنگ نابخردانه ساكاشويلي با روسيه التيام نيافته، به دست آورد. علاوه بر اين برخي از اعضاي دولت ساكاشويلي هم به جمع معترضان پيوسته‌اند. روسيه نيز تلاش‌هايش را براي خارج كردن ساكاشويلي از گردونه قدرت در گرجستان شدت بخشيده است.

ميخاييل ساكاشويلي كه از سال 2003، پس از «انقلاب رز» در گرجستان، در اين كشور به قدرت رسيد، در خلال 6 سال گذشته گاه‌و بي‌گاه با اعتراضات مردمي و همچنين احزاب مخالف روبه‌رو بوده است. اما اين روزها او با ناآرامي و اعتراضات گسترده مردمي رو‌به‌رو شده كه با اتفاقات گذشته تفاوت دارد. همه تحليلگران مسائل قفقاز معتقدند كه اعتراضات اخير عليه ساكاشويلي به چند دليل واضح و مبرهن از جنس ديگري است و با تمامي اعتراضات پيشين تفاوت دارد:

نخست اينكه اين بار تمامي 17 حزب اپوزيسيون عليه ساكاشويلي متحد شده‌اند و اتحاد آنها آنقدر قدرتمند و كافي بوده است كه بتوانند توده‌ عظيمي از مردم را عليه رئيس‌جمهور به خيابان‌ها بكشانند. از سوي ديگر قدرت‌هاي خارجي به‌خصوص روسيه نيز مشوق اعتراضات عليه ساكاشويلي هستند.

معترضان اعلام كرده‌اند كه اعتراضات خود را تا روز بيستم آوريل، يعني سالگرد سركوب قيام استقلال مردم تفليس به دست اتحاد جماهير شوروي سابق ادامه خواهند داد. اپوزيسيون گرجستان مدعي شده است كه تعداد 100 هزار نفر از مردم گرجستان در خيابان‌ها حضور يافته‌اند.

البته اين تعداد اعلام شده حد نهايي انتظار اپوزيسيون بوده است و خبرها از حضور دست كم 40هزار معترض در خيابان‌هاي تفليس حكايت دارد. اين در حالي است كه در تمامي اعتراضاتي كه در خلال 6 سال گذشته عليه ساكاشويلي رخ داده بيش از 15 هزار نفر در خيابان‌ها حضور نيافته‌اند. اما اين بار اعتراض مردم گرجستان شدت بيشتري يافته است و مهم‌ترين عامل آن نيز جنگ روسيه و گرجستان است.

مردم گرجستان، ميخائيل ساكاشويلي را مقصر اصلي تمامي ضرر و زيان‌هاي مالي و جاني وارد آمده به گرجستان در اين جنگ مي‌دانند. اكثر گرجستاني‌ها معتقدند كه اين ساكاشويلي بود كه به‌رغم اطلاع از عواقب و تبعات درگيري نظامي با روسيه، گرجستان را به جنگ با روسيه كشاند. آنها معتقدند كه بحران اقتصادي شديدي كه گرجستان به آن گرفتار است و نرخ بيكاري را تا 9 درصد افزايش داده است يكي از تبعات همين جنگ نابخردانه است.

تا پيش از اين اپوزيسيون گرجستان هرگز تا اين حد متحد و يكپارچه نبوده است و در بهترين عملكرد خود تنها توانسته تعداد اندكي از مردم گرجستان را با خود همراه كند و اين تلاش‌ها تا جنبشي واقعي، فاصله زيادي داشته است. اما نارضايتي گسترده در گرجستان به اپوزيسيون اجازه داد تا سرانجام بر اختلافات دروني خود غلبه كرده و روي اين گزينه مهم اتفاق نظر حاصل كند كه ميخائيل ساكاشويلي بايد از قدرت خلع‌يد شود.

حتي برخي از مقامات دولتي گرجستان كه در زمره وفاداران به ساكاشويلي قرار مي‌گرفتند نيز به اپوزيسيون پيوسته‌اند و به اين ترتيب ضربه‌ سختي به ساكاشويلي وارد آورده‌اند. اين ضربه از آن جهت سخت است كه حتي وفاداران به ساكاشويلي نيز پشت سر او نايستادند.

افرادي نظير نينو بوجانادزه، رئيس سابق پارلمان گرجستان و و ايراكلي آلاسانيا سفير سابق گرجستان در ايالات متحده آمريكا از اين جمله هستند. در حقيقت مي‌توان گفت كه آنها با اين كار خود ساكاشويلي را از نظر شخصيتي هدف قرار دادند چراكه كه وقتي وفادارترين افراد يك مقام در راس قدرت، از ماندن در كنار او دست بكشند وجهه وي در نظر مردم تخريب خواهد شد.

البته اپوزيسيون گرجستان هنوز يك مشكل دارد و آن اينكه به‌رغم توافق بر سر خلع ساكاشويلي هنوز بر سر اين مسئله كه چگونه بايد او را از قدرت خلع كرد توافق ندارند. برخي از احزاب اپوزيسيون معتقدند كه بايد رفراندومي درخصوص برگزاري انتخابات جديد رياست‌جمهوري برگزار شود و برخي ديگر معتقدند كه بايد دولتي جايگزين در گرجستان بر سر كار بيايد تا ساكاشويلي اين شانس را نداشته باشد كه در انتخابات بعدي بازهم به قدرت بازگردد. البته مسئله ديگري كه اپوزيسيون بر سر آن اتفاق نظر دارند ادامه يافتن اعتراضات عمومي در خيابان‌هاي تفليس است.

اگر جنبش اپوزيسيون گرجستان بتواند چنين حجم عظيمي از اعتراضات را كماكان رهبري كند مي‌توان گفت كه اين اعتراضات در حكم همان اعتراضات عمومي است كه در جريان «انقلاب رز» رخ داد و دولت پيشين گرجستان را به زير كشيد و ساكاشويلي را وارد كاخ رياست‌جمهوري كرد.

البته ساكاشويلي و باقي حاميان خود نيز در اين ميان بيكار ننشسته‌اند. ارتش در خارج از تفليس به حال آماده‌باش درآمده تا درصورت لزوم در مقابله با معترضان وارد عمل شود. در خلال اعتراضات سال 2007، ساكاشويلي ارتش را به كار گرفت و اتفاقا موفق عمل كرد، اگرچه اقدامات ارتش در جريان آن اعترضات خشونت‌آميز بود اما در هر حال جماعت معترض با موفقيت سركوب شدند اما در سال 2007 تنها 15 هزار نفر در اعتراضات شركت كرده بودند و اين بار معلوم نيست كه آيا ساكاشويلي مي‌تواند با جمعيتي كه حداقل 5 برابر جمعيت سال 2007 است مقابله كند يا خير.

در اين ميان اما ساكاشويلي با يك نگراني ديگري نيز روبه‌رو است. اين امكان وجود دارد كه اعتراضات مشابهي در برخي از مناطق تجزيه‌طلب گرجستان نظير «ادجارا» كه در سال 2004 عليه انقلاب رز دست به شورش زده و رياست‌جمهوري ساكاشويلي را رد كرد، به‌وجود آيد.

اين ايالت كه يك بار از سوي ساكاشويلي سركوب شد همواره موضعي اعتراضي داشته است و همواره منتظر فرصتي مناسب بوده است تا عليه ساكاشويلي دست به شورش بزند. تفليس البته همواره تلاش كرده است تا ادجارا را زير چتر خود بگيرد، چراكه بندر بزرگ باتومي در اين منطقه واقع شده است و بسياري از كالاهاي صادراتي گرجستان به تركيه از اين بندر ترانزيت مي‌شوند.

بنابراين اگر ادجارا شورش كند اين احتمال وجود دارد كه «سامتخجاواختي» كه منطقه‌اي در همسايگي ادجارا است با اين ايالت متحد شود و عليه ساكاشويلي قيام كند. گرجستان پيش از اين نيز 2منطقه آبخازيا و اوستياي جنوبي را پس از جنگ با روسيه از دست داده است و حالا بسيار نگران مناطق تجزيه‌طلب جنوبي خود است.

از سوي ديگر مناطق تجزيه‌طلب جنوب گرجستان همانند مناطق شمالي از حمايت روسيه برخوردارند. روسيه براي مدت زمان طولاني از مناطق تجزيه‌طلب گرجستان حمايت كرده است اما همواره در سازماندهي اپوزيسيون گرجستان عليه ساكاشويلي ناموفق بوده است. اگرچه هيچ‌يك از 17 حزب اپوزيسيون گرجستان تمايلات سياسي به روسيه ندارند اما برخي از منابع خبري از سرازير‌شدن كمك‌هاي مالي روسيه به گروه‌هاي اپوزيسيون خبر مي‌دهند.

پرواضح است كه روسيه در فروپاشي دولت گرجستان منافعي دارد. روسيه و غرب همواره بر سر جمهوري‌هاي كوچك تازه‌استقلال يافته در منطقه قفقاز با يكديگر اختلاف نظر داشته‌اند.

شايد بتوان گفت كه نقطه اوج اين اختلاف نظر، جنگ ماه اوت سال 2008 ميان روسيه و گرجستان بود. پس از اين جنگ بود كه از كنترل خود بر گرجستان اطمينان خاطر حاصل كرد. از آنجايي‌كه ديميتري مدودف رئيس‌جمهوري روسيه و باراك اوباما، همتاي آمريكايي‌اش، در ديدار اول آوريل خود درخصوص برخي از مسائل نظير سامانه دفاع موشكي آمريكا و گسترش ناتو به شرق و پذيرفتن كشورهايي نظير اوكراين و گرجستان در ناتو، با يكديگر اختلاف نظر داشتند، روسيه تمايل دارد تا حوزه نفوذ و قدرت خود را در گرجستان تثبيت كند.

روسيه براي رسيدن به اين هدف خود در مرحله نخست بايد ساكاشويلي را از قدرت به زير بكشد. البته اينگونه به‌نظر مي‌رسد كه اين هدف روسيه به هيچ عنوان به اين معنا نيست كه روسيه اميدوار است رهبري حامي مسكو در گرجستان روي كار بيايد بلكه روسيه تنها خواستار روي كار آمدن رهبري در گرجستان است كه با صراحت عليه روسيه موضع‌گيري نكند و درخصوص نفوذ غرب در منطقه نيز موضع محافظه كارانه‌تري داشته باشد.

انقلاب رز حاصل ماه‌ها برنامه‌ريزي بود اما اعتراضات اخير نقطه شروعي براي اپوزيسيون گرجستان و روسيه است و اپوزيسيون از زمان انقلاب رز تا‌كنون تا اين حد از حمايت مردمي برخوردار نبوده است. ساكاشويلي حقيقتا بايد نگران باشد.

منبع: همشهري