آیا انتخابات افغانستان دزدیده شد؟

کد خبر: ۴۲۴۵۶۶

تاریخ: ۲۰ مرداد ۱۳۹۳ - ۱۳:۵۳

"نیشانک موتوانی" پژوهشگر ارشد دانشگاه کانبرای استرالیا طی یادداشتی با عنوان "آیا انتخابات افغانستان دزیده شد" در سایت فارین پالیسی، به تحلیل انتخابات ریاست جمهوری افغانستان پرداخته است. وی که در زمان انتخابات این کشور تحت عنوان ناظر سازمان ملل در افغانستان حضور داشته است تلاش کرده مشاهدات میدانی خود را در این یادداشت منعکس نماید.

رویدادهای اخیر موجب کاهش اعتماد اذهان عمومی به کمیسیون انتخابات آزاد افغانستان (IEC) و نیز تضعیف اعتبار و بی طرفی این نهاد شده است. اعتماد عمومی به IEC در پی یک کنفرانس مطبوعاتی که در آن رئیس این نهاد "احمد یوسف نورستانی" تنها دو ساعت پس از اتمام رأی گیری اعلام کرد که مشارکت رأی دهندگان زیر ۷ میلیون نفر بوده است، باز هم کمتر شد. مبنایی که این برآورد بر اساس آن شکل گرفته بود، به شدت مخدوش بود؛ زیرا در این مدت هیأت های انتخاباتی از تمام ۳۴ استان، نمی توانستند زمان کافی برای گزارش اطلاعات خود به IEC داشته باشند. به علاوه مشکل دیگری که با رقم ۷ میلیون اعلام شده از سوی IEC وجود داشت این بود که این رقم از حد ثبت شده برای مشارکت رأی دهندگان دور نخست انتخابات ریاست جمهوری که ۶.۹ میلیون بود، می گذشت. زمانی که دور نخست با ۹ کاندیدای ریاست جمهوری و همراه با انتخابات مجلس استانی برگزار شد، انتظار می رفت که ترکیب این دو باعث مشارکت گستردۀ رأی دهندگان شود. بنابراین، انتقاداتی مطرح شد که رقم مشارکت ۷ میلیونی اعلام شده از سوی IEC را زیر سؤال می برد؛ زیرا دور دوم انتخابات ریاست جمهوری با انتخابات مجلس استانی همراه نبود و تنها ۲ کاندیدای ریاست جمهوری در آن شرکت داشتند.

به دلیل تلاش های IEC برای بالا بردن مشارکت آراء به طور ساختگی به عنوان وسیله ای برای ایجاد فضای شمارشی لازم جهت انباشتن صندوق های رأی به نفع رقیب عبدالله عبدالله یعنی اشرف غنی احمدزی، اختلاف یک میلیون رأی از سوی ستاد انتخاباتی عبدالله عبدالله مشاهده شد.

رقم بالای اعلام شده از سوی IEC موجب رسوایی شد؛ زیرا پس از دور نخست انتخابات، عبدالله عبدالله با اختلاف ۸۸۷۴۹۴ رأی از رقیب خود جلو بود. این به این معناست که برای چرخش انتخابات به نفع اشرف غنی احمدزی حداقل یک میلیون رأی لازم است. این شکاف آراء می تواند موجب بروز یک چالش عمده گردد؛ زیرا یک سازمان ناظر داخلی برجسته، یعنی بنیان انتخابات شفاف افغانستان (TEFA) که نعیم ایوب زاد مدیر آن است از مشارکت پایین در انتخابات خبر داده و آشکارا ارقام اعلام شدۀ IEC را «متورم» خوانده و اشاره کرده که مشارکت رأی دهندگان بین ۵-۶ میلیون نفر بوده است. نادر نادری، رئیس FEFA نیز دربارۀ تقلب در انتخابات گفته به نظر میرسد که «تقلب در نقاط مختلف کشور رخ داده است و ما فقط میزان آن را نمی دانیم.»

دومین رویدادی که حقانیت IEC را مخدوش کرد، زمانی فاش شد که دبیر ارشد این سازمان، ضیاء الحق امرخیل، به دلیل ارتکاب حمل برگه های سفید رأی در خارج از مقر IEC پس از پایان رأی گیری، توسط رئیس پلیس کابل بازداشت شد. این تلاش او به صورت زنده از تلویزیون افغانستان پخش شد و این حادثه به طور گسترده ای به نگرانی هایی که نسبت به تقلب انتخاباتی وجود داشت، دامن زد. در پی این رویداد، نه IEC و نه شخص امرخیل نمی توانستند توضیح قانع کننده ای برای روشن کردن کار او که منجر به بروز سوءظن هایی شده بود مبنی بر اینکه برگه های سفید رأی برای استفادۀ متقلبانه بوده است، ارائه دهند.

امتناع اولیۀ IEC از تعلیق یا بازجویی دبیر ارشد خود موجب شد تیم عبدالله همکاری خود را با IEC متوقف و از سازمان ملل درخواست میانجیگری کند. از این گذشته، به نظر می رسید که تیم عبدالله علاقه مند بود که منابع خود را برای آشکار نمودن نقش امرخیل (و در نتیجه IEC) در تقلب انتخاباتی مصروف نماید. مورد بعدی در ۲۲ ژوئن طی یک کنفرانس مطبوعاتی از ستاد عبدالله فاش شد؛ یعنی جایی که آنها مکالمات تلفنی را پخش کردند که بر گفتگوی دبیر ارشد IEC دربارۀ راه ها و ابزارهای فریفتن روند انتخابات به نفع کاندیدای رقیب دلالت داشت. از آنجایی که صحت و اعتبار این مکالمات ضبط شده هنوز تأیید نشده است، پخش آنها موجب برانگیختن انتقادات سیاسی شدید و وحشت از احتمال افزایش تنش ها و منجر شدن آن به خشونت شد. از زمان فاش شدن این رویداد، امرخیل به سرعت کابل را با پروازی به مقصد دوبی ترک کرد. اینکه چنین حوادث مشکوکی مانع از ایجاد اعتماد و یا بازسازی اعتبار IEC در افکار عمومی شود، جای تعجب نیست.

من این فرصت را داشتم تا به عنوان یک ناظر بین المللی انتخابات ریاست جمهوری در افغانستان حضور داشته باشم. مجوز رسمی خود را به عنوان یک ناظر بین المللی از IEC دریافت نمودم که دسترسی مرا به تمام مراکز رأی گیری در کشور تضمین می نمود. مؤلفه های لجستیکی توسط بنیاد انتخابات آزاد و منصفانه افغانستان (FEFA) که بسیار از آن سپاسگذارم، سازماندهی شد. در ۱۴ ژوئن ۲۰۱۴ برای نظارت بر دور دوم انتخابات ریاست جمهوری، از کل شش مرکز رأی گیری کابل بازدید نمودم.

مراکز رأی گیری که من در کابل از آنها بازدید نمودم شامل دبیرستان عبدالعلیم مستاقی در ناحیۀ ۶ مجاور با کارته ۳، دبیرستان حبیب در ناحیۀ ۷، مسجد قرآن و عترت در دشت برچه، مسجد اتفاق در دشت برچه، دبیرستان دورانی در تهمور شایی و دبیرستان الفتاح در مکرویان می شد.

در صبح روز انتخابات، هشدارهایی امنیتی در یافت نمودیم که نشان می داد در آغاز روز احتمال وقوع حملات شورشی برای ایجاد رعب و وحشت در میان رأی دهندگان و بنابراین کاهش میزان مشارکت وجود دارد. در نتیجه کار من با دو ساعت تأخیر آغاز شد. این مشاوره های امنیتی به عنوان همکاری FEFA بی اساس نبود و من صدای یک انفجار را شنیدم که بعداً صحت آن به عنوان یک حملۀ موشکی به یک مرکز رأیگیری در حوزۀ مجاور مورد تأیید قرار گرفت. غیر از این مورد، من در آن روز با هیچ خشونتی مواجه نشدم.

طرز کار و زمان گشایش مراکز رأی گیری

دو مرکز با تأخیر گشایش یافتند. موضوع تأخیر ده دقیقه ای در گشایش این مراکز، توسط مقامات IEC و ناظران کاندیداهای ریاست جمهوری در دبیرستان عبدالعلیم مستاقی و مسجد اتفاق تأیید شد. با وجود تلاش های متعددی که برای مشخص کردن چرایی گشایش دیرتر از موعد مراکز رآی گیری صورت گرفته است، تفسیر روشنی در این باره وجود ندارد.

رویه ها تعیین شده توسط IEC بدین معنا بود که هر مرکز رأی گیری می تواند تعداد زیادی از ایستگاه های اخذ رأی برای آقایان و خانم ها داشته باشد. تعداد ایستگاه های اخذ رأی آقایان معمولاً بیشتر بود (غالباً به نسبت ۴ به ۳). تنها استثناء، مرکز رأی گیری مسجد اتفاق بود که تعداد ایستگاه های آقایان و خانم ها در آن برابر بود: برای هر کدام دو ایستگاه.

طبق رویۀ تکنیکی ایجاد شده توسط IEC، حد ۶۰۰ برگۀ رأی برای هر ایستگاه معیین شده بود (هر یک در ۶ کتابچۀ ۱۰۰ عددی). این بدین معناست که در صورت عدم دریافت به موقع برگه ها از IEC و مشارکت بالای رای دهندگان، برگه های رأی ممکن است در برخی از مراکز رای گیری تمام شود. این مسئله همچنین مستلزم این است که سربرگ هایی که برای بایگانی شماره های ثبت استفاده می شوند، می بایست از ۱ تا ۶۰۰ شماره گذاری شده باشند و با حداکثر تعداد رأی دهندگانی که حق رأی دادن در یک ایستگاه داشته اند، مطابقت داشته باشد. در دبیرستان دورانی، یکی از ایستگاه های رأی گیری از سربرگ هایی استفاده می کرد که بطور اشتباه چاپ شده بودند و به جای اینکه از ۱ تا ۶۰۰ شماره گذاری شده باشند، این سربرگ ها از شمارۀ ۱ تا ۹۴ به ۴۸۱ تا ۶۰۰ پرش داشت. اختلاف بین ۹۵ تا ۴۸۰ به صورت دستی و بر روی صفحات اضافۀ همان دفترچه های ثبت پر شد؛ اما با تمام شدن برگه های دفترچۀ اول، مجدداً نیاز به دفترچۀ بعدی بود (که آن دفترچۀ بعدی نیز اشتباه چاپ شده بود). کارمندان IEC این موضوع را به مقامات گزارش دادند و مقامات به آنها دستور ادامۀ روند رأی گیری را دادند. به نظر می رسد این شیوۀ رسمی گزارش این مشکل مناسب نبود؛ حتی اگر طبق ادعای کارمندان IEC این ناسازگاری در یک دفترچۀ منظم و به صورت دست نوشت ثبت شده باشد. اما دفترچه های ثبت در تمام ایستگاه های دیگر رأی گیری به صورت صحیح شماره گذاری شده بودند.

تقلب انتخاباتی

استفاده از کارت شناسایی های تقلبی، در برخی از مراکز رأی گیری در شمار اندکی دیده شده بود. در دبیرستان حبیبی و مسجد اتفاق، دو نفر از رأی دهندگان، و سپس یک رأی دهندۀ دیگر، تلاش کردند تا با استفاده از کارت شناسایی های تقلبی برگه های رأی خود را به صندوق بیندازند که بنا به گفتۀ برخی این کارت های شناسایی صادره از شهر پیشاور پاکستان بود. با بازرسی دقیق تر این کارت های شناسایی آشکار شد که یک قالب کاملاً متفاوت از کارت شناسایی هایی بود که توسط IEC توذیع شده بود. بیشترین موارد این قالب های ناسازگار مربوط به عدم وجود عکس رأی دهنده، از قلم افتادن مهر IEC و عدم وجود سریال های ۹ رقمی منحصر بفرد بود. شکل و ظاهر این کارت ها به طور قابل توجهی متفاوت بود؛ زیرا بر روی کاغذهای منظم و با پس زمینۀ سفید چاپ شده بودند و مغایر با کارتهای منتشر شده توسط IEC بود که زخیم تر و به رنگ دیگری بودند.

در یک مورد دیگر از تقلب، یک کارمند هوشیار IEC در مسجد قرآن و عترت متوجه یک کارت شناسایی افغان شد که به قطعاتی برش داده شده بود. مسئول مربوطه این کارت را از بین برد؛ زیرا این کارت برای جایگزین شدن عکس رأی دهنده دستکاری شده بود. مقامات و کارکنان IEC در این مرکز رأی گیری به حاملان این گونه کارت شناسایی های تقلبی اجازه رأی دادن ندادند. با این حال تنها این کارمند IEC در مسجد اتفاق بود که کارت شناسایی دستکاری شده را توقیف نمود و کارت های غیر صادره از IEC را به پلیس ملی افغان که وظیفۀ رسیدگی به آن را دارد تحویل داد. این بدین معناست که آن دو رأی دهنده ای که به دبیرستان حبیبی آمده بودند می توانستند به یک مرکز رأی گیری دیگر بروند و شانس خود را دوباره برای رأی دادن امتحان کنند. به عبارت دیگر؛ واکنش های IEC نسبت به کارت های تقلبی متناقض بود.

شکایات IEC

در طی نظارت بر ایستگاه های اخذ رأی، دو تن از کارمندان IEC از توجهی که به ناظران بین المللی می شود، به دلیل بی علاقگی آنها نسبت به انجام رویه های بررسی، شکایت داشتند. برای مثال، در مسجد قرآن و عترت، یکی از کارمندان IEC یأس خود را نسبت به اعضای یک گروه اروپایی ویژۀ نظارت اعلام کرد که او مدعی بود آنها بیشتر علاقه مند به عکس گرفتن از خود هستند و نه انجام رویه های بررسی در ایستگاه رأی گیری آقایان. او حضور ناظران بین المللی را زیر سؤال برد و می پرسید اگر آنها کار خود را به خوبی انجام ندهند چه نیازی به وجودشان هست. و سپس به برخی از ناظران FEFA اشاره کرد که در ساعت ۶ صبح حاضر بوده اند و فعالانه به انجام وظیفۀ خود به عنوان ناظر داخلی پرداخته اند. بعلاوه، کارمندان IEC در یکی از ایستگاه های رأی گیری در دبیرستان حبیبی عنوان کردند که با وجود اینکه به طور مکرر پذیرای ناظران بین المللی بوده اند، تعدادی از آنان بررسی های مورد نظر را انجام نمی دادند و به جای آن بدون تعامل با کارکنان و مسئولان انتخابات، برای عکس گرفتن از فرصت استفاده می کردند.

مشارکت رأی دهندگان

در طی مسیر رفتن به مراکز اخذ رأی، رانندۀ من گفت داشت که: "کابل امروز خلوت تر از روزهای زمان طالبان است". این حس بیانگر جاده های خالی و سکوت ترسناکی بود که نشان می داد مشارکت رأی دهندگان کمتر از حد انتظار است. دفترچۀ ثبت در دبیرستان عبدالعلیم مستاقی مشارکت اندکی را در هنگام صبح نشان می داد. در بعد از ظهر نیز در دبیرستان دورانی مشارکت کمتری مشاهده شد؛ زمانی که تنها یک ساعت به پایان رأی گیری باقی مانده بود از ۱۸۰۰ رأی ممکن، تنها ۵۰۸ رأی ثبت شده بود. با این حال مشارکت نسبتاً بیشتری در دبیرستان حبیبی قابل مشاهده بود که هنگامی که من به آنجا رسیدم، طبق دفترچه های ثبت، از ۲۴۰۰رأی ممکن ۹۸۸ مرد رأی داده بودند.

مشارکت قابل توجه بالایی نیز در مسجد قرآن و عترت در اواسط صبح مشاهد شد که مطابق دفترچه های ثبت، از ۲۴۰۰ رأی ممکن، ۱۷۱۳ مرد رأی داده بودند. در مسجد اتفاق در حوالی ظهر میزان مشارکت ۹۸۰ مرد از ۱۲۰۰ ثبت شد. در دبیرستان الفتاح مشارکت بالایی به ثبت رسید که تا بعد از ظهر ۱۵۵۰از ۱۸۰۰ رأی ممکن، ۱۸۰۰ رأی خود را به صندوق ها انداخته بودند. به منظور جای دادن مشارکت بیشتر رأی دهندگان در این مرکز، مسئولان IEC در ساعت ۱ بعد از ظهر یک صندوق رأی اضافه را در این مرکز قرار دادند که ۲۹ رأی در آن ثبت شده بود.

نبودن صفوف رأی دهندگان در خارج از ایستگاه های اخذ رأی در هنگام گشایش آنها در آغاز صبح، و نیز مراجعۀ اندک رأی دهندگان در طی زمان نظارت من از مراکز رأی گیری، و محاسبات سایر ناظران انتخاباتی نشانگر ریزش قابل توجهی در مشارکت رأی دهندگان است.

به طور کلی مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری افغانستان، یک حرکت اعتراض آمیز سمبلیک بود. افغان ها با وجود اعمال و تهدیدات خشونت آمیز طالبان؛ یعنی همان دشمنی که با آن آشنا هستند و بسیار به آنها لطمه زده، در سطح وسیعی برای انتخاب رئیس جمهور بعدی خود رأی دادند. اکثریت بزرگی از افغان ها از IEC انتظار دارند که به مسئولیت خود در قبال به انجام رسانیدن یک انتخابات صحیح و عادلانه و بدون تقلب عمل کند. تنزل از این انتظار به معنای چشم پوشیدن از تقلب انتخاباتی و توجیه وقوع آن با این استدلالِ آسان است که دوام تعارض و تنش در افغانستان موجب کاهش استانداردهای انتخاباتی می شود. دزدیدن یک انتخابات در یک دموکراسی غربی، هرگز قابل تحمل نیست؛ اما چرا باید این مسئله برای افغان ها قابل پذیرش باشد؟

مشکلی که در مورد پذیرش تقلب انتخاباتی (هرچند اندک) در افغانستان وجود دارد این است که این مسئله نه تنها به روند انتخابات، بلکه به نتیجۀ آن نیز بشدت آسیب وارد می کند؛ زیرا آشکارا اهداف حق رأی دادن را تضعیف می نماید. تقلب انتخاباتی یک تخلف مجرمانۀ جدی است و عاملان آن سزاوار پیگردهای قانونی و در صورت اثبات جرم، تنبیه می باشند. بعلاوه، در هر کشوری اگر مشخص شود که نهاد اصلی انتخاباتی صدای یک ملت را دزدیده است، این مسئله هیچ کمتر از یک خیانت نیست. اعتقاد به اینکه یک انتخابات تقلبی در هر کجایی ممکن است بتواند باعث ایجاد ثبات سیاسی گردد، اعتقادی غیرمسئولانه است. میلیون ها افغان از حق خود برای دادن رأی استفاده کرده اند و صرف نظر از اینکه نتیجۀ آن چه خواهد بود، باید به صدای آنها احترام گذاشته شود.

منبع: ایراس