چرا شایعه پس دادن هواپیماهای عراقی جدی گرفته شد؟

در حالی که روز گذشته رسانه‌های دولتی ترکیه مدعی شدند، ایران‌ 130 فروند هواپیمای قدیمی عراق را که از بیست سال پیش در ایران بوده‌اند، با مهمات پیشرفته به این کشور باز‌گردانده است، قاسم عطا، سخنگوی نیروهای مسلح عراق این ادعا را تکذیب کرد و آن را دروغ محض دانست. چرا شایعه پس دادن هواپیماهای عراقی جدی گرفته شد؟

کد خبر: ۴۱۰۵۹۵

تاریخ: ۰۳ تير ۱۳۹۳ - ۱۳:۰۲

به گزارش «تابناک»، برای شیعیان مبارز عراقی، نداشتن نیروی هوایی و بی‌دفاع بودن در برابر آن خاطراتی تلخ ‌به همراه دارد. شیعیان عراقی که به همراه کردهای عراق در مارس و آوریل 1991 در جریان قیام ‌انتفاضه شعبانیه، عملا کنترل چهارده استان از هجده استان عراق را از اختیار رژیم صدام بیرون ‌آورده بودند، به وسیله بالگردهای ارتش صدام در هم شکسته شدند که در توافق تسلیم صدام به نیروهای غربی بر خلاف هواپیماهای ارتش عراق، مجوز پرواز دریافت کرده بودند.

البته نخستین حمله‌ آمریکا به عراق در سال 1991 و پس از اشغال کویت به دست صدام، مقدمه روند کاهش توان تسلیحاتی رژیم بعث نیز بود. نیروی هوایی ارتش بعث ـ که در جریان جنگ تحمیلی قدرت آن به ویژه با حمایت شوروی و فرانسه رو به افزایش گذاشته بود ـ از سال 1991 در سراشیبی سقوط قرار گرفت و پس از حمله آمریکا و متحدانش به عراق در سال 2003‌ عملا از بین رفت.

نیروی هوایی عراق در جنگ سال 1991 حدود 250 فروند هواپیمای نظامی خود را در جریان حمله متحدین از دست داد. تقریبا 10 درصد این تعداد در هوا هدف قرار گرفت و 90 درصد آن روی زمین و در جریان حملات متحدین از بین رفت. آمار منابع خارجی، نشان می‌دهد که 137 فروند هواپیمای عراقی برای در امان ماندن از حملات به ایران پناه بردند و ایران آن را‌ در حکم بخشی از خسارت تحمیل شده توسط صدام به ایران در جریان جنگ تحمیلی نگاه داشت. به نظر می‌رسد، آمار‌ رسمی از منابع ایران در مورد کیفیت و شمار این هواپیماها وجود نداشته باشد.

منابع آمریکایی 137 فروند هواپیمای فراری به ایران را شامل 40 فروند سوخوی 22 و 24 فروند سوخوی 24، هفت فروند سوخوی 25 و چهار فروند سوخوی 20 ساخت شوروی سابق همراه با 24 فروند میراژ فرانسوی، 15 فروند ایلیوشین 76 که هواپیمایی ترابری است و 12 فروند میگ 23 و 4 فروند میگ 29 می‌دانند.

ظاهرا بیشتر این هواپیماها چندان به کار نیروی هوایی ایران نمی‌آمده و بنا به مطالب منابع غربی اکنون به جز برخی ‌ایلیوشین‌های باری، میراژهای فرانسوی، سوخوی 24 و 25 و احتمالا میگ‌های 29 که با تعمیر و بهینه‌سازی در ناوگان هوایی ایران به خدمت گرفته شده‌اند، سایر هواپیماها در انبار نگهداری می‌شود.

در آستانه حمله غرب به عراق در سال 2003، از حدود 180 فروند هواپیمای جنگی عراق تنها نیمی از آنها قابلیت پرواز ‌داشتند. کشورهای سابق عضو یوگسلاوی با نقض تحریم‌های سازمان ملل به صدام در زنده نگاه داشتن نیروی هوایی‌اش کمک می‌کردند، ولی از همین معدود هواپیماهای قدیمی نیز در جریان تهاجم غربی به عراق استفاده‌ای نشد. برخی از آنها در بیابان‌های عراق و در زیر زمین پنهان شدند و پس از پایان حمله به عراق، هر چه‌ از آنها ‌مانده بود، نابود شد.

به این ترتیب، عراق احیای نیروی هوایی خود را از سال 2004 آغاز ‌و قراردادهایی ‌برای خرید بالگردها و هواپیما از کشورهای شرقی و غربی منعقد کرد. برنامه‌های آموزش خلبانان عراقی برای پرواز با جنگنده‌های آمریکایی اف-16 بخشی از قرارداد خرید 36 فروند از این هواپیماها از شرکت آمریکایی لاکهید مارتین بود که تاکنون تنها یک فروند آن به عراق تحویل داده شده است.

در غیاب هواپیماهای جنگی، عملیات هوایی ارتش عراق اکنون بیشتر به بالگردهایی متکی است که از کشورهای مختلف خریداری شده است.

تهاجم سریع تروریست‌های داعش، فوریت نیاز عراق به نیروی هوایی را نشان داد تا هم مانع تحرک نیروهای داعش شود و هم در شرایط روانی درگیری‌های این کشور نقشی جدی داشته باشد‌‌. در حالی که گمانه‌زنی‌ها از احتمال کمک نیروی هوایی امریکا به دولت عراق حکایت داشت، دیوید پترائوس، طراح استراتژی‌های دولت بوش در عراق به میدان آمد و هشدار داد، آمریکا نباید به نیروی هوایی شیعیان عراق تبدیل شود. وی رخدادهای اخیر عراق را نه جنگ دولت مرکزی، بلکه مبارزه میلیشاهای شیعه با گروه‌های سنی دانسته است.

نیاز ارتش عراق به پشتیبانی هوایی به نظر بسیار جدی است، در حالی که به ظاهر‌ دخالت هوایی در درگیری با داعش، تأثیر‌ قطعی بر روند تحرکات داعش خواهد داشت، آژانس خبری دولتی آناتولی ـ که به دولت ترکیه یعنی یکی از حامیان اصلی داعش در سوریه و عراق وابسته است ـ در خبری که عراقی‌ها آن را دروغ محض دانستند، مدعی شد ایران هواپیماهای قدیمی عراق را بازگردانده است!

منابع عراقی خبر دروغ برگرداندن هواپیماهایی را که تعدادی از آنها دیگر قابلیت پرواز ‌هم ندارند و تعدادی دیگر هم نمی‌توانند، هیچ کمکی به ایران بکنند، ‌بخشی از نمایش درگیری دولت عراق با تروریست‌های داعش به عنوان یک درگیری شیعه و سنی می‌دانند؛ حمایت دولت و رسانه‌های ترکیه از داعش همچنان ادامه دارد.