روسیه، آمریکا و زندگی بر روی کره زمین

کد خبر: ۳۹۸۴۵۹

تاریخ: ۱۶ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۱۲:۲۵

احمد وخشیته در سایت «ایراس» نوشت:

هنگامی که "ادوارد اسنودن" افسر اطلاعاتی ایالات متحده از ۲۳ ژوئن تا دوم اوت ۲۰۱۳ به علت ابطال گذرنامه اش توسط دولت امریکا در فرودگاهی در مسکو به سر می برد و درخواست پناهندگی از دولت روسیه نمود، برخی از تحلیلگران معتقد بودند که این رخداد آغازگر جنگ سردی دیگر میان روسیه و آمریکا خواهد بود. آمریکا با وضع قانون ماگنیتسکی علیه روسیه، لیستی از افراد روس را اعلام کرد که به موجب آن تحریم هایی علیه آنان صورت می گرفت. چندی بیشتر به طول نینجامید که روسیه نیز در اقدامی متقابل قانون ضد آمريكايي دیمایاکوولف را وضع کرد و شماری از آمریکایی ها را مورد تحریم قرار داد.

شدت گرفتن جنگ نیابتی در سوریه و اعلام بیانیه هایی علیه یکدیگر، نظریه جنگ سردی دیگر میان این دو کشور را تشدید می نمود. این جنگ سرد با تشدید ناآرامی ها در اوکراین و اعتراض نسبت به عملکرد "ویکتور یانوکویچ" درست در شرایطی که روس ها از حوادث تروریستی ولگوگراد شوک شده بودند و برای المپیک زمستانی سوچی آماده می شدند، شدت گرفت. جنگ سردی که با فرار یانوکویچ و روی کار آمدن رهبران مخالفان شدت بیشتری گرفت و با جدایی کریمه از اوکراین به اوج خود رسید.

اما آیا روسیه و آمریکا وارد جنگ سردی جدید شده اند؟

اگر زاویه نگاه خود را از بستر این حوادث بالاتر ببریم و از بالا به روابط این دو کشور نگاهی بیندازیم، متوجه می شویم دو کشور به خوبی زمین بازی خود را می شناسند و بر قواعد آن تسلط دارند. "ویتالی نائومکین" رئیس انستیتو شرق شناسی آکادمی علوم روسیه در جلسه ای که در موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) داشت، چندین و چند بار تاکید کرد: "ما بر روی کره زمین زندگی می کنیم و باید قواعد زندگی روی این کره را رعایت کنیم. ما بر روی کره مریخ که زندگی نمی کنیم."

هدف نائومکین در آن جلسه این بود که به ما بگوید ما اگرچه در برخی موارد با ایالات متحده اختلاف نظر اساسی داریم، اما در بسیاری از موارد دیگر نیز با یکدیگر همکاری های مشترک داریم؛ از این رو روابط خود را تیره نخواهیم کرد. این گفته کاملا درست بود چرا که ما شاهد هستیم در بحران اوکراین و همزمان با موضع گیری های تند سیاستمداران دو کشور، همکاری های فضایی میان آنها ادامه دارد و بر روی آن تاکید ویژه ای نیز می شود. همانطور که حجم مبادلات اقتصادی دو کشور نیز دستخوش آسیب نبوده است.

موضوع اوکراین و به خصوص کریمه از منظر دیپلماتیک، سیاستمداران دو کشور را به شدت با یکدیگر گلاویز نموده است. اما چقدر این منازعه جدی است و حق با چه کسی است؟

پس از فروپاشی شوروی ناوگان روسیه همچنان در دریای سیاه حضور داشت. اوکراینی ها معتقد بودند این ناوگان متعلق به آنهاست ولی روس ها بر این باور بودند که باید تقسیم شود. سرانجام در سال ۱۹۹۷ به موجب قراردادی، مقرر شد به مدت ۲۰ سال (تا سال ۲۰۱۷) نیروهای نظامی روس در منطقه سواستوپل کریمه باقی بمانند و درمقابل، روسیه انرژی اوکراین را تامین نماید. در سال ۲۰۱۰ بر اساس گفتگوهای انجام شده میان "مدودیف" و "یانوکویچ" روسای جمهور وقت دو کشور این قرارداد برای مدت ۲۵ سال دیگر (تا سال ۲۰۴۱) تمدید شد. به موجب این قرارداد، دولت روسیه به طور قانونی اجازه دارد در کریمه نیروهای نظامی خود را مستقر کند، اما مشاهده می کنیم دولتمردان غربی و آمریکایی علی رغم این که از این توافقنامه مطلع هستند، به گونه ای سخن می گویند که گویا استقرار نیروهای روس در کریمه خلاف قانون می باشد و در تمامیت ارضی کشور اوکراین دخالت شده است.

در واقع به نظر می رسد که این منازعه، ادامه بازی سوریه است. در یادداشتی تحت عنوان "سوریه برای من، اوکراین برای تو" آورده بودم غرب در بازی ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک خود در صدد است با فشار بر روسیه توسط مهره اوکراین، سوریه را به طور نسبی از آن خود کند. اما "سرگئی لاوروف" وزیر خارجه روسیه در این مدت هوشمندانه عمل کرد و موضعگیری های دموکراتیک و بسیار خوبی انجام داد. بسیاری منتظر بودند پس از به قدرت رسیدن مخالفان یانوکوویچ، گرجستانی دیگر در اوکراین تحقق یابد؛ اما روسيه تلاش كرد تا كمتر از ابزار نظامي براي رسيدن به اهدافش استفاده كند.

آمریکا و متحدان غربی آنها در موضوع سوریه، روسیه را به دخالت در کشور سوریه متهم می کردند اما این بار با تغییر زمین بازی، آنها بودند که در امور اوکراین به طور آشکار دخالت کردند و در مقابل روس ها، چهره ای حقوق بشری به خود گرفتند.

روس ها می توانستند به راحتی و با توجه به اقبال عمومی که در شرق اوکراین نسبت به آنها وجود دارد نه تنها کریمه بلکه خارکف، دونتسک و لوهانسک را نیز به تصرف خود درآورند. اما روسیه خواستار برگزاری همه پرسی شد. تفاوت دموکراسی کریمه با دموکراسی کی یف آن بود که در کریمه با همه پرسی روسیه مدیریت کرد و این منطقه را به خود پیوند زد، حال آنکه در کی یف غرب با توسل به زور و شورش، دولت را از آن خود کرد.

کشورهای غربی باید این واقعیت را بپذیرند که اگر دموکراسی کف خیابانی را برای غرب اوکراین پذیرفته اند، باید این نوع دموکراسی را در شرق این کشور نیز بپذیرند. در کی یف مخالفان دولت یانوکوویچ با حمایت آشکار غرب، مسند قدرت را به دست گرفتند، اما اکنون همین دموکراسی را برای مردم شرق کشورشان بر نمی تابند. جدایی کریمه از اوکراین بر اساس معیارهای روی کار آمدن مخالفان، عین دموکراسی است.

دولتمردان اوکراینی به خوبی می دانند که ادعایی که آنها علیه حضور نیروهای روس مطرح می کنند، ادله ای محکمه پسند ندارد و به همین خاطر تنها در رسانه ها بر آن تاکید می کنند و بر موج رسانه ای غرب سوار هستند. حال آنکه اگر این ادعاها خاستگاه قانونی داشت، بدون تردید از راه دادگاه های بین المللی پیگیری می نمودند.

یکبار دیگر به ابتدای سخن برگردیم. از تحریم ها علیه روسیه با ورود اسنودن شروع کردم و می خواهم با تحریم های این بار غرب به بهانه کریمه علیه روسیه خاتمه دهم.

آمریکا و متحدان غربی آنها که با اعمال تحریم ها علیه ایران، خود نیز دچار ضررهایی شده اند، به خوبی آگاه هستند تحریم کشور بزرگی همانند روسیه که پنجمین اقتصاد بزرگ دنیا می باشد و سالانه به میزان ۴۶۰ میلیارد دلار با اروپا و ۴۰ میلیارد دلار با آمریکا حجم تجارت خارجی دارد، نه تنها کار آسانی نیست بلکه حتی می توان گفت نشدنی است. از این رو مطرح شدن تحریم ها علیه روسیه تنها می تواند خوراکی برای افکار عمومی باشد و یقینا دولتمردان دو کشور بزرگ هم چون فدراسیون روسیه و ایالات متحده آمریکا بر اهمیت همکاری های مشترک خود آگاه هستند.

به نظر می رسد آمریکا با مطرح کردن گزینه تحریم علیه روسیه می خواهد در اذهان عمومی قدرت اقتصادی بالای خود را نشان دهد به این معنا که مردم احساس کنند هر کجا که کشوری در مقابل ایالات متحده بایستد، این کشور به راحتی می توانند بااستفاده از ابزار تحریم آن کشور را نابود کند؛ در مقابل نیز روسیه از همین ابزار در بعد رسانه ای استفاده می کند و آمریکا را به تحریم هایی تهدید خواهد نمود؛ اما همه اینها تنها بعد رسانه ای دارد. سیاستمداران و دولتمردان آمریکایی و روس به خوبی می دانند که بر روی کره زمین زیست می کنند و قوانین آن را به خوبی می دانند، از این رو حفظ همکاری های مشترک و در قدرت ماندن نیز برای آنها بسیار ارزشمند خواهد بود.