جهاني بدون سلاح‌هاي اتمي

نگاهي به کنفرانس امنيتي مونيخ

کد خبر: ۳۶۴۶۷

تاریخ: ۲۳ بهمن ۱۳۸۷ - ۱۸:۲۳

مرتضي جواديان

کنفرانس امنيتي مونيخ آلمان، به عنوان يکي از نادرترين کانون‌هاي بين‌المللي بحث و تبادل نظر و ديدارهاي دوجانبه، در اوضاع کنوني از اهميت ويژه‌اي برخوردار شده است.
چهل و پنجمين کنفرانس امنيتي مونيخ آلمان که از ششم تا هشتم فوريه (هجدهم تا بيستم بهمن) به رياست «ولفگانگ اشينگر»، سياستمدار آلماني برگزار شد، به شدت تحت‌الشعاع وضعيت کنوني جهان بود.

آغاز به کار دولت جديد آمريکا، بحران مالي ـ اقتصادي در جهان، مناسبات ماوراي بحار و اختلاف نظرها و تنش‌هاي آمريکا و اروپا که از دوران جورج بوش، رئيس‌جمهوري پيشين آمريکا همچنان باقيمانده است، اختلاف نظرات آمريکا و روسيه و تداوم جنايات رژيم صهيونيستي عليه مردم مظلوم فلسطين، تداوم تحريم‌هاي يکجانبه غرب عليه جمهوري اسلامي ايران به بهانه‌هاي گوناگون، به ويژه مهمترين موضوعاتي بودند که بر کنفرانس مونيخ سايه افکندند.

ايران و سياست اتمي کشورمان، وضعيت نظاميان خارجي در عراق و افغانستان، دسترسي نداشتن به ثبات نسبي در اين کشورها، آينده نيروهاي خارجي در افغانستان و اعزام نيروي جديد به اين منطقه، پيمان ناتو، انرژي و وضعيت گاز و نفت، خاورميانه از موضوعات مهم اين کنفرانس بودند.

در کنفرانس مونيخ که رئيس‌جمهور، نخست‌وزير، وزير خارجه، وزير دفاع، سفير و نماينده مجلس جزو ميهمان آن هستند، علي لاريجاني رئيس مجلس شوراي اسلامي ايران، «جو بايدن» معاون رئيس‌جمهوري آمريکا در راس يک هيأت بلندپايه سياسي و همچنين «نيکولاي سارکوزي» رئيس‌جمهوري فرانسه، حامد کرزاي رئيس‌جمهوري افغانستان، «خاويار سولانا» نماينده عالي سياست خارجي و امنيتي اتحاديه اروپا، «محمد البرادعي» رئيس آژانس بين‌المللي انرژي اتمي و «ريچارد هولبروک» نماينده و سفير ويژه اوباما براي پاکستان و افغانستان نيز حضور داشتند.
اين کنفرانس با سخنان «فرانک والتر اشتاين ماير» وزير امور خارجه آلمان افتتاح شد و «هنري کسينجر» وزير سابق امور خارجه آمريکا، «سرگئيي ايوانف» معاون نخست‌وزير روسيه و لاريجاني سخنرانان بعدي روز اول اين کنفرانس بودند.

خلع سلاح و کنترل تسليحاتي و پيمان‌هاي مربوط به آن، مهمترين بخش سخنان اشتاين ماير، کسينجر و ايوانف بود.

در حالي که اشتاين ماير با تأکيد بر خلع سلاح اتمي و سلاح‌هاي متعارف و کنترل تسليحاتي، خواستار جهاني بدون سلاح‌هاي اتمي شد، کسينجر نيز چون اشتاين ماير بر موضوع خلع سلاح و کنترل تسليحاتي در جهان به ويژه تحقق تعهدات روسيه و آمريکا در اين رابطه تأکيد کرد و ايوانف نيز خواستار يک پيمان جديد خلع سلاح با آمريکا شد.
وزير امور خارجه آلمان همچنين با توجه به برنامه اتمي جمهوري اسلامي ايران گفت: ما نمي‌خواهيم حق استفاده مسالمت‌آميز انرژي اتمي را از ايران سلب کنيم.

اشتاين ماير افزود: هدف اين نيست که حق کشوري را براي استفاده مسالمت‌آميز از انرژي هسته‌اي سلب کنيم بلکه هدف جلوگيري از انجام يک برنامه نظامي، در پوشش استفاده مسالمت‌آميز از انرژي اتمي است.

اشتاين ماير گفت: برداشت من از سفرم به واشنگتن اين است که دولت جديد اين کشور قصد دارد پس از ساليان متمادي دوران روابط سرد، وارد مذاکرات مستقيم با ايران شود. من و بسياري از حضار در اين کنفرانس از اين امر استقبال مي‌کنيم.
وزير امور خارجه آلمان گفت: موقع آن است که از دولت ايران بخواهيم که از اين شانس و امکان استفاده کند که براي ملت اين کشور نيز مفيد است.

اين اظهارات اشتاين ماير در شرايطي بيان مي‌شود که جمهوري اسلامي ايران بارها بر مسالمت‌آميز بودن برنامه هسته‌اي کشور تأکيد کرده و بيانات لاريجاني، در اين کنفرانس نيز مؤيد و گوياي اين موضوع است.
علي لاريجاني پس از اظهارات اشتاين ماير در کنفرانس مونيخ گفت: همه شما مي‌دانيد كه آمريكا تنها كشوري است كه از سلاح هسته‌اي در هيروشيما و ناكازاكي ژاپن استفاده كرد و همچنين در سال‌هاي اخير آمريكا با مسأله هسته‌اي اسرائيل غاصب مشكلي ندارد. حال چگونه مي‌شود خلع سلاح كشورها را از زبان آمريكا باور كرد؟

لاريجاني با تأکيد بر اينکه مسأله هسته‌اي ايران بايد در يك فضاي بزرگتري مورد بحث و بررسي قرار گيرد افزود: من از منطقه‌اي مي‌آيم كه در طول سه دهه و به ويژه سالهاي اخير بيشترين جنگها در آن ظهور يافته، تحريك غرب به حمله نظامي صدام عليه ايران، كه هشت سال به طول انجاميد و بعد دو جنگ غرب عليه صدام بخاطر تجاوز به كويت و همچنين اشغال عراق كه بيش از 800 هزار كشته و زخمي روي دست ملت عراق گذاشت و ديگر جنگ در افغانستان و جنگ اسرائيل عليه لبنان و به تازگي جنگ اسرائيل عليه ملت شجاع و مظلوم غزه. البته بهانه‌هاي اين جنگ‌ها متفاوت بود، اما بهانه مبارزه با تروريسم و سلاح‌هاي كشتارجمعي اركان آن را تشكيل مي‌داد.

رئيس مجلس شوراي اسلامي گفت: پرسش مهم اين است با اين جنگ‌ها كه تنها ايران بيش از 250 هزار شهيد در دفاع مقدس داد، امنيت منطقه بهتر شد؟ يا تروريسم كاهش يافت؟ يا در عراق سلاح اتمي پيدا شد؟ در هنگام اشغال افغانستان، آمريكا مدعي شد مبارزه با مواد مخدر، مبارزه با تروريسم، و دستگيري سران تروريست‌ها هدف آنهاست، كدام محقق شد؟
وي خطاب به حاضران در كنفرانس افزود: دوستان بدانيد كه سلطه ‌طلبي و تروريسم دو روي يك سكه هستند و داستان مرغ و تخم مرغ است و ضمناً دوران سلطه غرب بر شرق پايان يافته و انسان شرقي، انسان درجه دو نيست. بحث مبارزه با تروريسم در خاورميانه و همچنين حوادث هند و پاكستان و افغانستان نشان مي‌دهد استراتژي برخورد با تروريسم اشتباه بوده است و با اين روشهاعملاً منطقه را تبديل به انبار باروت كرده‌اند.

لاريجاني اضافه كرد: مگر مي‌توان پذيرفت كه 200 كلاهك هسته‌اي همراه با موشك‌ها و هواپيماهاي پيشرفته در اختيار اسرائيل با جمعيت دو، سه ميليوني قرار دهد و به بيش از 5/1 ميليارد مسلمان بگويد حق نداريد دانش هسته‌اي براي توليد برق و ساير مصارف صلح‌آميز داشته باشيد؟مگر كسي قبول مي‌كند كه 5 ميليون مسلمان فلسطيني از وطنشان اخراج شوند و آواره در جهان گردند، اما كساني را از ساير نقاط جهان جمع كرده و در سرزمين فلسطين اسكان دهند؟

رئيس مجلس شوراي اسلامي تصريح كرد: ايران نه سلاح اتمي را در دكترين دفاع خود دارد و نه در پي كسب آنست ما از زندگي در زير سايه سلاح‌هاي كشتار جمعي بيزاريم چه هنوز با نتايج اين سلاح‌ها در مصدومان شيميائي جنگ صدام پس از بيست سال مواجه هستيم كه غالباً از طريق كشورهاي غربي به صدام داده شد و من با صراحت اعلام مي‌كنم ايران ساخت و استفاده از هرگونه سلاح هسته‌اي را مخالف آيين اسلام مي‌داند. اما ماجراي هسته‌اي ايران از جنس ديگري است. ما در چهارچوب آژانس و NPT به چنين دانشي دست يافتيم و آنهم وقتي مصمم شديم كه امريكا و برخي كشورهاي اروپايي قراردادهاي اتمي با ايران را لغو كردند.
لاريجاني گفت: در مذاكرات هسته اي چندين بار اعلام كرديم كه ايران براي رفع نگراني ادعائي آمادگي دارد فعاليت‌هاي هسته اي خود را در درون كنسرسيومي با مشاركت ساير كشورها سامان دهد. اگر كشوري دنبال سلاح باشد نه چنين پيشنهادهايي را مطرح مي‌كند و نه NPT را مي‌پذيرد. آن‌گونه كه اسرائيل عمل كرده است. و اتفاقاً رفتار دوگانه غرب در اين زمينه بدبيني را دامن زده است.

رئيس مجلس شوراي اسلامي گفت: آمريكا طي سال‌هاي گذشته پلهاي زيادي را تخريب كرده است كه مسئولين جديد كاخ سفيد مي‌توانند آنها را بازسازي كنند. اما ساخت پل‌هاي جديد نيازمند استراتژي نوين و عملگرا مبتني بر احترام متقابل و رفتار عادلانه است.

پس از سخنان لاريجاني، «اکارت فون کلائدن»، سخنگوي سياست خارجي فراکسيون احزاب حاکم مسيحي در مجلس آلمان در واکنش به اظهارات لاريجاني که بخوبي مواضع جمهوري اسلامي ايران را در ابعاد گوناگون تشريح کرده بود خطاب به ايشان گفت، شما مي‌دانيد که بيش از هشت هزار موشک از نوار غزه به سمت اسرائيل شليک شده است، شما مي‌دانيد که حماس بطور يکجانبه آتش بس را لغو کرده است، شما مي‌دانيد که ما براي مذاکره با حماس آماده هستيم چنانچه اسرائيل را به رسميت بشناسد و رئيس‌جمهوري ايران، ‌ را انکار کرده و موشک در اختيار حزب الله و حماس مي‌گذارد، اين مسائل باعث شده است که ايران، به خطري براي منطقه تبديل شود.

لاريجاني در واکنش به اظهارات کلائدن با تاكيد بر اينكه جمهوري اسلامي ايران حمايت از حماس را از افتخارات خود مي‌داند، گفت: ما از حماس حمايت مي‌كنيم چون حماس مظلوم واقع شده است و حمايت از حماس افتخار ما است. رئيس مجلس شوراي اسلامي در رابطه با هولوکاست نيز خطاب به نماينده مجلس آلمان گفت، غيرمنتظره است که شما اينگونه با حساسيت در اين مورد واکنش از خود نشان مي‌دهيد. در کشورهاي غربي به محمد (ص) پيامبر اسلام توهين مي‌شود و توهين کننده مجازات نمي‌شود، در ايران نيز اظهارنظرها در باره هولوکاست، جرم محسوب نمي‌شوند. به علاوه در رابطه به هولوکاست، ديدگاه‌هاي متفاوتي وجود دارد. برغم اينکه ايران جزو مهمترين موضوعات کنفرانس مونيخ بود و لاريجاني نيز به عنوان نخستين سخنرانان اين کنفرانس تصوير مبسوطي از ديدگاهها و مواضع جهموري اسلامي ايران ارائه کرد اما مطبوعات و رسانه‌هاي آلمان صرفا به طور حاشيه‌اي، برخي از اظهارات لاريجاني از جمله در باره هولوکاست را منتشر کردند.

در ادامه کنفرانس مونيخ، «دونالد توسک»، نخست‌وزير لهستان، «آنجلا مرکل»، صدراعظم آلمان و سارکوزي روز دوم درباره آينده امنيت اروپا صحبت کردند. در حاليکه توسک اعلام کرد که احزاب لهستان تصميم گرفته اند که مسأله مأموريت‌هاي خارجي ارتش اين کشور را در مبارزات انتخاباتي، بر عليه يکديگر استفاده نکنند، سارکوزي نيز گفت، رسانه‌ها و مردم فرانسه آماده اند براي حقوق زنان افغاني، حتي سرباز به کابل اعزام کنند. اين در حالي است که مرکل نمي‌تواند اين ادعا را دررابطه با احزاب، رسانه‌ها و مردم آلمان بکند، زيرا بر اساس نظرسنجي‌ها، آلماني‌ها با اعزام نيرو به افغانستان و يا ديگر نقاط بحراني جهان مخالف هستند. حتي دولت باراک اوباما، رئيس‌جمهوري آمريکا که خواستار همبستگي بيشتر مناسبات ماوراي بحار است، نيز نمي‌تواند در اين ديدگاه آلماني‌ها تغييري ايجاد کند.

يکي از خبرهاي غيرمنتظره در کنفرانس امنيتي مونيخ، استقرار يک واحد نظامي جديد متشکل از 500 سربازآلماني در استراسبورگ است که تأسيس آن از سوي سارکوزي و مرکل در کنفرانس مونيخ اعلام شد. اين واحد نظامي که به دعوت دولت فرانسه ايجاد مي‌شود، بخشي از گردان‌هاي مشترک فرانسه و آلمان است. دولت فرانسه نيز متقابلا قرار است نظاميان اين کشور را به فرانسه فرانخواند که در چهارچوب «گردان پرستيژ» در آلمان مستقر هستند. گردان پرستيژ که 20 سال پيش تأسيس شده، متشکل از 5 هزار نظامي است که مأموريت‌هايي در بالکان انجام داده است و زماني به عنوان ارتش واکنش سريع اتحاديه اروپا به شمار مي‌رفت.
از سوي ديگر، مرکل و سارکوزي در کنفرانس مونيخ، چراغ سبز دادند که براي تقسيم بارهاي نقاط بحراني در جهان با دولت جديد آمريکا، آماده‌اند.

مرکل در عين حال خواستار پايان سياست يکجانبه‌گرايي آمريکا و يک امنيت شبکه‌اي و متصل به يکديگر شده و بر اين باور است که فعاليت‌هاي نظامي را بايد بهتر با يکديگر مرتبط کرد.
سارکوزي نيز گفت: ما در جهاني با قدرت‌هاي نسبي زندگي مي‌کنيم و هيچ کشوري نمي‌تواند به تنهايي مناقشات بزرگ را حل کند. اروپايي‌ها بايد هم اکنون تصميم بگيرند که آيا اروپا صلح را مي‌خواهد و يا اينکه اروپا مي‌خواهد که آرامش بگذارند؟ اين يک تفاوت بزرگ است و حضار بايست بر اين مسأله فکر و تامل کنند، زيرا که در مورد دوم، در يک زمان قابل تصور، توانايي دفاعي از دست مي‌رود.

بدين ترتيب، سارکوزي از فعاليت و تلاش نظامي اروپا در افغانستان بشدت حمايت کرد.
از سوي ديگر صدراعظم آلمان در سخنان خود در حالي، پيشگيري از دسترسي ايران به سلاح اتمي را يک ضرورت خواند که لاريجاني در سخنراني خود پيش از مرکل، به صراحت و روشني اهداف برنامه اتمي ايران را تشريح و تأکيد کرد که سلاح اتمي اصلا در دکترين جمهوري اسلامي ايران نيست.

در حالي که سارکوزي درباره پرتاب ماهواره ملي اميد به فضا اظهار داشت که زمان، عليه ما پيش مي‌رود و اينکه ايران مي‌تواند هم اکنون يک ماهواره به فضا پرتاب کند، يک خبر بسيار بدي است، لاريجاني در سخنراني خود قبل از سارکوزي تأکيد کرد که «شنيدم در مورد ماهواره اخير ايران كه به فضا پرتاب شد نيز اظهار نگراني نمودند، ديگر ‌در اين زمينه چه استدلالي وجود دارد؟ اينكه ديگر سلاح كشتار جمعي نيست».

هيأت آمريکايي به رياست جوي بايدن نيز در کنفرانس، چهارچوب و اصول سياست خارجي دولت اوباما را ترسيم کرد. اين نخستين بار در تاريح آمريکاست که يک دولت جديد اين کشور ديدگاه‌ها و چهارچوب سياست خارجي خود را در بيرون از اين کشور براي افکار عمومي بيان مي‌کند.
بايدن در برابر حدود چهارصد ميهمان اين کنفرنس، از همکاري و قدرت و توانايي مشترک غرب سخن گفته و خواستار همبستگي همتاهاي آمريکا براي غلبه بر مشکلات به ويژه در مسأله بحران مالي و اقتصادي و افغانستان شد و گفت: دولت اوباما مصمم است، يک جو و صداي جديد را آغاز کند. بر اين اساس، ملت‌ها بايد به جاي فکر کردن به درک توازن قدرت نسبي و ايدئولوژي‌ها، به حرف يکديگر گوش فرا دهند.

اين ديدگاه به معناي وداع دولت جديد آمريکا از تصوير يک قطبي جهان است که دولت جورج بوش رئيس‌جمهوري سابق آمريکا در سياست‌هاي خود پيش روي داشت.
معاون رئيس‌جمهوري آمريکا نيز چون سارکوزي و اشتاين ماير تأکيد کرد: هيچ کشوري، هر چند قدرتمند، نمي‌تواند به تنهايي بر تهديدات کنوني غلبه کند.

اما بايدن در اين سخنان نقطه جغرافيايي اين تهديدات را تشريح و مشخص نکرد که چه تهديدي چه کشوري را به چه علت تهديد مي‌کند و عامل درگيري‌ها و جنگ‌هاي کنوني در جهان چيست؟
بايدن در ادامه گفت: خبر خوب اين است که آمريکا مي‌خواهد در آينده مشترک با ديگر کشورها، تبادل نظر کرده و وارد عمل شود، اما خبر بد اين است که آمريکا هم‌اکنون درخواست دريافت کمک بيشتر از همتاهاي خود دارد.

اين در حالي است که اروپايي‌ها و به ويژه آلماني‌ها از تابستان گذشته که اوباما به عنوان نامزد انتخابات رياست جمهوري در برلين پايتخت آلمان سخنراني کرد، به خوبي مي‌دانند که اوباما خواستار کمک‌هاي بيشتري از سوي اروپايي‌هاست.
اوباما در آن زمان گفته بود که آمريکا و آلمان يک علاقه مشترک دارند که نخستين مأموريت ناتو در بيرون از مرزهاي خود در افغانستان را با موفقيت پيش ببرند. از زمان اين اظهارات اوباما، گمانه‌زني مي‌شود که نخستين درخواست‌هاي آمريکا در رابطه با کمک‌هاي نظامي و غيرنظامي از آلمان چه زماني ارايه خواهد شد؟

بدين ترتيب، حضور و شرکت نظاميان آلمان در مأموريت‌هاي بين‌المللي که ده سال پيش با جنگ کوزوو آغاز شد، چشم‌اندازي براي پايان ندارد. در حالي که بيشتر مردم آلمان، خواستار پايان اين مأموريت‌ها براي سربازان خود هستند، چنين به نظر مي‌رسد که برعکس دوره مأموريت‌هاي خارجي نظاميان آلماني هم اکنون آغاز شده و اظهارات بايدن که خواستار کمک بيشتر همتاهاست، مؤيد اين امر است. دولت جديد آمريکا، اين مأموريت‌ها و کمک‌ها را احتمالا براي افغانستان مي‌خواهد که قرار است به زودي سي هزار نيروي جديد در اين کشور مستقر کند.
حفاظت از مدارس و خيابان‌ها، مأموريت اصلي اين نيروهاي آمريکايي نيست، بلکه قرار است تحت فرماندهي اوباما، با نيروهاي طالبان در افغانستان مقابله کنند. افغانستان، تنها بحران و مناقشه بين‌المللي نيست که قرار است نيروهاي اروپايي از جمله آلمان در آن به طور فعال حضور و شرکت داشته باشند بلکه کارشناسان بر اين باورند که برنامه اتمي ايران نيز از جمله برنامه‌هاي سياست خارجي با شرکت همتاهاي آمريکا هستند که دولت اين کشور بر آن تأکيد کرده است.

به علاوه کارشناسان بر اين باورند که آمريکايي‌ها دقيقا مواظب خواهند بود که مناقشه با تهران بر سر برنامه اتمي، به يک مناقشه بين آمريکا و ايران تبديل نشود و پيام بايدن در مونيخ که گفت «هر کشوري، هر کشور عضو اتحاديه اروپا از امروز در اين کشتي نشسته است» نيز حاکي از اين امر است.
اين در حالي است که دولت آلمان دقيقا درباره همين خواسته آمريکا، اختلاف نظر دارد و پيشنهاد اشتاين ماير براي تحريم‌هاي تازه عليه ايران، با مخالفت‌هايي در دولت آلمان از جمله از سوي نمايندگان وزراتخانه‌هاي اقتصاد و دارايي و «ينس وايدمن»، مدير بخش اقتصاد دفتر صدراعظمي روبه‌رو شده است. وزير امور خارجه آلمان پبشنهاد يک بسته تحريم بزرگتر را ارايه کرده است که در صورت شکست مذاکرات مستقيم آمريکا با تهران، اجرا شود، اما مخالفان اين پيشنهاد ابراز ترديد کرده‌اند که تحريم‌هاي جديد بتواند تهران را به سمت توقف برنامه اتمي سوق دهد.

بايدن همچنين با تأکيد بر بسته شدن زندان گوانتانامو وعده داد، آمريکا شکنجه نخواهد کرد و حقوق تمام کساني را به رسميت خواهد شناخت که محاکمه مي‌کند. معاون رئيس‌جمهوري آمريکا گفت، ما گوانتانامو را خواهيم بست، بدين خاطر به کمک ديگر ملت‌ها براي پذيرش زندانيان گوانتانامو نياز داريم.
اين در حالي است که درباره مسأله بستن زندان گوانتانامو و پذيرش زندانيان آن از هفته‌ها پيش در اروپا از جمله در آلمان نيز بحث مي‌شود، اما به ويژه احزاب حاکم مسيحي تاکنون در اين رابطه با پذيرش اين زندانيان جانب احتياط را گرفته‌اند. چنين به نظر مي‌رسد که پس از اظهارات بايدن، به زودي آمريکا درخواست خود براي پذيرش برخي از زندانيان گوانتانامو را به دولت آلمان ارايه خواهد کرد.

کنفرانس مونيخ که بزرگترين اجلاس جهاني در نوع خود است و در سال 1962 ميلادي از سوي «اوالد فون کلايست» يک ناشر آلماني با عنوان «اجلاس علوم دفاعي» تأسيس شد، از سال 2008 ميلادي به عنوان کنفرانس امنيتي مونيخ تغيير نام داده است.
نمايندگان بين‌المللي از بخش‌هاي سياسي، نظامي، تسليحات و علوم، در ماه فوريه هر سال در باره مسائل و امور امنيتي بحث و تبادل نظر مي‌کنند.
اين کنفرانس هر ساله در هتل «بايريشر هوف» در شهر مونيخ تحت تدابير شديد امنيتي برگزار مي‌شود و هزاران پليس، امور امنيتي اين کنفرانس را به عهده دارند.

در حالي که در ده سال گذشته «هورست تلچيک» رياست کنفرانس امنيتي مونيخ را به عهده داشت، هم اکنون اشينگر اين رياست را به عهده دارد که يک سياستمدار کهنه‌کار و داراي بهترين مناسبات بين‌المللي است. اشينگر زماني معاون وزارت امور خارجه آلمان و سپس سفير اين کشور در آمريکا و انگليس بود.