علل تشکیل دولت وحدت ملی در فلسطین

مصیب نعیمی

کد خبر: ۳۹۶۲۶۵

تاریخ: ۰۷ ارديبهشت ۱۳۹۳ - ۱۶:۲۶

سازمان آزادیبخش فلسطین و جنبش حماس هفت سال پیش، دچار شکاف سیاسی شدند که اختلاف نظر بین این دو گروه عمده فلسطینی سرانجام به درگیری مسلحانه آنها در نوار غزه و اخراج ماموران تشکیلات خودگردان فلسطینی از این بخش از اراضی فلسطینی در ژوئن سال ۲۰۰۷ منجر شد و سرزمین های فلسطینی در کرانه باختری و نوار غزه را عملا تحت اداره دو«دولت» متفاوت قرار داد. در واقع سازمان آزادیبخش فلسطین در کرانه باختری رود اردن و حماس در غزه کنترل مطلق را در دست گرفتند.

سرانجام پس از پایان 7 سال اختلاف میان گروه های فلسطینی، سازمان آزادیبخش فلسطین و جنبش حماس چهارشنبه گذشته اعلام کردند که دولت وحدت ملی تشکیل خواهند داد.

این دو سازمان در بیانیه مشترکی گفتند که نمایندگان سازمان آزادیبخش فلسطین و حماس توافقنامه ای در این خصوص در غزه امضاء کرده اند و قرار است دولت ملی به ریاست محمود عباس ظرف پنج هفته آینده تشکیل شود. بر اساس این توافقنامه، شش ماه بعد از تشکیل دولت وحدت ملی، انتخابات پارلمانی برگزار خواهد شد.
در همین ارتباط «تابناک» در گفت و گو با مصیب نعیمی کارشناس مسائل خاورمیانه آشتی ملی میان گروه های فلسطینی را مورد بررسی قرار داده ایم.

چگونه بعد از 7 سال تخاصم میان گروه های فلسطینی، این گروه ها به تفاهم رسیدند؟

هر گونه وحدت و انسجام فلسطینی- فلسطینی  به نفع قضیه فلسطین و موجب خشم نگرانی رژیم صهیونیستی خواهد شد. اسرائیلی ها هزینه های سنگینی کرده اند، که فلسطینی ها به جای اینکه بازگشت سرزمینشان را مطالبه کنند، آنها درگیر همدیگر شوند. در واقع درگیری داخلی فلسطینی ها  فرصت را برای این رژیم پیش می آورد، تا بدون هیچ مانعی شهرک نشینی را توسعه دهد و علاوه بر سرزمین های 1948 کرانه باختری رود اردن؛ بقیه مناطق و به ویژه بیت المقدس را با شهرک نشینی و اسکان صهیونیست ها تغییر بدهد.

شما دلایل این اشتی را چه می دانید؟

چند عامل باعث این توافق  می شود.

1-    تحولات منطقه از جمله تحولات اخیر در خاورمیانه  باعث شکل گیری این توافثق شد. شرایطی که در مصر و سوریه پیش امد، موقعیت را دشوار کرد. سوریه پایگاه بخش اعظمی از گروه های جهادی بود. این گروه ها نتوانستند، خودشان را از صحنه دور کنند و درگیر شدند و سرانجام مجبور شدند بخشی از انها از سوریه خارج شوند.

2-     علنی و اشکار شدن تخلف رژیم صهیونیستی و تعهداتی که نسبت به تشکیلات خودگردان داشت. اکثر اعضای تشکیل خودگردان به ویژه شخصیت های ملی گرا از اینکه نه تنها فرصتی برای بازگشتن سرزمین فلسطین پیش نیامده است، بلکه روند سازش موجب شده است که فرصت را برای رژیم صهیونیستی آماده تر کند نگران هستند. . از این رو یک سری مبادلات و صحبت هایی که از مدت ها پیش  بین طرفین بود، سرانجام به یک نقاط مشترک رسید. و چهارشنبه گذشته زمان بندی بازگشت و تشکیل دولت مشترک را مورد تاکید قرار داد.

3-    اگرچه نگاه تشکیلات خودگردان حماس و گروه های جهادی در رابطه با نحوه اداره بحران فلسطین و بازگرداندن سرزمین متفاوت بوده است. اما اینکه الان رودروی هم نیستند خودش فرصت خوبی است، تا حداقل رژیم صهیونیستی به خود بیاید و حامیان رژیم صهیونیستی باورشان شود که ملت فلسطین سرانجام به دنبال بازگرداندن سرزمینشان می باشند وتحت تاثیر قرار دادن مسائل جانبی این فراموشی را برای مردم برای بازپس گیری سرزمینشان ایجاد نمی کند.
این چند عامل باعث شده است که این توافق شکل بگیرد. البته گروه های فلسطینی نگاه خود را نسبت به قضیه فلسطین دارند.

شما اشاره کردید که اختلافاتی میان جنبش ازادی بخش فلسطین و حماس وجود داشته است. این اختلافات چه بوده است؟

اختلاف این ها بر سر کیفیت بازگرداندن سرزمین های اشغالی می باشد. تشکیلات خود گردان به ویژه فتح و گروه هایی که از سال 1990 وارد مذاکره شدند و پیمان اسلو را امضا کردند، تصور می کردند که با روش های دیپلماتیک می توانند بخشی از سرزمین اشغالی را بازگرداند. حماس، جهاد اسلامی، کلیه گروه های جهادی، حتی جنبش خلق و انتفاضه و دهها گروه اسلام گرا و ملی گرا فلسطینی منشعب شده از فتح و غیره، این ها در این طرف قرار داشتند و اعتقادشان بر این بود که رژیم صهیونستی گاهی با جنگ و گاهی با روش های نرم سعی می کند سرزمین را برای همیشه در اختیار بگیرد. لذا این فریب را نباید خورد و این اتفاق همانطور که دیدیم به تنش های بالایی رسید.

امروز جنبش حماس و تشکیلات خود گردان در راه دست یابی به هر بخشی از سرزمینشان فعال شده اند. آنها پذیرفته اند که برای بازگرداندن سرزمین اگر فرصت پیش امد؛ باید استفاده کنند و حقوق از دست رفتشان را پس بگیرند. تقریبا این چیزی است که طرف مقابل را مقداری سردرگم کرده است.

عملکرد رژیم صهیونیستی چه تاثیری در این رویکرد جدید فلسطینی ها دارد؟

رژیم صهیونیستی طمعکار تر شده است و با سرعت بیشتر ماهیت و هویت فلسطین را با ساختن شهرک های جدید  و توسعه شهرک های قبلی تغییر می دهد. اینها خطر بزرگی است. چرا که یکباره ممکن است فلسطینی ها با این اختلافات متوجه شوند اصلا سرزمینی باقی نمانده است.
این طرحی است که رژیم صهیونستی از طریق دیوار حائل و ساخت و ساز برای از بین بردن سرزمین فلسطین از اوایل داشته است. حتی طرح تخریب برخی از مناطق مسجد الاقصی و اثار باستانیش به عنوان گذرگاه و زیر گذر یا ساختن پارک و غیره بهانه ای است که نگرانی پیش می اورد . اگر جلوی ادامه این روند گرفته نشود، دیگر کار تمام شده است و اگر در آن زمان متحد هم شوند چیزی برای ارائه ندارند.

چرا برای رئیس دولت وحدت ملی روی محمود عباس برای ریاست دولت توافق شده است ؟

از ابتدا هم اقای محمود عباس رئیس تشکیلات خود گردان و اقای اسماعیل هنیه نخست وزیر بود. الان هم این دو نفر مشارکتی عمل می کنند. البته غیر از این دو فرد، افرادی هم در حماس و هم در تشکیلات خود گردان، کاندید بودند. اما با توجه به فرایندی که الان وجود دارد فرصتی برای انتخاب فردی دیگر و گزینش بدون تنش وجود نداشت. لذا به شرایط موجود بسنده کردند. قطعا در اینده انتخابات نتیجه کار را مشخص می کند.

اگر رژیم صهیونیستی اجازه بدهد که این انتخابات در مناطق کرانه باختری نیز به خوبی انجام شود. به هر حال اتفاقی که الان رخ داده است در اثر یک انتخاب سراسری و همه جانبه نبوده است . در انتخابات که برگزار خواهد شد، هر گروهی که در جامعه فلسطین  حضور دارند می توانند در انتخابات پارلمان شرکت کنند و به تبع رئیس و نخست وزیری را تعیین کنند.

با این توافق ایا تغییری در وضعیت غزه رخ خواهد داد؟

در چند مدت اخیر فشارهای اطراف به غزه بسیار شدت یافته است. با توجه به اینکه این وضعیت برای اخوان به و جود آمد غزه از طرف مصر مورد فشار قرار گرفت. دولت جدید حماس را به عنوان هم پیمان اخوان متهم کرد. در این شرایط منطقه برخی همه کاری کردند که بحران غزه فراموش شود. خود فرماندهی حماس هم تقریبا بعضی در قطر و یا بخشی از افریقا آواره شدند و شرایط سختی برای این ها پیش امد. با توجه به یک سری اشتباهاتی که رخ داد و از سوی دیگر  قضیه فلسطین به یک سری بحران های منطقه گره خورد. از این رو اردن هم نگران بود دامنه این بحران ها به اردن بکشد. حماس همه این نکات فهمید و تا حدودی رویکردش را تغییر داد. از این رو ان چیزی که حماس را واردار کرده به توافق برسد، همین عامل بوده است. البته شرایط تشکیلات خود گردان نیز بهتر نبوده است. انها هم در تنگنای بیشتری به سر می برند.

صهیونیست ها بعد از کشتن یاسر عرفات یک سری گشایش ظاهری ایجاد کرده بودند اما اخیرا فرصت را کاملا مناسب می دیدند تا بتوانند عرصه را بر تشکیلات خود گردان هم تنگ کنند. فشارهای داخلی مسئولین و گروه های همپیمان، عامل دیگری بود تا این روند با این سرعت پیش رود. در کل نتیجه توافق برای قضیه مثبت و دارای یک پیامی برای رژیم صهیونیستی است که فکر می کرد می تواند قضیه فلسطین با این اختلافات مختوم جلوه دهد.

بعد از تحولات سوریه، میان ایران و حماس اختلافاتی پیش امد. به نظر شما دوری حماس از ایران باعث نشد که این توافق شکل بگیرد؟

اختلاف ایران با حماس که در حمایت از گروه های مسلح در سوریه درگیر شده بود، یک امر طبیعی است. اما ایران این اختلاف را از بحث مقاومت در برابر رژیم صهیونیستی جدا کرد. یعنی همزمان حمایت ایران از گروه های فلسطینی حتی حماس در برابر زیاده خواهی رژیم صهیونستی ادامه یافت. این نبود که ارتباط ایران به خاطر اتفاقات سوریه با گروه های جهادی کم شود. اما ورود حماس به چنین بحران های منطقه ای باعث شد که حماس از مسیر اصلی باز بماند و در اینجا هم ناکام شود.

البته باید گفت که شرایطی که حماس برای خود پیش اورد به نقطه بسیار سخت و دشواری رسید که دیگر تقریبا رژیم صهیونستی برای این گروه ارزشی قائل نبود. رژیم صهیونستی در غیاب گروهای جهادی سوء استفاده کرد و طرح تغییر هویت فلسطین را که در برنامه داشت را به اجرا دراورد.
حماسی ها باور داشتند که جمهوری اسلامی ایران نگاهش به مقاومت در مقابله با رژیم اشغالگر صهیونستی تغییر نخواهد کرد . ولی اینکه با توجه به تغییر موضع حماس در مسائل منطقه ای و خارج شدن از صحنه مبارزه با صهیونست ها و وارد شدن به قضایای جنگ های داخلی سوریه  موجب عدم رضایت ایران شده بود شکی وجود ندارد.

در حالی این توافق میان گروه های فلسطینی شکل گرفت که مذاکرات صلح میان امریکایی ها و اسرائیلی ها و تشکیلات خودگردان در جریان بوده است. ایا این توافق صحه ای بر تشکیل طرح دو دولت است؟

مذاکرات میان امریکا و صهیونیست ها و تشکیلات خود گردان در جریان بوده است که البته  حماس از این مذاکرات حمایت می کرده است. اما این مذاکرات  به نقطه ای رسید که رژیم صهیونستی همان دو دولت را نپذیرفت.
در زمان بوش تمام چارچوب ها و معیار دو دولت مشخص شد، اما صهیونیست ها نپذیرفتند در کرانه باختری دولت فلسطین و مناطق 1948 در اختیار صهیونیست ها باشد. بلکه  صهیونیست ها اراضی تحت اشغال خود را توسعه دادند. همین الان همه اقداماتی را که انجام می شود با یک ترفند رژیم صهیونستی به نفع آنها تغییر پیدا می کند. لذا سیاست این رژیم هیچ تغییری نکرده است. کل منطقه در اختیار فلسطین به 20000 کیلومتر نمی رسد. در همین منطقه نیز صدها شرکت و توسعه شهرک های دیگر و دیوار حائل وجود دارد که در واقع اصلا سرزمینی برای فلسطینی ها نمانده است. در فرمول دو دولت که در حال پیاده شدن است، اصلا سرزمینی نیست که فلسطینی ها بخواهند در ان دولت شکل بدهند. همین دو دولتی را که فلسطینی ها پذیرفتند به نتیجه نرسید. این ناکامی تشکیلات خودگردان بوده است که مجددا با حماس در کنار هم نشسته اند.

آیا این توافق یک سناریوی از پیش تعیین شده نبود؟

نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونستی گفته است، تشکیلات خود گردان باید یکی از دو طرف انتخاب کند یا حماس یا ما. از ان طرف برخی مطبوعات اسرائیلی در رسانه ها گفتند اگر بتواند این اتفاق از موشک پرانی به سوی سرزمین ها اشغالی جلوگیری کند برد با ماست. طرف سوم امریکایی ها گفتند اگر حماس و تشکیلات خودگردان به این نتیجه برسند که هر دو صهیونیست ها را به رسمیت بشناشند و ما هم از توافق حمایت می کنیم. من فکر می کنم با توجه به تجربیات گذشته این ها سناریوی هماهنگ شده است. این ها همیشه نقشه ها را تقسیم می کنند. یکی پیام تهدید، یک طرف پیام تشویق و یک طرف پیام وعده می دهد. نکته مهم اینجاست که صهیونیست ها تا ابد به فلسطینی ها حق نخواهند داد و انچه خواهند داد این است که فلسطینی ها یک شهردار داخلی باشند که حق داشتن ارتش و نه حضور در سازمان ملل را نخواهند داشت.