در كيفيت ساخت‌وساز، در كدام پله از «كيفيت» هستيم؟

جواد نوفرستی*

کد خبر: ۳۳۲۲۶۲

تاریخ: ۲۵ تير ۱۳۹۲ - ۱۲:۵۰

در اواسط ماه جاری، سه رویداد بزرگ ملی مرتبط با صنعت ساختمان برگزار شد. این سه رویدار عبارتند از:

۱. پنجمین همایش مقررات ملی ساختمان (قزوین، ۱۲ تیر): این همایش با رویکرد آسیب‌شناسی مقررات ملّی ساختمان و معرفی دستگاه‌های بر‌تر در زمینه رعایت مقررات ملّی ساختمان، با حضور آقایان مهندس صومعلو معاون مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی، مهندس هاشمی رئیس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی و رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان، دکتر هوائی مدیرکل مقررات ملّی ساختمان، تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، مدیران کل ستادی وزارت راه و شهرسازی، معاونین ادارات کل بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، معاونین عمرانی استانداری‌ها، مدیران کل راه و شهرسازی استان‌ها، رؤسا و اعضای هیأت مدیره سازمان‌های نظام مهندسی و کاردانی ساختمان، شهرداران مراکز استان‌ها، اعضای کمیته‌های تخصصی مجموعه مباحث مقررات ملّی ساختمان و جمعی از مقامات و مسئـولین محلی، برگزار گردید.

۲. سیزدهمین نمایشگاه بین المللی صنعت ساختمان (تهران، ۱۲ تا ۱۵ تیر) که بزرگ‌ترین رویداد نمایشگاهی صنعت ساختمان در سطح ملی است.

۳. شانزدهمین اجلاس سراسری سازمان نظام مهندسی ساختمان (کیش، ۱۵ تا ۱۷ تیر)

این سه رویداد مهم در کنار توالی اخبار افتتاح انبوه پروژه‌های مسکن مهر در استانهای مختلف، بهانه‌ای شد تا ضمن تقدیر از تمامی دست اندرکاران نرم افزاری و سخت افزاری صنعت ساختمان کشور، این سوال کلیدی را مطرح کنیم و کار‌شناسان و صاحب نظران و رسانه‌های مرتبط را به همفکری و تبادل نظر دعوت کنیم که:

کیفیت ساخت و ساز مسکن در ایران چگونه است و در کدام پله از «کیفیت» هستیم؟

همه می‌دانیم که ایران کشوری حادثه خیز و بویژه زلزله خیز است. پنجم دیماه بمناسبت سالروز زلزله فاجعه بار بم «روز ملی ایمنی در برابر زلزله» نامگذاری شده است، معمولا «بعد از هر حادثه طبیعی زلزله ویرانگر در یکی از مناطق کشور، برای مدتی مقوله مقاوم سازی سازه‌های ساختمانی در راس اخبار و تحلیل‌های خبری و کار‌شناسی قرار می‌گیرد و بیش از هر زمان دیگری به این ضرورت انسانی و حیاتی پرداخته می‌شود ولی امیدواریم فراموش نشود.

سطح کیفیت یا سطح انتظارات و نگرش‌ها در ساختمان سازی در سه پله طبقه بندی می‌شود:

۱. پله اول- مقاوم ساختن: آیا ساختمان‌های موجود و حتی ساخت و سازهای جدید، در برابر زلزله مقاوم‌اند؟ بی‌شک پاسخ منفی است. با وجود تلاشهای ارزنده‌ای که در این جهت انجام شده است باید اعتراف کنیم که بیشتر ساختمان‌های شهری و روستایی کشورمان، حتی ساخت و سازهای جدید چند ساله اخیر نیز در برابر زلزله‌ای به بزرگی زلزله بم مقاوم نیستند. امیدواریم همه دست اندرکاران، مسؤلان، مجریان، ناظران و... تلاش کنند تا ساختمان‌ها در برابر زلزله مقاوم باشند تا در صورت وقوع زلزله، آسیب‌ها و تلفات انسانی کاهش یابند.

در تکمیل این سخت باید افزود که یکی دیگر از شاخص‌های تعیین کننده کیفیت ساختمان از نظر مقاوم بودن آن، عمر مفید ساختمان هاست که متاسفانه در کشورما حدود ۳۰ سال برآورد شده است درحالی که این عمر در کشورهای پیشرفته نزدیک ۱۰۰ سال است و این یعنی اتلاف منابع ملی و... .

۲. پله دوم- ایمن ساختن: حال جای این سوال باقی است که آیا حداکثر نیاز انسان‌ها و هموطنانمان اینست که ساختمانی مقاوم داشته باشند؟ اگر ساختمان در برابر قوی‌ترین زلزله احتمالی مقاوم بود، آیا این ساختمان، ایمن است و ساکنین آن در امنیت و آسایش هستند؟ جواب قطعا خیر است و باید انتظارات خود و مردم را از کیفیت ساخت و ساز مسکن بالا‌تر ببریم.

متاسفانه زوایای پنهان ایمنی ساختمان‌ها در پس مقوله مقاوم سازی، پنهان مانده و مغفول می‌ماند و حتی در طرح در دست تدوین چندساله بیمه ساختمان‌ها در تعامل بین دولت و مجلس، فقط پوشش بیمه‌ای در برابر زلزله و حوادث طبیعی مد نظر است. بدون شک ساختمان‌های مقاومی در کشور هست که خطرات جدی حریق و انفجار، برق گرفتگی، سقوط، آسانسور، گازگرفتگی و... در آن‌ها برای ساکنین وجود دارد.

در همین راستا یادآوری می‌شود که به استناد گزارشات رسمی سازمان پزشکی قانونی کل کشور، سالیانه هزاران نفر از هموطنانمان در ساختمان‌ها قربانی حوادث تلخی چون سوختگی ناشی از حریق و انفجار، برق گرفتگی، گاز گرفتگی، سقوط، آسانسور و... می‌شوند؛ به این آمار، باید قربانیان ناشی از حوادث کار در زمان ساخت ساختمان‌ها در کارگاههای ساختمانی را هم اضافه کرد.

لذا ضروریست که با کمک همه دست اندرکاران بخش‌های فرهنگی کشور، دستگاههای مسئـول در بخش نزم افزاری و سخت افزاری ساختمان و نهادهای قانونی و... که برای امنیت و حفظ جان انسان‌ها ارزش قائلند، برای ایمن سازی ساختمان‌ها -یعنی فرا‌تر از مقاوم سازی صرف-، فرهنگ سازی و بستر سازی همه جانبه قانونی، اجرایی و اطلاع رسانی بشود.

تحقق این هدف مهم یعنی: «ضرورت تغییر نگرش و پارادایم ذهنی در ساخت مسکن که، مقاوم سازی کافی نیست و باید «ساختمانی ایمن» بسازیم که «مقاوم بودن» یکی از مولفه‌های ایمن بودن ساختمان است.»

۳. پله سوم- بهینه ساختن: در کنار ضرورت و الزام ساخت ساختمان‌های ایمن، مسئـولیت دست اندرکاران صنعت ساختمان تمام نشده است و باید در ساخت و ساز به نحوه استفاده از منابع ملی اعم از مصالح و انرژی توجه و اهتمام خاص داشته باشند. باید به این واقعیت توجه داشت که با توجه به پایان پذیر بودن منابع تولید انرژی‌های فسیلی تجدید ناپذیر و همچنین در راستای اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها و آزاد سازی تدریجی قیمت حامل‌های انرژی -مانند کشورهای پیشرفته دنیا- ضمن توجه کامل به ایمنی ساختمان‌ها (ایمنی در برابر زلزله و دیگر حوادث اشاره شده به عنوان زوایای پنهان ایمنی)، از هم اکنون باید در زمان طراحی و ساخت ساختمان‌های جدید، علاوه بر توجه به استفاده درست و بهینه از منابع و مصالح ساختمانی، از طریق اجرای کامل و صحیح مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان -که البته نیاز به بازنگری و به روز رسانی جدی دارد- با تاکید بر اولویت عایق بندی پوسته خارجی وسقف و کف ساختمان‌ها، انتخاب درست سیستم‌های انرژی بر از طریق توجه به راندمان و میزان مصرف انرژی و شاخص میزان آلایندگی‌های خروجی از دودکش انواع سیستم‌های حرارتی که هرچند به خارج از ساختمان اما به هوای تنفسی شهر و محیط زیست وارد می‌شود، به مقوله‌های مهم «مصرف بهینه انرژی، کاهش آلایندگی هوا، حفظ محیط زیست، استفاده از انرژی‌های تجدید پذیر و...» نیز بپردازیم و به تمام معنا، توجه به «رفاه و آسایش خانواده‌ها» را در ساخت و ساز مسکن مسئـولیت خود بدانیم. امید است به این مهم در اجرای قانون برچسب انرژی ساختمان و همچنین شناسنامه فنی ساختمان‌ها توجه شود.

جمع بندی:

در عمل به توصیه بزرگان دینمان در حدیث «حَاسِبُوا قَبْلَ أَنْ تُحَاسَبُوا»، شایسته است که همه ما عملکرد و کارنامه خود را مورد محاسبه قرار دهیم قبل از اینکه مورد محاسبه و رسیدگی واقع شویم.

برای گام برداشتن و پیشرفت در مسیر پله‌های اشاره شده، حتی اگر نخواهیم مثل کشورهای پیشرفته، سخن از مفاهیم جدید، زیبا، ارزشمند و کاملا انسانی آخرین پله کیفیت یعنی "ساختمان یا بام سبز، مصرف انرژی کم، حفظ محیط زیست و..." در مقوله بهینه سازی در صنعت ساختمان حرف بزنیم، ظلم بزرگ و نابخشودنی است که در ساخت و ساز، ایمنی را فقط "ایمنی در برابر زلزله" تعریف کنیم و خدای نکرده -همین حداقل انتظار هم- در عمل، زیر سوال باشد. توجه به کیفیت ساخت و ساز مسکن، به افزایش عمر مفید ساختمان‌ها نیز می‌انجامد.

•این سوال را همه دست اندرکاران صنعت ساختمان می‌توانند از خود بپرسند: در کدام مرحله یا کدام پلهٔ کیفیت قرار داریم؟ ساختمان‌هایی که می‌سازیم تا چه اندازه باکیفیت‌اند؛ مقاوم‌اند یا فرا‌تر از آن ایمن و بهینه‌اند؟ یا هرسه یا هیچ کدام؟

امیداست حداقل در گذر از مفهوم مقاوم سازی به ایمن سازی، موفق عمل کنیم تا حداقل ساختمانی مقاوم بسازیم که بدون شک حق مسلم خریداران و ساکنین واحدهای مسکونی جدیدالاحداث است. اگر همین اتفاق میمون و مبارک تحقق یابد، به هموطنانی که قرار است در داخل این ساختمان‌ها سکونت یابند، خدمت بزرگی کرده‌ایم.

• ارزنده و قابل تقدیر است که علاوه بر تاکید مجدد آقای دکتر هوائی مدیرکل مقررات ملّی ساختمان بر الزام اجرای کامل مقررات ملی ساختمان، آقای مهندس هاشمی رئـیس شورای مرکزی سازمان نظام مهندسی ساختمان و رئـیس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی، ضمن ضرورت فرهنگ سازی و بسترسازی برای اجرای کامل مقررات ملی ساختمان و بها دادن به ایمنی ساختمان‌ها، بار دیگر بر ضرورت اولویت «کیفیت» بجای «کمیت» تاکید داشتند و توصیه کردند که «کمتر بسازیم اما با کیفیت بسازیم».

برای تحقق این اهداف والای انسانی و اجتماعی، انتظار می‌رود همه دست اندرکاران صنعت ساختمان، ضمن به روز رسانی و همسوسازی مقررات ملی ساختمان‌ها و دستوالعمل‌ها و عمل به آن، بر اصول، سوگندنامه و اخلاق حرفه‌ای خود پایبند باشند.

سخن پایانی:

در راستای کمک به تحقق اهداف والای فوق، منتظر دریافت بازخورد‌ها، پیشنهادات و انتقادات سازنده کار‌شناسان و صاحب نظران هستیم و همچنین درخواست همفکری، همکاری و تعامل سازنده دستگاههای مختلف قانون گذار، مجری و ناظر را با انجمن جامعه ایمن داریم.

*دكتر جواد نوفرستی،‌ كارشناس بهينه سازی انرژی و ايمنی ساختمان و عضو كميته علمی و آموزشی شورای سياستگذاری انجمن جامعه ايمن ايران