به صدا درآمدن زنگ خطر كاهش جمعيت

کد خبر: ۳۵۹۲۰۷

تاریخ: ۳۰ آبان ۱۳۹۲ - ۰۷:۴۰

طرح افزايش جمعيت اين روزها به خبر داغ روز تبديل شده است.بعد از نگراني كارشناسان جمعيت،از رو به سالمند رفتن جمعيت ايران،حالا تمام مسئولين امر تصميم گرفته‌اند تا زوجين را به فرزندآوري تشويق كنند.

به نوشته تهران امروز، در آخرين اخبار شهيندخت مولاوردي،معاون امور زنان و خانواده رئيس‌جمهور اعلام كرده است: «در دولت كارگروهي براي بررسي چگونگي افزايش جمعيت كشور تشكيل شده است و در مجلس طرحي براي افزايش و تعادل خانواده مطرح شده است كه از آن اطلاع دارم و پيشنهاداتي نيز براي بهبود اين طرح ارائه خواهيم كرد.»

سال‌ها ايران با طرح فرزند كمتر،زندگي بهتر جلو رفته است.سياست‌هاي كنترل جمعيت در دهه 60-70 در مرحله تندروي بيش از حد بود و در واقع ترويج همان سياست‌ها امروز كشور را گرفتار كاهش نرخ باروري كرده است.اين اتفاقات باعث شده است كم شدن جمعيت مورد توجه دولتمردان قرار بگيرد.

چندي پيش،دكتر امير عرفاني،دانشيار جمعيت شناسي از دانشگاه نيپسينگ كانادا در رابطه با علت كاهش باروري در ايران طي اين سال‌ها گفته است: «زماني در دهه شصت در ايران بحث افزايش جمعيت مطرح بود.يعني پارامتر مواليد بسيار زياد بود.مهاجرت به خارج كم داشتيم و مرگ‌ومير اطفال به‌دليل بهبود وضع بهداشت رو به كاهش بود.بخصوص در اواخر دهه شصت جنگ به پايان رسيده بود،برنامه‌هاي توسعه روستايي به خوبي پيش مي‌رفت،خانه‌هاي بهداشت به خوبي به نقاط روستايي خدمات مي‌دادند،تنظيم خانواده و انجام واكسيناسيون مرتب انجام مي‌شد و از ميزان مرگ‌ومير اطفال به‌دليل امراض گوناگون جلوگيري مي‌شد.از طرف ديگر مواليد رو به افزايش بود و جمعيت به يكباره رشد پيدا كرد و با انفجار جمعيت روبه‌رو شديم.در اواخر دهه شصت سياست‌هاي جمعيتي به سمت تهديد مواليد پيش رفت.علت اتخاذ سياست كاهش باروري به اين دليل بود،تعداد دهاني كه باز شده بود بيش از منابع اقتصادي بود،كه بتوانيم تامين كنيم.

تشويق به فرزندآوري بر عهده فرهنگ است

«واقعيتي كه وجود دارد اين است كه چه از نگاه ديني،اجتماعي،سياسي يكي از معادلات اصلي هر كشوري براي بقاي تمدنش كه در دنيا زنده بماند و حرف براي گفتن داشته باشد همين آيتم جمعيتي است.»اين گفته‌هاي دكتر قاسم جعفري،عضو كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس نهم است.او در گفت‌وگو با تهران امروز مي‌گويد: «ما بايد تلاش كنيم جمعيتي فراوان و با نشاط داشته باشيم.حتي در دين ما هم گفته شده است: «ازدواج كنيد و فرزند دار شويد و جمعيت را افزايش دهيد،زيرا من در قيامت با تعداد زياد امتم به ساير امت‌ها مباهات مي‌كنم.»

متاسفانه در مقطعي از زمان با تبليغات ناگواري كه فكر مي‌كرديم خوب است و ظاهر جذابي داشت و باورمان هم شد،متوجه شديم رشد جمعيت ما حتي از برخي كشورهاي اروپايي هم كمتر شده است.آنها بسته‌هاي تشويقي گذاشته‌اند براي اين كه زوجين جوان فرزند دار بشوند،اما ما جوري در ايران برخورد كرديم كه انگار فرزند دار شدن عيب محسوب مي‌شود.با اين شرايط در 10 الي 15 سال بعد تبديل مي‌شويم به كشوري با جمعيت متوسط سالمند به بالا كه ضررهاي زيادي هم خواهد داشت.بايد تلاش كنيم با يك نگاه منطقي و درست اين آسيب را جبران كنيم.»

اين نماينده مجلس نهم تاكيد مي‌كند: «آحاد مردم بايد فرزندآوري را بپذيرند و اين وظيفه برعهده فرهنگ گزاران است.بسياري از جوانان از ترس موانع اقتصادي،از آوردن فرزندان بيشتر گريزانند.اما در ابتدا بايد فرهنگ درست شود،و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي،راديو و تلويزيون و هنرمندان در زمينه تشويق زوجين مي‌توانند نقش پررنگي داشته باشند.در هيچ كشوري و هيچ قومي تغيير حاصل نمي‌شود مگر اينكه در زمينه فكر و انديشه شان تغيير حاصل شود.اول بايد مردم بپذيرند ازدياد نسل يك موضوع حياتي است و براي ادامه يك ملت مهم است.پايداري يك تمدن به ازدياد نسل است.»

جعفري،در مورد بزرگ‌ترين مانعي كه در زمينه افزايش فرزند وجود دارد،مي گويد: «ما اكنون در زمينه فرزندآوري با يك تناقض بزرگ روبه‌رو هستيم.رهبر معظم انقلاب،به‌حق روي اين قضيه تاكيد دارند.بسياري از علما و صاحب‌نظران اين حوزه بر ازدياد نسل تاكيد مي‌كنند.اما جوان وقتي به بانك مراجعه مي‌كند براي يك وام مختصر ازدواج در شهرها و مناطق محروم يك سال معطل مي‌شود.خب اين سوال براي جوان به‌وجود مي‌آيد كه تبليغات و قانون‌هاي وضع‌شده با عملكرد مسئولان تناقض دارد.بايد يك تناسب و هارموني بين تصميم‌سازي و تصميم‌گيري‌ها و تبليغات و بخش اقتصادي به‌وجود بيايد و به واقعيت مهم بودن ازدياد نسل نزديك بشويم.»

راهكارهاي تشويق جامعه به افزايش فرزندآوري

عضو كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شوراي اسلامي در ادامه درخصوص راهكارهاي تشويق جامعه به افزايش جمعيت گفت: مسئولان نظام بايد در اين زمينه توجه داشته باشند و همانگونه كه رهبر انقلاب نيز فرمودند درخصوص تاخير در ازدواج، شغل، مسكن و ديگر مسائل جوانان بايد مشكلات را ريشه‌اي حل كنيم و موضوع افزايش جمعيت را هم مد‌نظر داشته باشيم.خسروي سهل‌آبادي افزود: بعد از حل ريشه‌اي نيازهاي اساسي نسل جوان بايد توقع افزايش نسل و فرزند را داشته باشيم به‌گونه‌اي كه هر خانواده حداقل 2 تا 3 فرزند داشته باشد.

نماينده مردم تربت حيدريه در مجلس شوراي اسلامي ادامه داد: در اين زمينه كميسيون فرهنگي، كميسيون اجتماعي و كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شوراي اسلامي طرحي را آماده ارائه در صحن مجلس دارند كه در آن به تمامي مسائل توجه شده تا دولت با اقدام به كارهاي اساسي گام موثري را در اين رابطه برداشته باشد.

خسروي تصريح كرد: با حركتي جامع و كامل مي‌توانيم دليل تاخير در ازدواج، عدم تشكيل خانواده يا نداشتن فرزند توسط خانواده‌ها و مشكلاتي كه براي مردم ايجاد شده است را متوجه شويم و با رويكرد افزايش جمعيت روند سالخوردگي را كه آثار و عوارض درازمدتي براي كشور خواهد داشت، برطرف كنيم.وي در پايان گفت: ما مي‌توانيم با توجه به نيازهاي اساسي نسل جوان، بحث ازدواج، مسكن و اشتغال، مسئله افزايش جمعيت را مورد بحث قرار داده و با نگاه مخالفان و موافقان افزايش جمعيت نگذاريم جمعيت كشور به سمت پيري برود.

دلايل عدم تمايل زوجين به فرزندآوري

اگر پاي درددل جوانان بنشينيد،از همه بهتر مي‌توان به عدم تمايل آنان براي فرزندآوري پي برد.مهسا و احسان چند سال است كه ازدواج كرده‌اند،اما همچنان در يك خانه اجاره‌اي مستاجر هستند،وام مسكن و وام‌هاي ديگرشان در صف بانك خاك مي‌خورد و قرض از ديوار زندگي‌شان بالا مي‌رود.مهسا به تهران امروز مي‌گويد: «مادر شدن حسي است كه در وجود تمام زنان نهاده شده،اما وقتي براي تامين زندگي خودمان هم در مضيقه هستيم چطور مي‌توانم براي آوردن يك موجود زنده به اين دنيا ريسك كنم.»او در مورد سياست‌هاي تشويقي فرزندآوري مي‌گويد: «با يكي،دو سكه هيچ زوجي راضي نمي‌شود يك موجود زنده را به اين دنيا بياورد!»

عوامل تاثيرگذار بر عدم باروري زوجين تهراني

عوامل تاثيرگذار بر عدم علاقه زوج‌هاي تهراني به فرزند‌آوري زياد است،از ميان كل دلايل اظهار شده،مهم‌ترين آنها كه بر فرزند‌آوري آنها تاثيرگذاشته است،به ترتيب عبارتند از: عدم توانايي براي تامين هزينه‌هاي فرزند ديگر،تداخل فرزند‌آوري با علايق، تفريحات،برنامه‌هاي كاري و تحصيلي،نگراني نسبت به آينده فرزندان،اما در اين ميان تعدادي از زوج‌ها قرار دارند كه تحت هيچ شرايطي علاقه به داشتن فرزند يا فرزند ديگر ندارند.

خطرات كم‌جمعيتي در كشور

كم‌جمعيتي در كشور خطراتي،جداي از سالمندشدن جمعيت در پي دارد.در اين زمينه دكتر محمود مشفق،عضو هيات علمي موسسه مطالعات و پژوهش‌هاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه مي‌گويد: «كم‌جمعيتي مسئله‌ساز است و در واقع از علل كم‌جمعيتي مي‌توانيم به مهاجرت‌هاي بي‌رويه از مناطق پيراموني به مناطق شهري نام ببريم،كه باعث مي‌شود روستاهايي داشته باشيم كه در بين زمين و هوا هستند،كه نه مي‌شود به آنها امكانات داد و نه مي‌شود آنها را رها كرد.به اين علت كه آنقدر تعداد جمعيت در بين آنها كم است كه براي آنها نمي‌توان خدمات آب،برق،گاز و كلا خدمات رفاهي ارائه كرد،زيرا كه از لحاظ اقتصادي به صرفه نيست.در حال حاضر هزاران روستا در ايران وجود دارد كه به دليل جمعيت كم دولت نمي‌تواند بودجه خدمات رفاهي به ايشان اختصاص دهد.از طرف ديگر اين مهاجرت‌ها بيشتر از ميان جوانان به سمت مناطق شهري صورت مي‌گيردكه موجب كم‌جمعيتي خطرناك مي‌شود زيرا بيشتر جوانان و نيروي فعال كه در سن كار هستند، به مناطق مركزي مي‌آيند كه موجب مي‌شود مناطق پيراموني و شهرستان‌ها نيروي جوان خود را از دست بدهند كه باعث مي‌شود تركيب سني و جنسي شهرها و روستاهاي پيراموني به هم بريزد. در واقع سيستم مهاجرت به كلانشهرها پديده خطرناكي است.كه بيشتر مهاجرت‌ها از طرف كشورهاي اطراف به ايران صورت مي‌گيرد.متاسفانه مهاجرت از اطراف براي ايران از لحاظ فرهنگي و اجتماعي و امنيتي مشكل‌زاست.

هرچه نسبت مهاجرت جمعيت خارجي بالاتر برود،اينها به‌گروه‌هاي مسلط اجتماعي تبديل مي‌شوند كه بعدها ادعاي حق مي‌كنند و به‌دنبال حقوق هستند و به‌تدريج اين افزايش آمار مهاجرين تركيب نژادي،فرهنگي،قومي كشورها را به‌هم مي‌ريزد كه تحت عنوان انتقال سوم جمعيتي ناميده مي‌شود.» در پايان جمعيت مسئله‌اي نيست كه بتوان به‌طور موقت به آن نگاه كرد بلكه بايد به صورت يك سيستم به جمعيت نگاه كنيم، يك ساختاري كه يك فرد خود سمبل يك جمعيت حساب مي‌شود.همانطور كه ما براي دوران كودكي،نوجواني،جواني و سالخوردگي يك فرد بايد برنامه داشته باشيم،بايد براي يك جمعيت بزرگ هم برنامه‌ريزي بلندمدت داشته باشيم و بدانيم كمبود جمعيت موجبات از بين رفتن نسل و تمدن را فراهم مي‌كند.