مؤلفه‌های جنگ قدرت در ترکیه

رحمت‌الله شریفی نیارق

کد خبر: ۳۶۷۰۳۹

تاریخ: ۰۴ دی ۱۳۹۲ - ۱۶:۵۸

سه ماه مانده به انتخابات مهم شهرداریها در ترکیه، رقابت دوجریان سیاسی سابقا متفق به جنگ قدرت تمام عیار در عرصه سیاسی این کشور تبدیل شده است.

این جنگ قدرت، به ظاهر هفته گذشته و با انتشار انفجاری دستگیری چند نفر از افراد نزدیک به حزب حاکم عدالت و توسعه آغاز و به سوژه درجه اول رسانه های داخلی و موضوع اصلی مجادلات احزاب سیاسی تبدیل شد و در رسانه های بین المللی نیز انعکاس وسیعی پیدا کرد.

اما در اصل، این دستگیری ها نقطه اشتعال آتش اختلاف بین دو جریان سیاسی رقیب و سرآغاز زورآزمایی آنها در عرصه اجتمایی، برای تحت تاثیر قرار دادن افکار عمومی در فصل رقابت نفسگیر احزاب و جریان های سیاسی برای تصاحب کرسیهای شهرداریها است. چراکه شهرداریها در ترکیه اختیارات وسیعی در اداره امورشهری دارند و نقش کلیدی در انتخابات مجلس ایفا می کنند؛ به طوری که آرایش سیاسی کابینه بعدی عموما با روشن شدن آرایش منسوبیت شهرداریها به احزاب روشن می شود.

جنگ قدرت مذکور زمانی آغاز شد که ماه گذشته حزب حاکم عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان تصمیم گرفت مدارس غیر دولتی موسوم به «درسخانه» ها را تعطیل کند. این مدارس در چارچوب یک شبکه بزرگ آموزشی توسط جریان مذهبی قدرتمند به رهبری «فتح اله گولَن» تاسیس شده اند و در سراسر ترکیه فعالیت می کنند. مدارس مذکور که از امکانات آموزشی بسیار وسیع برخوردارند، به ظاهر کلاس های تقویتی برای موفقیت دانش آموزان در کنکور دانشگاه ها و امتحانات متمرکز استخدام های دولتی تشکیل می دهند، اما در اصل، مراکز آموزش ایدولوژیک طریقت مذهبی «نورچی» ها به رهبری فتح اله گلن هستند که از دهه گذشته در آمریکا ساکن است.

ماجرای کشف فساد در دولت ترکیه

قبل از پرداختن به ماهیت جریان گولن یا طریقت «نورچی» ها و مواضع سیاسی آنها لازم است به چگونگی عملیات دستگیری نزدیکان حزب عدالت و توسعه به اتهام فساد مالی اشاره شود. چون روند این حادثه به روشن تر شدن موضوع کمک خواهد کرد.

روز دوشنبه گذشته (17 اکتبر) پلیس استانبول طی عملیاتی ضمن تفتیش دفاتر چند شرکت و بانک و منازل افراد، 60 نفر از جمله رئیس بانک خلق، شهردار منطقه تاریخی استانبول، یک تاجر ایرانی و 3 نفر فرزندان وزای اقتصاد، کشور ومحیط زیست ترکیه را به اتهام فساد مالی و ارتشاء دستگیر کرد. بنا به اخبار منتشر شده به نقل از پلیس، گویا تاجر ایرانی به نام رضا ضراب باندی تشکیل داده و به مقامات ترکیه بسیار نزدیک شده و با وساطت فرزندان وزرای کشور و اقتصاد و با دادن رشوه کلان به آنها و رئیس بانک خلق، اقدام به نقل و انتقال غیرقانونی میلیاردها دلار پول نقد و طلا بین امارات، ترکیه و ایران و پولشویی کرده است. پلیس همچنین مدعی است که شهردار منطقه فاتح استانبول در قبال رشوه به ساخت و ساز غیر مجاز در متطقه تاریخی فاتح استانبول اجازه داده است. پلیس استانبول می گوید که از 14 ماه قبل با همکاری تعدادی از مسئولین دادستانی ترکیه این پرونده را به صورت محرمانه دنبال می کرده و افراد دستگیر شده را تحت نظر داشته است.

موضوع شایان توجه اینکه، خبر این عملیات پلیس استانبول به طور بی سابقه توسط شبکه های متعدد رادیو تلویزونی و روزنامه های وابسته به فتح اله گلن مثل شبکه Stv و روزنامه چند زبانه «زمان» با شرح و تفصیل پوشش داده شد و به صورت یک پروژه خبری دنبال گردید. در این پروژه تبلیغاتی حتی متونی به عنوان صورت مکالمات تلفنی و پیامک های افراد دستگیر شده با افراد مخالف از جمله چند وزیر کابینه اردوغان منتشر شد. جالب اینکه ضرب آهنگ این تبلیغات تاکید بر ایرانی بودن تاجر دستگیر شده و تشکیل باند توسط وی برای دور زدن تحریم ایران به کمک مقامات دولتی بود. همزمان هزاران نسخه سی دی تبلیغاتی در ارتباط با وجود فساد در دولت و علیه اردوغان و وزرایش  تهیه و بین مردم توزیع گردید.

عکس العمل احزاب مخالفان دولت

با انتشار اخبار عملیات پلیس استابنول، احزاب مخالف در مجلس ترکیه به ویژه حزب جمهوریت خلق، موضوع را به سوژه اصلی تبلیغات خود علیه حزب حاکم  عدالت و توسعه تبدیل کردند، دستورکار مجلس را که بررسی بودجه بود به موضوع ثانویه مباحث تبدیل ساختند، با اعضای حزب عدالت و توسعه دست به یقه شدند و در مجلس و میتینگ های حزبی خواستار استعفای وزرای کشور، محیط زیست و امور اقتصادی شدند.

همزمان رسانه های ترکیه گزارش دادند که سفیر آمریکا در آنکارا ضیافتی برای وزرای اروپایی ترتیب داده به آنها گفته است که «ما قبلا به دولت اردوغان در خصوص همکاری بانک خلق با ایران هشدار داده بودیم، گوش نکردند، حالا صبر کنید و فروریختن امپراطوری را تماشا کنید.» گفتنی است بانک خلق، بانک عامل ترکیه در خرید نفت و گاز از ایران است و از این رو سال گذشته به رغم مستثنی بودن ترکیه از دایره تحریم خرید نفت ایران از سوی آمریکا، زمزمه تحریم آن از سوی محافل آمریکایی مطرح شد ولی به نتیجه نرسید.

واکنش اردوغان

در مقابل این هجوم تبلیغاتی که در آستانه انتخابات محلی همچون بهمن بر سر حزب عدالت و توسعه فروریخت و حتی سه وزیر کابینه را وادار به استعفا نمود، اردوغان نخست وزیر ترکیه زیربار نرفت، استعفای وزرایش را نپذیرفت و موضوع دستگیری نزدیکان حزبش را توطئه سازمان یافته فرقه ای دانست که به درون پلیس رسوخ کرده و با تحریک عوامل خارجی در ظاهر برای ساقط کردن حزب عدالت و توسعه ولی در باطن برای ضربه زدن به منافع ملی ترکیه و متوقف کردن روند توسعه اقتصادی و نفوذ بین المللی آن، طراحی شده است.

اردوغان که این روزها مشغول تبلیغات انتخاباتی در اجتمات حزبی خود در شهرهای مختلف است، با تاکید بر همدستی عناصر خارجی در توطئه داخلی و رسوخ فرقه ای در قوای قضائیه و مجریه کشورش، ضمن تغییر دادن برخی از ضوابط عملیات پلیس، آن دسته از فرماندهان پلیس را که در عملیات دستگیری اخیر دست داشتند، از کار برکنار نمود و به قوه قضائیه نیز هشدار داد که عوامل این فرقه را از درون تشکیلات قضایی پاکسازی کند. وی همچنین بدون اسم بردن از کشوری به سفرای کشورهای خارجی هشدار داد که از محدوده صلاحیت و ماموریت خود خارج نشوند، و تهدید کرد که کشورش آقا بالاسر قبول نمی کند و مجبور به تحمل این قبیل سفرا در کشورش نیست. اردوغان مخالفان خود را سرزنش کرد که خواسته و ناخواسته وارد بازی تفرقه ملت و تضعیف کشور شده اند و تاکید کرد که ماهیت این توطئه را برملا خواهد ساخت.

در همین حال گروه مذهبی قدرتمند جماعت نورچی ها به رهبری فتح اله گولن با همه توان رسانه ای و محفلی خود به میدان جنگ تبلیغاتی با حزب عدالت و توسعه آمده و پروژه تخریب اردوغان و حزبش را قدم به قدم دنبال می کند. گولن که به ندرت صراحتا به مسائل سیاسی روز می پردازد، در پیام تلویزیونی از آمریکا، دولت اردوغان را به سبب برکناری فرماندهان پلیس ملامت کرد و با خشم تمام آنها را نفرین نمود.

ماهیت دو طرف جنگ قدرت

حال، برمی گردیم به مسئله ماهیت دو جریان سیاسی مذهبی متفق سابق و رقیب فعلی یعنی حزب اردغان و فرقه گولن؛
1-    رجب طیب اردوغان و دیگر سران و موسسان حزب عدالت و توسعه از جمله عبداله گل رئیس جمهور فعلی ترکیه از شاگردان و پیروان سابق سیاستمدار و اسلامگرای فقید ترکیه مرحوم دکتر نجم الدین اربکان هستند. اربکان در سال 1376 در رأس حزب رفاه در انتخابات ترکیه اکثریت کرسی های مجلس ترکیه را به دست آورد و به نخست وزیری رسید. نظامیان و نیرویهای لائیک گرایشات اسلامی اربکان را بیش از 1 سال برنتافتند و با کودتای نیمه سیاسی و نیمه نظامی موسوم به کودتای پست مدرنیستی وی را از قدرت کنار زدند و حزبش منحل و خودش را از فعالیت سیاسی منع کردند. یاران اربکان همانسال در حزب فضیلت گردهم آمدند و سپس به دو حزب سعادت و عدالت منشعب شدند. حزب سعادت به رهبری رجایی کوتان یار قدیمی اربکان در خط استاد باقی ماند ولی حزب عدالت به رهبری اردوغان با تعدیل مواضع اسلامی خود را حزب مخافطه کار معرفی کرد .این حزب 13 سال قبل با کسب بالای 50 درصد از کرسی های مجلس به قدرت رسید و برای اولین بار در تاریخ ترکیه 3 دوره پیاپی این موقعیت را حفظ کرد. حزب عدالت و توسعه در مدت حکومت خود توانست موقعیت اقتصادی ترکیه را بسیار دگرگون کند و با دور کردن ارتش از قدرت و اصلاح قانون اساسی و رفع محدودیت فرایض اسلامی و آغاز جریان سازش با کردهای معاند (PKK) و اتحاذ سیاست معقول در موضوع حمله آمریکا به عراق و اعلام سیاست به صفر رساندن مسائل با کشورهای همسایه و مخالفت با جنایات رژیم صهیونیستی در غزه، رضایت مردم بویژه دینداران را جلب کند و جایگاه سیاسی ترکیه را در عرصه بین المللی ارتقاء دهد. تا اینکه دوسال قبل به دنبال آغاز نهضت بیداری اسلامی به صرافت رهبری جهان اسلام و احیای نفوذ تاریخی عثمانی در جهان عرب افتاد و به استقبال اسقاط دولت سوریه رفت. وسوسه روی کار آوردن حکومت دست نشانده با ترکیبی از مخالفان در سوریه و اتصال جغرافیایی حوزه نفوذ ترکیه به کشورهای تعیین کننده در سیاست منطقه ای، مثل لبنان و فلسطین و دور زدن عراق، برای آقای اردوغان چنان وسوسه کننده بود که ار هیچ اقدامی برای گردآوری و تسلیح مخالفان دولت سوریه و تشویق مردم سوریه به شورش فروگذار نکرد و در این را ه به نصیحت هشدار خیرخواهان و ملامت منتقدان توجه نکرد. منتقدان داخلی خطاب به اردوغان می گفتند چه اتفاق تازه ای در سوریه افتاده که موجب شده تا اسد را که تا دیروز برادر خطاب می کردی امروز قاتل خطاب کنی و مرزهای سوریه را که تا دیروز مرز دوستی دو ملت برادر عنوان می کردی، به مرزهای دشمنی و جنگ تبدیل کنی؟ جز تصمیم کشورهای غربی و ارتجاع منطقه به سرازیر کردن آتش خشم و انقلاب کشورهای عربی به سوریه برای انحراف مسیر حرکت خیزش ضد استبدادی و ضد امپریالیستی ملت های عرب و به بن بست کشاندن آن.

در پروژه  اسقاط دولت سوریه، با مقاومت مردم سوریه و استقامت دوستان آن و عدم تمایل غربی ها به حمله نظامی، اردوغان که میدانداری می کرد، در معرکه تنها ماند، حتی با متحدان ارتجاعی مثل عربستان نیز در موضوع حمایت از مرسی به اختلاف رسید. به این تربیب سیاست غلط اردوغان در موضوع سوریه دست آوردهای قبلی ترکیه در بهبود روابط با همسایگان، و مخالفت با دخالت های اجانب در منطقه را، برباد داد.

حزب عدالت و توسعه که 2 دوره متوالی در انتخابات محلی و سراسری ترکیه توانسته بود با کسب اکثریت بالای 50 درصد آرای رای دهندگان اداره دولت کاببنه را به تنهایی در اختیار بگیرد و حتی عبداله گل یکی از موسسان حزب را در کرسی ریاست جمهوری بنشاند، چند سال قبل در جریان همه پرسی اصلاح قانون اساسی و انتخابات مجلس که با تشدید رودرویی با ارتش و مراکز قدرتمند طرفدار خط و مشی آتاترک همزمان بود، احساس ضعف کرد و برای کسب آرای طرفداران فتح اله گولن به این جریان نزدیک تر شد و تلاش کرد ملاحضات سیاسی آن را در سیاست های داخلی و خارجی دولت لحاظ کند. ناظران، همگرایی و اتحاد سیاسی حزب عدالت و توسعه با جماعت گولن را یکی از عوامل تغییر سیاست منطقه ای دولت اردوغان می دانند و داوود اوغلو وزیرخارجه فعلی ترکیه را از نیروهای نزدیک به گولن می شمارند.

2-    طریقت «نورچی» ها یا جریان گولن، رهبر این جریان یعنی فتح اله گولن متولد 1941 میلادی در منطقه ارز روم ترکیه است. وی در حوزه دینی تحصیل و فعالیت اجتماعی خود را با عنوان امام جماعت و مبلغ مذهب حنفی آغاز کرده و در انتشار دیدگاه های مذهبی خود بر استفاده از مطبوعات و رسانه ها تمرکز خاص نموده است. گولن با مرجع قرار دادن رساله نور نوشته سعید نورسی (1878- 1960) مدرس دینی منطقه آنانولی در سده گذشته، طریقتی از اسلام با خصوصیت تسامح و محافظه کاری تبلیغ می کند. از این رو پیروان وی را «جماعت نورچی» نیز می خوانند. گولن توانسته طریقت خود را از دهه 70 میلادی تاکنون به یکی از جریان های مهم اقتصادی و سیاسی ترکیه تیدبل کند. این طریقت بنیاد بزرگ اقتصادی با امکانات وسیع مالی به نام «بنیاد خدمت» را تشکیل داده و تشکیلات آن را به صورت شبکه برزگ در سراسر ترکیه و حتی خارج از مرزها گسترده است.این طریقت همچنین شبکه دیگری با واحدهای آموزشی موسوم به «درسخانه» را که تاکنون بیش از 2 میلیون فارغ التحصیل داشته، در سراسر ترکیه ایجاد کرده است. این شبکه مسئولیت آموزش ایدئولوژیکی طریقت گولن را بر عهده دارد. شعبات خارجی مدارس این شبکه در کشورهای مختلف، از جمله در جمهوری های تاره استقلال یافته آسیای مرکزی و قفقاز، بسیار فعال است. این مدارس مجهز و مجلل از امکانات و متدهای نوین آموزشی بهره می برند و معلمان خود را با دستمزد کلان از داخل و خارج ترکیه از جمله از اروپا تامین می کنند. آموزش انگلیسی توسط معلمان اروپایی از جمله ویژگیهای این مدارس است. استقبال از این مدارس  خوب است و حتی برخی فرزندان مسئولان دولتی در آنجا تحصیل می کنند.

طریقت گولن از چنان توان مالی و تجاری و نفوذ افتصادی برخوردار است که گفته می شود بدون رضایت و حمایت این طریقت هرگونه فعالیت موفق اقتصادی شرکت های ترک در حوزه شوروی سابق ممکن نیست. طریقت گولن همچنین چندین مرکز آموزش عالی و دانشگاه را اداره می کند. شبکه آموزشی گولن هر سال تعداد زیادی از دانش آموزان با استعداد را بورسیه می کند و این به جذابیت آنها افزوده است.

طریقت «نورچی« ها که گولن بر آن فرمانروایی می کند، حزب رسمی ندارد، لکن بنیاد مالی و شبکه آموزشی و رسانه ای آن، عملا کارکرد حزبی دارند. شبکه رسانه ای با چندین کانال رادیو و تلویزون و همچنین روزنامه های زنجیره ای چند زبانه، طریقت را در تبلیغات سیاسی و عقدتی یاری می کند. این شبکه ها علاوه بر ماهواره های مختلف در برخی از کشورها از فرستنده های زمینی نیز پخش می شوند.هرچند برخی از گویندگان شبکه های این طریقت محجبه هستند ولی استفاده از حجاب برای زنان در آنها عمومیت ندارد و ضروری نیست.

گولن به بهانه دفاع از اسلام مسالمت جو و مسامحه کار، ضمن حمایت از برخی از مبانی عقیدتی پرچالش اسلامی مثل حق حجاب برای خانمها در ترکیه، از هرگونه موضع گیری صریح و مسؤلانه در قبال مسائل عمده جهان اسلام مثل مسئله فلسطین و جنایات غربی ها در جهان اسلام، اجتناب می کند. سیاست های پنهان و آشکار ضد ایرانی و ضد شیعی گولن و پیروانش از دیگر ویژگی های این جریان سیاسی – مذهبی است. از این رو گولن را طرفدار سیاست های منطقه ای آمریکا می شمارند و ورود تعجیلی جریان گولن به آسیای مرکزی، بلافاصله بعد از فروپاشی شوروی و دست باز آن در فعالیت های آموزشی و اقتصادی را ناشی از حمایت آمریکا برای مقابله با نفوذ ایران و تبلیغ اسلام بی خطر و مسکو گریز عنوان می کنند.

علل بروز اختلاف منجر به جنگ قدرت در ترکیه

در خصوص علت بروز اختلاف شدید و دشمنی فعلی بین حزب عدالت و توسعه با طریقت گولن، چند نظر وجود دارد:
1-    جمعی بر این عقیده اند که اردوغان بر سر سوریه از آمریکا دلخور و عصبانی است. اردوغان احساس می کند که آمریکا او را بازی داده و پس از حول دادن ترکیه به معرکه سوریه، پشت وی را خالی کرده و به وعده هایش عمل ننموده و به موقییت ترکیه لطمه زده است. این عده به سخنان اردوغان در انتقاد تند از سیاست های غرب بویژه آمریکا در خصوص سوریه استناد می کنند و ابراز علاقه وی به عضویت ترکیه در سازمان همکاری شانگهای در دیدار اخیر با پوتین را اوج عصبانیت اردوغان از آمریکا می شمارند. این عده معتقدند که اردوغان سیاست بی اعتمادی و دوری از آمریکا را در پیش گرفته است. تلاش دارد که رابطه خود را با ایران و عراق بهبود بخشد و سیاست خود در خصوص سوریه را تعدیل کند. دور شدن از جریان گولن و کنترل فعالیت های لجام گسیخته آنها از جمله این زمینه سازی ها است.

به اعتقاد این عده آمریکا نیز از اردوغان ناراضی است. احساس می کند که او زیادی در قدرت مانده و ترکیه را زیادی قدرتمند کرده است و ممکن است در آینده با اتخاذ سیاست های نامطلوب دردسرساز شود. از این رو آمریکا که عادت ندارد تخم مرغهایش در یک سبد بگذارد، به دنبال تغییر ساختار قدرت در ترکیه است. یکی از سیاست های امریکا در این جهت، نزدیک کردن جریان گولن به حزب مخالف جمهوریت خلق به رهبری قلیچدار اوغلو است. چنانکه در جریان دیدار ماه جاری قلیچدار اوغلو از آمریکا ترتیب ملاقات وی با نزدیکان گولن داده شد. اتحاد حزب جمهوریت که خود را مدعی میراث آتاترک می شمارد با طریقت مذهبی گولن هر چند به ظاهر غریب می نماید اما با هدف سیاسی دور کردن اردوغان از قدرت یا تضعیف حزب عدالت و توسعه ممکن است. بنا بر این جریان دستگیری نزدیکان حزب اردوغان در آستانه انتخابات شهرداریها می تواند کاملا سازمان یافته و توطئه آمیز باشد. چرا که از یک طرف به موقعیت حزب اردوغان که مبارزه با فساد را از افتحارات خود می شمرد، لطمه می زند؛ از سوی دیگر فرصت بی نظیری را برای حزب مخالف در مجلس و میتینگ های تبلیغاتی آن جهت تخریب دولت اردوغان، فراهم می آورد.

از نظر این عده و از نظر طرفدران اردوغان، توطئه افشای فساد، علاوه بر تخریب حزب عدالت و توسعه، دست یابی به اسرار مالی دولت و هویت و جریان مالی هزاران تجار طرف معامله بانک خلق را دنبال می کند. چراکه این بانک در تجارت انرژی ترکیه با ایران و عراق و بسیاری از زمینه های استراتژیک برای دولت ترکیه عاملیت دارد و ممکن است جریان گولن که در پشت صحنه این توطئه قرار دارد، اطلاعات درون سیستم های کامپیوتری ضبط شده در بانک خلق را به آمریکا به ویژه لابی صهیونیستی که با بانک خلق دشمنی دارد، تحویل دهد. همچنین انتخاب سوژه ای با محوریت یک تاجر ایرانی و بانکی که عامل تجارت با ایران است، کاملا حساب شده می باشد.
کسانی که این دیدگاه را دارند از اقدام دولت در اخراج برخی از نیروهای پلیس حمایت می کنند و معتقدند که جریان گولن به پشتوانه توان قدرتمند مالی خود در دولت نفوذ تشکیلاتی و فرقه ای دارد. عوامل این نفوذ، منافع فرقه ای خود را بر منافع ملی ترجیح می دهند.

2-    دسته ای دیگر می گویند: ادعای وجود فساد مالی در دولت و رشوه خواری فرزندان 3 وزیر و مقامات بانک خلق ممکن است درست باشد، لکن افشای آن در این شرایط موجود یقینا با مقصد سیاسی صورت گرفته است. علاوه بر آن، اقدامات محرمانه پلیس با همکاری تعدادی از مقامات قضایی، آنهم بدون اطلاع مقامات دولت ترکیه، حتی بدون اطلاع دادستان کل و پنهان از دستگاه امنیتی کشور، نشان می دهد که عوامل این اقدام نگاه صرف اداری به موضوع نداشته و اهدافی فراتر از تکلیف اداری دنبال می کرده و از قدرتی خارج از دستگاه اداری دستور گرفته اند.  همه اینها نشان دهنده صحت ادعای  اردوغان دایر برنفوذ فوق العاده یک اراده سیاسی یا مذهبی سازمان یافته، حداقل در 2 قوه مجریه و قوه قضائیه است. این اراده سیاسی نیز جز جریان گولن نمی تواند باشد. با اینحال شکایت اردوغان از این موضوع قابل قبول نیست. چرا که حزب وی ظرف 13 سال گذشته حاکمیت مطلق بر کشور داشته و همه خواسته های خود را به اجرا در آورده اشت، حال چطور از رسوخ گسترده این جریان بر دولت خود و پلیس تحت امرش آگاه نشده است؟
این عده، بروز اختلاف بین دوجریان گولن و اردوغان را کاملا طبیعی می شمارند و معتقدند که در گذشته دشمن یا رقیب مشترک، یعنی سران پر ادعای ارتش، این دو جریان را متحد ساخته بود، حالا که آنها از میدان به در رفته و با محاکمه و زندان دست به گریبانند، دیگر نیازی به تداوم اتحاد باقی نمانده است. از سوی دیگر، همانند 2 پادشاه، گولن و اردوغان در یک اقلیم نمی گنجند. بنابر این گولن با اطلاع از خوی اردوغان این توطئه را چیده است. او می دانست که اردوغان ادعای وجود فساد در دولتش را قبول نخواهد کرد ولی حزب او زیر سوال بزرگ قرار خواهد گرفت و با کاهش رای مواجه شد. به این ترتیب زمینه اختلاف در داخل حزب حاکم ایجاد خواهد شد. شاید هم این حزب بزرگ منشعب شود و حزب پیرو گولن از آن متولد شود. ضمنا، اختلاف درونی حزب عدالت و توسعه خیلی هم دور از ذهن نیست، چون زمزمه وجود اختلاف بین اردوغان که در پی تغییر نظام حکومتی از پارلمانی به ریاستی و تصدی کرسی ریاست جمهوری است، با عبداله گل رئیس جمهور، از چندی قبل مطرح است. شکی نیست بخشی از بدنه حزب عدالت و توسعه عبداله گل را بر اردوغان ترجیح می دهند. همچنین عده ای از شخصیت های طراز اول حزب عدالت و توسعه از جمله بلند ارنج نفر دوم حزب از خود رایی اردوغان و ریاست سلطنت گونه وی بر حزب ناراضی هستند. علاوه بر آن بخشی از بدنه حزب کمابیش هواخواه گلن هستند یا حداقل ستیز با آن را درست نمی دانند.

از سوی دیگر، اردوغان اگر از رسوخ جریان گولن بر ارکان دولت بی خبر باشد، از آرزوی فرمانروایی مطلق گولن بر ترکیه بی خبر نیست. لذا، تلاش می کند تاخت و تاز وی با استفاده از شبکه های آموزشی، رسانه ای و اقتصادی را، محدود کند. تصمیم به تعطیل کردن مدارس گولن سرآغاز این برنامه بود.

3-    دسته سوم می گویند، توطئه ای درکار نیست. حزب عدالت و توسعه بعد از 13 سال حکومت بر ترکیه به پایان کار خود رسیده است. این حزب سرگرم مجادله دائمی با مخالفان خود شده و هر گونه انتقاد را به چشم توطئه دیده و از فساد درونی غفلت کرده است. اشتباهات این حزب در سرکوب تظاهرات پارک گزی و مواضع و اقدامات غلط در سیاست خارجی گواه بر پایان ابتکارات این حزب است. فرصت طلبی احزاب و جریان های سیاسی رقیب، از جمله حزب جمهوریت خلق و جریان گولن از افشای فساد و رشوه خواری در داخل حزب حاکم نیز کاملا طبیعی است.
در پایان این سوالات مطرح است:  این جنگ قدرت تا کجا ادامه خواهد یافت و به چه نتیجه ای منجر خواهد شد؟ آیا طرفین به افشاگری متقابل ادامه خواهند داد؟ مردم ترکیه حق را به کدام طرف خواهند داد؟ باز رجب طیب اردوغان پیروز میدان خواهد شد و پایه های حکومت خود و حزبش را مستحکم خواهد ساخت یا رقیبان همه یا بخشی از قدرت را از چنگ وی بیرون خواهند کشید؟  نتیجه آن در سیاست های داخلی و حارجی ترکیه چه خواهد شد؟

* کارشناس سیاسی برنامه های برون‌مرزی