اندر حکایت این رکوردهای پیاپی

۲۱ هزار واحد یا ۷۵ هزار واحد و یا بیشتر از آن. هیچ تفاوتی ندارد، اینجا مکانی است که یا از آن سود می‌برید و یا ممکن است ‌همه زندگی خود را بر سر آن از دست بدهید. چهره ژانوس بازار سرمایه را دست‌کم نگیرید و اسیر هیجانات روزمره و احیانا بازی پیچیده سفته بازار نشوید.

کد خبر: ۳۵۲۵۷۷

تاریخ: ۲۹ مهر ۱۳۹۲ - ۱۴:۴۲

به گزارش «تابناک»، حرکت‌های صعودی بورس تهران، منجر به آن شده ‌که در مدت زمان اندکی، رقم شاخص کل بتواند مرز ۷۴ هزار واحد را نیز پشت سر بگذارد. بورس تهران این روز‌ها به قدری خبر‌ساز شده که «رکورد»‌های آن زبانزد رسانه‌هایی است که بیشتر گزارش‌های بورس و بالا و پایین شدن ارقام شاخص کل آن را ملاک مهمی از رشد بازار سرمایه می‌دانند.

پیش از این نیز رشد بازار سرمایه منجر به ‌چنین وضعیتی شده بود و تقریبا اکنون ‌بیش از یک سال است که «رکورد»‌زنی‌های بورس، موضوع اخبار و گزارش‌های روزمره رسانه‌ها و خبرگزاری‌هاست. افزایش نرخ ارز و قیمت گرفتن سهام برخی شرکت‌های معدنی و صادراتی در بورس تهران، منجر به آن شد که به یکباره، بورس تهران پس از آنکه در یک دوره چند ماهه به شدت دچار سقوط و نزول بود، راه خود را از ۲۳ هزار واحد به ۷۴ هزار واحد در شاخص کل برساند. تنها در حدود یک سال و چیزی که هیچ کس باور نمی‌کرد.

این روز‌ها این وضعیت منجر به آن شده ‌که بسیاری از افراد به فکر سرمایه‌گذاری در بورس بیفتند و طبیعتا روزهای پر مشغله‌ای برای کارگزاران بورس است! مدیران بورس تهران نیز از تبلیغات پیرامون سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه فروگذار نمی‌کنند؛ طبعا!

پیش از این در چند نوبت پیرامون احتمال حبابی بودن یا حبابی شدن بورس تهران، هشدارهایی داده شد؛ البته این گزارش‌ها، منجر به واکنش‌هایی از سمت برخی ‌سرمایه‌گذاران و به ویژه مسئولان بازار سرمایه شد که به شدت احتمال حبابی بودن بازار را رد کرده و این هشدار‌ها را اقداماتی «جهت دار» خوانده بودند.

اما حرکت شاخص بازار به سمت صعود و گذر از کانال ۷۰ هزار واحدی منجر به آن شده ‌که مسئولان بازار بورس نیز کمی نسبت به این «رکورد»‌ها محطاطانه‌تر بیندیشند و سخن بگویند، به گونه‌ای که امروز معاون بازار شرکت بورس اذعان کرده است: سرمایه‌گذاران باید توجه داشته باشند که رشد پیاپی شاخص و بازتاب اخبار پیرامون این موضوع، به معنی رشد قیمت همه سهام و بازدهی حداکثری برای تمام سرمایه‌گذاران نیست؛ بنابراین، بهتر است این موضوع و همچنین برخی پیچیدگی‌های بازار سهام برای سرمایه‌گذاران، به ‌ویژه افراد غیرمتخصص و تازه‌وارد به نحو مطلوب اطلاع‌رسانی شود.

به تازگی نیز شایان آرانی از کار‌شناسان بازار بورس نسبت به احتمال حبابی شدن بازار بورس تهران هشدار داده ‌و گفته بود: بورس تهران بر پایه انتظارات آتی همچون مذاکرات هسته‌ای، اقدامات رئیس جمهور و لغو تحریم‌ها عمل کرده و این خطرناک است، زیرا رشد شاخص پشتوانه محکم اقتصادی ندارد و ثبات شاخص سؤال‌برانگیز می‌شود و به نظر، فضا برای شاخص در حال لغزنده شدن است و رشد آن تداوم نخواهد داشت.

این کار‌شناس بازار سرمایه گفت: در رشد شاخص باید عوامل واقعی پر رنگ باشد، در حالی که هم اکنون انتظارات آتی پر رنگ شده و رشد شاخص را به سمت فضای لغزنده و حبابی شدن حرکت داده که این نگران کننده است.

حال وضعیت بازار بورس به گونه‌ای شده ‌که هشدار‌ها و ترس‌هایی از حبابی شدن ـ و اگر نگوییم حبابی بودن ـ بازار سرمایه می‌رود.

پرسش اساسی که در خصوص رشد شدید بازار سرمایه باید پرسید، این است که بر اساس کدام فاکتور اقتصادی این رشد رقم خورده است؟ به غیر از تغییرات نرخ ارز در سال گذشته ـ که البته باید تا کنون به شکل کامل تاثیر خود را بر بازار نشان داده باشد ـ تقریبا هیچ اتفاق دیگری در اقتصاد ایران رخ نداده است. فرار سرمایه از بازار طلا و ارز شاید به عنوان یکی از عوامل رشد بازار شده است، اما آیا اگر واقعا سرمایه‌ای از بازار طلا و ارز به سمت بورس رفته است، به آن حد بوده که ‌چنین رشدی را رقم بزند؟

شاید گفته شود، انتظارات مثبت از بازار سرمایه و آینده اقتصاد کشور، منجر به رشد بازار شده است. نکته دقیقا در همین جاست: انتظارات بی‌جا و فزاینده خود عامل یا نشانی از حبابی شدن بازار است.

در واقع چند عامل در حبابی شدن یک بازار سرمایه یا یک اقتصاد به شکل کلی دخیل هستند:

هجوم غیر عقلانی: در شرایطی رخ می‌دهد که سرمایه‌گذاران تحت فشار روانی زیاد تشویق به خرید سهام و نادیده گرفتن ارزش واقعی و اقتصادی سهام می‌شوند، با این ایده که قیمت‌ها همچنان بالا خواهد رفت.

رفتار جمعی (گله‌ای): این رفتار بر پایه این اصل شکل می‌گیرد که اکثریت معمولا اشتباه نمی‌کنند و اگر هجوم به بازار سرمایه برای سرمایه‌گذاری بالاست، پس حتما واقعیت اقتصادی خاصی پشت آن است.

تصمیم‌گیری بر پایه اتفاقات کوتاه مدت: افراد و سرمایه‌گذاران اغلب تازه کار، تنها با رصد اتفاقات در کوتاه‌مدت اقدام به ورود به بازار سرمایه می‌کنند و بر حجم سفته بازی در بازار می‌افزایند.

استراتژی بزن و فرار کن: این استراتژی است که اغلب سفته‌بازان حرفه‌ای در بازار اتخاذ می‌کنند و مبتنی بر این ایده است که قبل از ترکیدن حباب با سودی گزاف اقدام به ترک بازار سرمایه کنند.

ناهماهنگی و اختلال در درک وضعیت واقعی بازار: در شرایطی ایجاد می‌شود که اخبار منفی به شدت در خصوص بازار سانسور می‌شوند و اخبار مثبت به شدت شانتاژ خبری می‌شوند.

سیاست‌های پولی: گاه‌ حباب به دلیل اتخاذ یکسری از سیاست‌های پولی خاص از سوی بانک مرکزی به وجود می‌آید. برای مثال اقدام فدرال رزرو برای پایین نگه داشتن نرخ بهره منجر به حباب اعتباری دهه اول قرن جاری شد، در اقتصاد آمریکا شد. همچنین نقدینگی بیش از اندازه به شدت منجر به ایجاد حباب در بازار سرمایه و سایر بازار‌ها می‌شود زیرا این نقدینگی نیاز به مکانی برای سرمایه‌گذاری دارد.

هیچ قضاوتی در خصوص این که اکنون بازار سرمایه تهران تحت کدام یک از این عوامل شاهد رشد غیر معمول شده است نمی‌توان کرد. شاید همه آن‌ها و شاید هیچ یک از آن‌ها. دلیل این امر آن است که ارزش ذاتی سهام و قیمت آن‌ها تنها از طریق گزارش‌های شرکت‌ها قابل رصد و ارزیابی است.

اما آنچه در این میان بیش از همه روشن و مشخص است این که رشد بازار سرمایه به شدت غیر معمول است، تا جایی که خود مسئولان بازار را نیز دچار نگرانی کرده است. این نگرانی که آیا این رشد ناشی از تقاضای سفته بازای سهام و بازی‌های عرضه و تقاضای سرمایه گذران است و یا ناشی از رشد ذاتی ارزش سهام؟

به عبارتی این که آیا بازار سرمایه از یک رشد واقعی برخوردار است و یا اینکه حبابی شده و یا به سمت حبابی شدن به پیش می‌رود؟

این همه به هیچ وجه به معنی توصیه به عدم ورود به بازار سرمایه در این شرایط نیست. بازار سرمایه در اقتصاد مدرن، مطمئن‌ترین و مولد‌ترین بازار برای سرمایه‌گذاری است و اغلب بازدهی سرمایه‌گذاری در این بازار به مراتب بیشتر از سایر بازار‌ها همچون طلا و مسکن است.

اما هشداری که وجود دارد این است که اگر جایی، در یک زمانی و بر حسب یک سری از اتفاقات بازار سرمایه دچار بازی خطرناک سفته بازان شده باشد، زیانهای آن به مراتب بیشتر از زیان در سایر بازار‌هاست؛ افزون آنکه زمانی که حباب در بازار به وجود می‌آید تقریبا تا زمان نزدیک به ترکیدن آن ۹۰ درصد سرمایه‌گذاران به هیچ وجه متوجه آن نیز نخواهند شد.

بار دیگر‌ باید عنوان کرد که این روز‌ها مسئولان بازار سرمایه مسئولیت سنگینی بر عهده دارند و باید سعی بر آن کنند که بدون هیچ تعارفی شفافیت ۱۰۰ درصدی را در خصوص سهام و سرمایه شرکت‌ها ایجاد کنند و اطلاعات بروز شده شرکت‌ها را از هر طریق برای سرمایه‌گذاران منتشر کنند. اگر پای حبابی در میان باشد، گناه مسئولان بازار نابخشودنی است، زیرا منجر به یک بی‌اعتمادی اساسی و شدید نسبت به بازار سرمایه در آینده خواهد بود.