آيا نماد ارتباط فرهنگي ايران و آمريكا تقلبي است؟

سارا غضنفري

کد خبر: ۳۵۲۲۴۸

تاریخ: ۲۸ مهر ۱۳۹۲ - ۱۰:۴۷

شيردال (يا بَشكوچ) يك موجود افسانه‌اي با تن شير و سر عقاب (دال) است كه گوش‌هايي شبيه به اسب دارد و نماد قدرت و شكوه به حساب مي‌آيد.سرستون‌هاي مشهور هخامنشي يكي از مشهورترين سازه‌هايي هستند كه شيردال‌ها را نمايش مي‌دهند. جام سيمين شيردال،توسط هيات ايراني كه به نيويورك رفته بودند به كشور بازگشته است.مجسمه‌اي كه گفته مي‌شود در سال 2003 در حال قاچاق به آمريكا ضبط شده و حالا دولت آمريكا براي نشان دادن حسن نيتش آن را به ايران تحويل داده است.جامي كه به عنوان نماد صلح و دوستي ملل شناخته شده است، اما حالا بحث‌هايي درباره تقلبي بودن يا نبودن اين جام به‌وجود آمده است. بحث‌هايي كه حميد بقايي، رئيس پيشين سازمان ميراث فرهنگي هم به گسترش آن دامن زده و مدعي شده جام شيردالي كه اكنون در ايران است تقلبي است.

مهدي حجت، قائم‌مقام رئيس سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري درباره تقلبي بودن اين جام به تهران امروز مي‌گويد: «تقلبي بودن يا نبودن جام شيردال موضوعي انحرافي است كه برخي‌ها مطرح مي‌كنند و موضوع مهم در اين راستا گشودگي ارتباط فرهنگي است.آن چيزي كه آمريكايي‌ها اظهار كردند اين بود كه در گمرك كشورشان شيئي را از كسي كه مي‌خواست آن را قاچاق كند به دست آوردند كه براساس شواهد ظاهري متوجه شدند اين شي ء متعلق به كشور ايران است و برخلاف ادعاي قاچاق كننده كه ادعا مي‌كرد اين شيء مربوط به سوريه است آنها آن را نگه‌داشتند و زماني كه مي‌خواستند اعلام كنند آمادگي همكاري فرهنگي با ايران را دارند آن را به ما تقديم كردند.»معاون سازمان ميراث فرهنگي،تاكيد مي‌كند: «نبايد به حرف‌هاي كساني كه در دوره رياست خودشان آثار تاريخي بسياري را از اين كشور خارج كردند،اهميتي داد.اينها فرزند جنجال هستند.در وهله اول اين جام تقلبي نيست و مهم اين است كه نماد ارتباط فرهنگي بين دو كشور است.»

آغاز بحث تقلبي بودن جام توسط كارشناس آمريكايي

براساس تحقيقات يك متخصص امور اشياي عتيقه آمريكايي و كارشناس موزه مترو پليتن،شيردال اهدا شده از سوي دولت آمريكا به ايران در جريان سفر اخير رئيس‌جمهور وهمراهانش به نيويورك، در سال 1999 ميلادي ساخته شده و به دليل تقلبي بودن آن، توسط وزارت امنيت داخلي آمريكا توقيف شده بود.

سايت «تبلت مَگ»، در مطلبي به نقل از يك كارشناس اشياي عتيقه به بررسي تقلبي بودن شيردال پرداخته است.در ادامه اين مطلب آمده است: اين شيء كه توسط وزارت خارجه آمريكا ادعا شده بود 2700 ساله است، تقلبي و مربوط به 1999 بوده است. شيردال براي اولين بار در گالري اشياي ايراني در ژنو ديده شده بود و در سال 2002 توسط يك كلكسيونر متمول نيويوركي -كه يكي از معتمدان موزه متروپوليتن است- خريداري شد.از سويي ديگر،محمد بهشتي مشاور ارشد سازمان ميراث فرهنگي نيز بر اين باور است كه آمريكايي‌ها موظف به بررسي اصل يا تقلبي بودن اين شيء نبوده و نيستند. همانطور كه هنگام اهداي اشياي توقيف شده افغانستان به مسئولان اين كشور، ايران بررسي نكرد كه كداميك از آنها اصل و كدام يك تقلبي بوده است. با اين حال نيم نگاهي به مقاله منتشر شده متخصص امور اشياي عتيقه در موزه متروپليتن نشان مي‌دهد كه تقلبي بودن اين شيء قبلا تاييد شده است و شايد بهتر بود كه همان روز اول مسئولان سازمان ميراث فرهنگي اظهارنظري درباره تاريخي بودن اين شيء نمي‌كردند و پيش از هر گفت‌وگويي اولويت‌ها در مناسبات ميان كشورها را توضيح مي‌دادند.

هر چه از شيردال بايد بدانيد

«متاسفانه فضاي حاكم كشور سياست زده است و هيچ‌وقت به درستي اين اتفاق براي مردم تفهيم نشد كه جام تقلبي است يا خير؟ و هر گروهي از نگاه سياسي يا برداشت شخصي، منافع گروهي و فردي به اين قضيه نگاه مي‌كند.» اين گفته‌هاي محمدرضا كارگر مديركل امور موزه‌هاي كشور است.محمدرضا كارگر،در اين باره به تهران امروز مي‌گويد: «در مورد جام شيردال و بازگشت آن به ايران،دو برداشت وجود دارد.

براي عده‌اي تفهيم شده است كه ما اين شيء را از آمريكا طلب داشته‌ايم،آنها به ما كلك زده‌اند و ما هم در هويت اين شيء،كه اصل است يا خير شك داريم.در نتيجه آمريكاييان تقلب كرده‌اند و به ما دروغ گفته‌اند و اين كار برخلاف عرف جهاني است.پس بايد اين شيء تقلبي را بازگردانيم و هيچ مراوده‌اي نداشته باشيم.برداشت ديگري كه وجود دارد اين است كه ما اين شيء را طلبكار نبوده‌ايم اما متعلق به تمدن ايران بوده است و آمريكايي‌ها اصل جام را برداشته‌اند و به جايش يك شي تقلبي به ما داده‌اند.اما هيچكدام از اين دو برداشت اصل موضوع نيست، اصل موضوع اين است كه پروتكلي وجود دارد كه در واقع يك معاهده بين المللي است به نام كنوانسيون 1970 يونسكو، كه ايران هم جزو اين قرارداد هست.»

مديركل امور موزه‌هاي كشور مي‌گويد: «بر طبق اين كنوانسيون كشورها به صورت اختياري مي‌توانند عضو شوند و موظف هستند اگر از يك كشور ديگر عضو اين كنوانسيون ،آثار باستاني به‌طور غير قانوني وارد كشورشان شد، شيء را ضبط كنند و به كشور صاحب آثار باستاني عودتش بدهند.در زمان جنگ عراق با كويت،تعدادي از آثار باستاني كويت از مرزهاي ايران وارد شدند،اما به‌دليل اينكه ايران عضو اين كنوانسيون است اين آثار را به كويت بازگرداند و حتي از سوي كشور انگلستان و دانمارك هم اين اتفاق براي ايران روي داده است و آثاري كه متعلق به ايران بوده است،بازگشت داده شده‌اند.» او تاكيد مي‌كند: «طي انجام اين پروسه‌ها نه كويت از ما پرسيد كه آيا آثار باستاني اصل است نه ما كارشناسي كرديم.چرا كه شيء به ما رسيده بوده است و چون امانت بوده به همان شكل به كشور مربوطه بازگردانده شده است.»

نفس عمل آمريكا مهم است

محمدرضا كارگر، مديركل امور موزه‌هاي كشور مي‌گويد: «نفس عمل آمريكا در اين اقدام مهم است.آمريكا به‌دليل اينكه عضو اين كنوانسيون بوده است،شي را در يك فرصت مناسب به ايران بازگردانده است.جام شيردال، از فردي كويتي با شناسنامه كويتي در فرودگاه آمريكا گرفته شده است و چون مشخصاتش نشان داده است از اشيا باستاني ايران است، در فرصت مقتضي به ايران عودتش داده است.مهم اين موضوع نيست كه جام سيمين شيردال تقلبي بوده است يا خير،مهم نفس عمل فرهنگي كشور آمريكاست كه ارزش نمادين دارد. محمدرضا كارگر، مديركل امور موزه‌هاي كشور، مي‌گويد: «نظر تمام كارشناسان قابل تامل است،اما براي تشخيص اصل بودن يا نبودن جام شير دال بايد يكسري آزمايش‌ها انجام شود.ذره‌هايي از جام را بايد جدا كرد و به آزمايشگاه‌هاي مخصوص اين كار فرستاد.ايران تمام اين تجهيزات را ندارد و روند تشخيص اين موضوع طولاني خواهد بود.»

بعد از مطالعات موضوع روشن مي‌شود

محمدعلي نجفي،رئيس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري، هم درباره مطرح شدن مسائل تقلبي بودن يا نبودن شيردال ساكت ننشسته و در روزهاي گذشته به اين موضوع واكنش نشان داده است: وقتي جام شيردال را به اداره كل موزه‌ها و موزه ملي ايران تحويل داديم بنا شد اولين كاري كه انجام مي‌شود، هياتي از باستان‌شناسان تعيين شود تا درباره اصل بودن اين اثر، تاريخ شكل‌گيري آن و ديگر مسائل مربوط مطالعه كنند.او ادامه داد:‌ اينكه عده‌اي در ايران نسبت به اصل بودن اين جام ترديد دارند به اين دليل است كه اين شيء با داشتن سه جام،منحصر به فرد است و تا به‌حال در هيچ يك از دوره‌هاي تاريخي از زمان مادها به اين طرف، چنين شيئي نبوده است، شايد ترديد آن‌ها به اين خاطر باشد. انشاالله بعد از مطالعات، موضوع روشن مي‌شود.

منبع: تهران‌امروز