سلسله مطالب «تابناک» درباره علل ویژه‌خواری (۱)

چرا در ایران رانت‌خواری روز به روز بیشتر می‌شود؟

با وجود تأکید روحانی برای مقابله با ویژه‌خواری، هنوز کار خاصی انجام نگرفته و این وعده دولت نیز در حد شعار ‌مانده است؛ اما اینکه چرا در مورد رانت‌خواری دولت‌ها اقدام خاصی نمی‌کنند، دلایل گوناگونی مطرح می‌شود و عمده دلیل آن نزدیکی رانت‌خواران به بدنه قدرت مطرح است.

کد خبر: ۳۷۶۸۴۷

تاریخ: ۱۸ بهمن ۱۳۹۲ - ۱۵:۱۷

چندی پیش، رئیس‌جمهور کشور در نامه‌ای به معاون اول خود، دستور پیگیری و مجازات برای کسانی را داد که با ویژه‌خواری و رانت، صاحب قدرت و ثروت کلان شده بودند؛ این ماجرا از هنگامی آغاز شد که ماجرای بدهی بابک زنجانی و پس از آن چگونگی به دست آمدن ثروت وی آشکار شد.

اما گویا با وجود تأکید روحانی برای مقابله با ویژه‌خواری، هنوز کار خاصی انجام نشده و این وعده دولت نیز در حد شعار‌ مانده است، ولی اینکه چرا دولت‌ها درباره ‌رانت‌خواری کار خاصی نمی‌کنند، می‌شود برای آن دلایل گوناگونی آورد و عمده دلیل آن نزدیکی رانت‌خواران به بدنه قدرت مطرح است.

اسماعیل جلیلی در این باره به ‌تابناک گفت: ویژه‌خواری حاصل ایجاد فرصت‌هایی است که برخی افراد با شناخت درست از حاشیه‌های آن بهره برداری‌ می‌کنند. بخشی از این حاشیه‌ها ناشی از خلأهای قانونی و یا اعمال نفوذهایی است که گا‌ه‌ در جهت‌دهی به برخی ‌مقررات انجام می‌شود؛ چه در جهت بهره‌برداری از منابع مالی و چه ‌به دست آوردن پست و مقام و چه سایر منافعی که از این شرایط ویژه حاصل می‌شود.

وی افزود: بخشی از این بهره برداری‌ها نیز ناشی از نزدیکی به برخی ‌صاحبان قدرت است. برخی تلاش می‌کنند از این موقعیت فرصت‌هایی را ایجاد کنند و ‌‌نهایت بهره‌برداری را داشته باشند. بخشی از ویژه‌خواری‌ها نیز ناشی از ایجاد قدرت‌هایی است که خود منجر به ایجاد ویژه‌خواری می‌شود که شامل ایجاد اتحادهایی است که در برابر شرایط موجود مقاومت می‌کند و در مقررات و بخش‌های ‌دولتی و حکومتی اعمال نفوذ می‌کنند تا بتواند فرصت سازی و در ‌‌نهایت بهره‌برداری کند. در ‌‌نهایت عملا وجود این شرایط ویژه‌‌خواری را تقویت می‌کند.

این نماینده گفت: مهم‌ترین مانع هم در همین راستا است. باید در جهت حذف موانعی که برای برخورد با ویژه خواری‌ها وجود دارد و همچنین از بین بردن فرصت‌هایی که ویژه خواران به دنبال بهره برداری از آن هستند، تلاش کنیم. گاه مظلوم نمایی‌ها و برخی دلسوزی‌ها به بهانه توسعه و پیشرفت کشور موانعی ایجاد می‌کند که برخورد را دچار اختلال می‌کند. لذا با شفاف کردن قانون و با تعریف روابط رسمی در دولت و حکومت و همچنین تعیین وظایف هر بخش و نظارت دقیق بخش‌های نظارتی، می‌توان از ایجاد فرصت برای ویژه‌خواران و ارتباطاتی که موجب ویژه‌خواری می‌شود، جلوگیری کرد.

جلیلی گفت: ایجاد فساد در بخش‌هایی که خلأهایی وجود دارد اجتناب ناپذیر است. گاهی حتی در برخی انتصابات، افراد به دلیل وابستگی به اشخاص صاحب قدرت می‌شوند که اتفاقا به دلیل بی‌تجربگی و ناتوانی‌های این افراد زمینه ایجاد فساد و ویژه‌خواری برای عده‌ای خاص فراهم می‌شوند. لذا می‌طلبد که دولت در جهت ایجاد فرصت برابر برای همه مردم در مقررات و در توزیع مقام‌ها و پست‌ها تلاش کند و همچنین در توزیع منابع بر اساس شاخص‌های شفاف و اصولی فضای بهره‌مندی از فضای موجود را برای همه آحاد جامعه و بخصوص افراد شایسته که توان ایجاد ارزش افزوده در فرایند اقتصادی و سیاسی و اجتماعی و فرهنگی دارند، فراهم کند.

وی در توضیح اینکه گاهی نمایندگان توصیه‌هایی به ‌برخی افراد دارند، گفت: مجلس نیز از این قاعده مستثنی نیست. رویکرد نمایندگان دو بخش است. گاه در راستای پاسخ به یک مراجعه است و گاه‌ در مقام نفوذ در یک موقعیت است. آنجا که پاسخ به یک تقاضاست، طبیعت کار نمایندگی است، ولی آنجا که اصرار می‌شود، اعمال نفوذ ‌و فردی به کار گرفته شود که از طریق این انتصاب در آینده منافعی به دست آید، رویکردی فسادانگیز است.