رسانه و مقابله با چالش‌هاي فراروي وحدت اسلامي

محسن پاك‌آيين

کد خبر: ۴۱۰۶۸

تاریخ: ۰۴ فروردين ۱۳۸۸ - ۱۱:۴۶

امروز در حالي که جهان اسلام، بيش از هر زمان ديگر به وحدت و تفاهم نياز دارد، دستگاه‌هاي تبليغاتي غرب با سوءاستفاده از فن آوري ارتباطات، عمليات رواني و تبليغي، قدرت نرم و جنگ رسانه‌اي، وحدت جهان اسلام را نشانه گرفته‌اند. اشاعه تفکر‌هاي متنوع اعم از مذاهب و اديان، مکتب‌هاي زميني و مادي، مليت‌ها و قوميت‌ها از طريق رسانه‌هاي سنتي و مدرن، اديان و مذاهب را در معرض يک رقابت کاذب قرار داده و عامل مهمي براي تفرقه و تشتت بين پيروان مذاهب به ويژه در جهان اسلام شده است.

در دهه اخير دستگاه‌هاي تبليغي غرب با استفاده از رسانه‌ ايجاد تفرقه در سطوح ملي و فراملي را براي عدم انسجام مسلمانان تجربه کرده است. برنامه‌ريزان غربي، ايجاد تفرقه در سطوح ملي در کشورهاي اسلامي را موجب تشتت و اختلاف در يک واحد از جهان اسلام دانسته و تحقق اين هدف را در راستاي سياست کلي جلوگيري از وحدت جهان اسلام مي‌داند. بديهي است هنگامي که کشورهاي اسلامي دچار جنگ‌ها و منازعات داخلي باشند، به طور طبيعي نمي‌توانند جهان اسلام را براي ايجاد يک اتحاد بزرگ ياري نمايند و در نتيجه اختلاف‌ها در سطوح ملي موجب اختلاف در سطوح فراملي در حيطه جهان اسلام خواهد شد. هرچند در سال‌هاي اخير، نگاه‌هاي مثبتي در كشورهاي اسلامي براي ايجاد هماهنگي براي خنثي‌سازي تهاجمات رسانه‌اي برداشته شده، اما در عرصه عمل اتفاق مهمي نيفتاده و تحول مهمي در راستاي بهره‌گيري از رسانه رخ نداده است.

بي ترديد، همانگونه که‌ ايجاد تفرقه ميان مذاهب از طريق رسانه‌هاي سنتي و مدرن ممکن است، براي مقابله با عوامل تفرقه و حرکت به سوي تقريب مذاهب اسلامي نيز بايد از همين رسانه‌ها استفاده کرد. ابزارهايي که مي‌توانند نقش مهمي در پيشرفت و ايجاد وحدت ميان مسلمانان داشته و در تقريب و نزديکي ميان مذاهب بسيار تأثيرگذار باشند. بر اين اساس، براي تحقق اهداف تقريبي در ميان مذاهب اسلامي، يافتن شيوه‌هايي براي مقابله با تهديدها و استفاده از فرصت‌ها ضرورت دارد و نخست، شناخت ترفندهاي رسانه‌هاي سنتي و مدرن براي تشديد اختلاف بين مسلمانان و يافتن راه‌هايي براي مقابله با اين ترفندها با اهميت تلقي مي‌شود.

شناسايي فرصت‌ها و تهديداتي كه در مسير اجراي وظايف رسانه‌اي تقريبي وجود دارد، همراه با تعيين هدف‌هاي بلند مدت و انتخاب روش‌هاي عملياتي، با راه‌اندازي يک نهاد اطلاع‌رساني و خبري جهاني مي‌تواند حضور و تأثيرگذاري مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي در معادلات جهان اسلام را تقويت نمايد.
اعضاي ايراني و خارجي مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي که جمعي از علما و شخصيت‌هاي تأثيرگذار جهان اسلام هستند، بايد با شناخت محيط عمومي كشور خود و با استفاده از ابزار اطلاع‌رساني نظير رسانه‌ها، سامانه‌هاي اينترنتي، محيط‌هاي علمي، ديني، دانشگاهي، هنري و ورزشي در اجراي اين برنامه فعال باشند.

بنا بر آمار، رسانه‎هاي سنتي اصلي‎ترين منبع اطلاع‌رساني ديني هستند و حدود 60 درصد مردم در كاركردهاي چهارگانه آموزشي، اطلاع‌رساني، ارشادي و سرگرمي از اين رسانه‌ها تغذيه مي‌شوند. در اين حوزه، تأسيس رسانه‌اي خبري و اطلاعاتي براي نزديک‌سازي جهان اسلام و در قالب مجمع بين‌المللي تقريب مذاهب اسلامي امري ضروري مي‌نمايد. تأسيس اين رسانه فراگير، کاري مفيد در مقابل تهاجم رسانه‌اي غرب خواهد بود.

رسانه‌هاي مدرن نيز با توجه به نقش مهم و تأثيرگذار خود، در واقع بهترين عرصه براي ظهور و بروز استعدادها و توانايي‌هاي تقريبيون هستند. امروز اين فن آوري براي جهان اسلام غريبه نيست و براي همين، نهادهاي فرهنگي از جمله مجمع جهاني تقريب مذاهب نيز بايد نگاه ويژه خود را نسبت به فناوري‌‌ اطلاعات و رسانه‌هاي مدرن تقويت کند. آمارها نشان مي‌دهند که تعداد کاربران اينترنت با سرعت انفجارآميزي ميان کشورهاي جهان سوم و در حال توسعه، در حال گسترش است. با توجه به ‌اين وضعيت اکنون در حيطه روابط ديني و فرهنگي بايستي در كنار حوزه‌هاي ملي و بين‌المللي به حوزه سايبر يا فضاي مجازي نيز توجه شود. شايد نخستين نكته‌اي که در اين فضا جلب نظر مي‌کند حضور کمرنگ و يا اصولا عدم حضور مسلمانان است. در جهان اينترنتي كه با هزاران اجتماع کوچک و بزرگ و ميليون‌ها نفر انسان، مي‌توان مستقيم به تعامل پرداخت، مسلمانان غير فعال و دشمنان اتحاد اسلامي به شدت فعال هستند. در اين حوزه با آموزش لازم رسانه‌اي و ايجاد گروه‌هاي ديني و شبکه‌هاي موضوعي كم هزينه در موضوعات تقريبي، مي‌توان مسلمانان جهان و به ويژه طلاب و دانشجويان را در جوامع هدف با اهداف تقريب مذاهب اسلامي آشنا كرد.

بايد هر يك از اعضاي مجمع تقريب مذاهب اسلامي موظف شوند كه در كشورهاي خود به فعاليت رسانه‌اي سنتي و مدرن با اهداف تقريبي همت گمارده و با گسترش سواد ديجيتالي، استفاده مجامع تقريبي از فناوري اطلاعات و ارتباطات در راستاي تقويت وحدت جهان اسلام ظهور و بروز يابد.

مسلمانان جهان اسلام بايد بدانند كه امروز استفاده از فضاي مجازي نسبت به گذشته بسيار پررنگتر و برجسته‌تر شده و هر چه زمان به پيش مي‌رود، امكان بهره‌برداري از فضاي مجازي براي اقدامات تقريبي بيشتر مي‌شود. بر اين اساس، نهادهايي همچون سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي كه قانونا مديريت فعاليت‌هاي فرهنگي خارج از كشور را به عهده دارد و مجمع جهاني تقريب مذاهب اسلامي به عنوان مجري فعاليت‌هاي تقريبي، بايد بيش از پيش در فضاي مجازي حضور پيدا کنند.