این بار نه پای شکار و شکارچی در میان است و نه خطر تصادف؛

عید ما عزای این گونه‌‌ در خطر انقراض است!

اگر نام سیاهه قرمز گونه‌های در معرض خطر «اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست ـ IUCN» به گوشتان خورده باشد، معنای درج (CR) در کنار نام گونه‌ای از جانواران را به خوبی خواهید دانست، ولی اگر از این فهرست چیزی نمی‌دانید، وضعیت سمندر لرستانی چه بسا، بهترین و بدترین دستمایه برای آگاهی از آن است!

کد خبر: ۳۸۵۴۶۷

تاریخ: ۱۹ اسفند ۱۳۹۲ - ۰۲:۲۰

به گزارش «تابناک»، هر چه در سال‌های گذشته با نزدیک شدن به روزهای پایانی سال، نگرانی از دگرگونی‌های حاصل آمده در جشن چهارشنبه‌سوری و همراه شدن آن با خطرات متعدد، خاطر بسیاری را آزرده می‌کرد، چند سالی است که یکی از آفات همراه با سنت زیبای هفت‌‌سین نوروزی به شکلی عجیب ترقی کرده و نگرانی دوستداران محیط زیست را به بار آورده است.

تازه دو سه سال بود که برخی در نکوهش گذاردن ‌تنگ ‌ماهی گلی در سفره هفت‌سین سخن می‌گفتند و تلاش داشتند با نکوهش آزار یکی از مخلوقات خدا در آیین جشن و شادی نوروزی، چرخه تکثیر و تولید ماهیانی را که ‌قرار است بیشتر آنها پس ‌از سفره‌آرایی ما بمیرند، بشکنند که این آفت توسعه یافت و پای لاک‌پشت و سمندر را هم به ماجرا باز کرد.

نه اینکه خرید و نگهداری لاک پشت و ماهی گلی ایرادی نداشته باشد، اما هرچه از زشتی فروش و خرید این گونه‌ها بتوان گفت، در قیاس با ظلمی که کاسبان نوروزی با سمندر لرستانی می‌کنند، چه بسا هیچ باشد، زیرا این گونه به دشت در خطر انقراض است.

سمندر لرستانی که با نام سمندر [آبزی] خالدار قیصری در جهان شناخته شده و برخی با نام سمندر خالدار امپراتور از آن یاد می‌کنند، گونه‌ای بومی جنوب رشته کوه‌های زاگرس، در محدوده مرزی استان لرستان و خوزستان است که بر پایه سیاهه قرمز گونه‌های در معرض خطر «IUCN»، در رده «در معرض انقراض» قرار دارد؛ یعنی گونه‌ای با وضعیت بحرانی که احتمال منقرض شدن آن در حیات وحش بسیار بالاست.

سمندری آبزی و خوش نقش و رنگ که بر پایه برآوردها، کل جمعیت بالغ آن کمتر از هزار عدد ذکر شده؛ اما اگر بگوییم آمار دقیقی از آن در دست نیست، چه بسا توصیف بهتری از جمعیت آن کرده باشیم!

آن گونه که مستندات نشان می‌دهد، مشابه سمندر لرستان، دو گونه دیگر در کشورمان به ثبت رسیده است: «سمندر دریاچه ارومیه» و «سمندر کردستانی» که در فهرست تهیه شده هشت سال پیش گونه‌های در معرض خطر «IUCN»، اولی وضعیت بهتری داشته و دومی در شرایطی مشابه با همتای لرستانی به سر می‌برده، ولی تحقیقات جدیدی درباره وضعیتشان نشده و نمی‌توان به آسانی‌ قضاوت کرد که امروز چه وضعیتی دارند!

چند سالی است که این سمندر کمیاب با نام مارمولک رنگی در بساط برخی ماهی فروشان یافت می‌شود و برخی که از خال‌ها و خطوط زرد و نارنجی روی بدنش لذت می‌برند، آن را خریداری می‌کنند تا سفره نوروزی و شاید آکواریوم خانه‌شان را تزئین کنند؛ اما خبر ندارند که به انقراض گونه‌ای کمک می‌کنند که جمعیت ضعیف و اندکش در اثر خشکسالی‌های چند سال اخیر، خشک شدن زیستگاه، آلودگی آب و مسائلی از این دست، در سخت‌ترین شرایط خود است.

سمندر دریاچه ارومیه (شماره 1) و سمندر کردستانی (شماره 2)

از بی‌خبری این فروشندگان و خریداران بدتر، بی‌تفاوتی مسئولان محیط زیست نسبت به ماجراست که در سال‌های گذشته به شکل سکوت متجلی می‌شد اما امسال ‌نصفه و نیمه اصلاح شده است؛ به این صورت که از یک سو در بهمن ماه، رئیس سازمان محیط زیست در نامه‌ای خطاب به شهردار و پلیس درخواست می‌کند اقدامات اولیه برای جلوگیری از فروش سمندر لرستانی و دیگر حیوانات در بازارهای روز و میادین میوه و تره بار انجام شود و از سوی دیگر، تلاشی برای حراست از زیستگاه‌های این جانور زیبا، دست کم به مدت یکی دو ماهی که تا عید مانده و بازار خرید و فروش آن پهن است، صورت نمی‌گیرد.

بدین ترتیب، باید از یک سو امیدوار باشیم که اقدامات شهرداری و پلیس کارآمد باشد و از سوی دیگر، درخواست کنیم که سازمان محیط زیست با جدیت بیشتری نقش حفاظتی خود را ایفا کند و در پایان از هموطنانمان بخواهیم که هرجا ‌سمندر لرستان را در بساط کسی دیدند، در قالب همیاران محیط زیست به میدان آمده و مسئولان محیط زیست یا پلیس را در جریان قرار دهند.

تنها به این شکل می‌توان امیدوار بود، این موجود زیبا و بی نظیر حفظ شده و به امید خدا در آینده امکان بهره‌بردای از آن در قالب گردشگری فراهم شود.

سمندرهایی که ‌روزهای گذشته به همت یگان محافظان محیط زیست تهران کشف شدند. (عکس: دیده‌بان محیط زیست و حیات وحش ایران)