رئیس مؤسسه ملی اقیانوس‌شناسی:

ایرانی‌ها به ‌قطب ‌جنوب می‌روند

کد خبر: ۳۲۹۷۱۸

تاریخ: ۱۲ تير ۱۳۹۲ - ۲۱:۰۴

جنوبگان یا قطب جنوب منطقه‌ای به وسعت 14 میلیون متر‌مربع است که میانگین دمای آن 89 درجه سانتی‌گراد زیر صفر است. براساس معاهده جنوبگان، مصوب 1959 میلادی، مناطقی که در عرض جغرافیایی پایین‌تر از 60 درجه جنوبی قرار دارند در حوزه جنوبگان قرار می‌گیرند.

به گزارش جام جم از نظر ژئوفیزیکی نیز این منطقه، کمربند باریکی است که می تواند مکان مناسبی برای تحقیقات ضد ماهواره ای، تحقیقات در حوزه هوا و فضا، فناوری کشتی سازی، حمل و نقل دریایی، حفاری در یخ و حتی انجام آزمایشات فضایی باشد.

از این رو راه اندازی پایگاه ملی اقیانوس شناسی در قطب جنوب با هدف مطالعه و حضور در عرصه تحقیقات جهانی به عنوان یکی از برنامه های موسسه ملی اقیانوس شناسی مورد توجه قرار گرفته است.

با دکتر وحید چگینی ، رئیس موسسه ملی اقیانوس شناسی درباره این طرح و اهدافی که این موسسه در منطقه قطب جنوب تعقیب می کند، گفت و گو کرده ایم.

چرا به قطب جنوب می رویم؟

قطب جنوب یا جنوبگان، قاره پهناوری است با وسعتی بین قاره اروپا و قاره آفریقا.به عبارت دیگر جنوبگان از قاره اروپا بزرگ تر و از قاره آفریقا کوچک تر است. با توجه به این که یخ های قطبی در حال آب شدن است، ممکن است بعد از چند دهه در این منطقه سرزمین خشکی بر جای بماند.

علاوه براین منطقه قطب جنوب دارای منابعی از نفت، گاز، کانی و دیگر منابع است بنابراین در آینده از نظر اقتصادی هم می تواند حائز اهمیت باشد.

همچنین قطب جنوب یک منطقه راهبردی است که حضور جمهوری اسلامی ایران در این منطقه می تواند از نظر راهبردی برای کشور منافعی را به همراه داشته باشد. از نظر علمی نیز جنوبگان، منطقه ای بکر و در سطح دنیا مورد توجه است.

کشورهای پیشرفته با توجه به راهبردی بودن این منطقه و همچنین در نظر گرفتن این که بعضی تحقیقات در این منطقه شاخص های بسیار مهمی دارد علاقه مند هستند در قطب جنوب پایگاهی داشته باشند.

در قطب جنوب چه چیزی در انتظار محققان ایرانی است؟

زمینه های تحقیقاتی متعددی وجود دارد که ما می توانیم در قطب جنوب انجام دهیم. جنوبگان منطقه ای است کاملا غیرنظامی و به هیچ وجه برای فعالیت های نظامی در این منطقه مجوزی داده نمی شود. کشورهای مختلف نیز صرفا به دلیل پژوهش وارد این منطقه می شوند و معمولا هم طرح های اقیانوس شناسی در اولویت طرح های تحقیقاتی است.

چگینی:طیف وسیعی از کشورها در این منطقه پایگاه دارند.از کشورهای اسلامی می توان به پاکستان اشاره کرد که در این منطقه پایگاه دارد.مالزی و ترکیه نیز برنامه هایی را برای ایجاد پایگاه در این منطقه در نظر دارند

عالیت اصلی پایگاه های تحقیقاتی کشورهای مختلف نیز در این منطقه بیشتر به حوزه اقیانوس شناسی مربوط است و در حال حاضر استفاده از منابع اقتصادی این منطقه مانند نفت و گاز برای هیچ کشوری مجاز نیست.

ما هم برنامه ریزی کرده ایم با هدف انجام تحقیقات در شاخه های مختلف اقیانوس شناسی بخصوص بحث های مرتبط با فیزیک، شیمی و زیست شناسی دریا، پایگاهی را در این منطقه راه اندازی کنیم. قطب جنوب می تواند منطقه مناسبی برای انجام تحقیقات در حوزه هواشناسی و فیزیک بخصوص در شاخه های نجوم و مغناطیس باشد.

تحقیق در حوزه ماهواره ها و ضدماهواره ها، زمین شناسی، علوم مرتبط با یخ، پزشکی و نساجی از دیگر زمینه های فعالیت محققانی است که در این منطقه مشغول تحقیق و مطالعه هستند. همچنین قطب جنوب می تواند محل مناسبی برای آموزش فضانوردان باشد، چون محیط اینجا محیط سختی است و گاهی کشورها با هدف این که فضانوردان را برای اعزام به فضا آماده کنند از این محیط برای آموزش آنها استفاده می کنند.

برای ایجاد پایگاه در این منطقه با کدام کشور همکاری می کنیم؟

طیف وسیعی از کشورها در این منطقه پایگاه دارند. از کشورهای اسلامی می توان به پاکستان اشاره کرد که در این منطقه پایگاه دارد. مالزی و ترکیه نیز برنامه هایی را برای ایجاد پایگاه در این منطقه در نظر دارند. انگلیس، آلمان، فرانسه و ایتالیا نیز ازجمله کشورهای اروپایی هستند که در قطب جنوب پایگاه دارند. ایالات متحده، کانادا، آرژانتین، مکزیک، برزیل و شیلی ازجمله کشورهای قاره آمریکا هستند که در این منطقه پایگاهی را راه اندازی کرده اند.

کشورهای قاره اقیانوسیه مانند استرالیا و نیوزلند نیز در قطب جنوب صاحب پایگاه های تحقیقاتی هستند. ازجمله کشورهای آسیایی حاضر این منطقه نیز می توان به هند، ژاپن و کره جنوبی اشاره کرد. حتی آفریقای جنوبی هم در این منطقه پایگاهی را راه اندازی کرده است بنابراین ما با طیف وسیعی از کشورها مواجه هستیم که می توانیم برای ایجاد پایگاه تحقیقاتی در این منطقه با آنها همکاری داشته باشیم، اما موسسه اقیانوس شناسی با کشورهای استرالیا، پاکستان و روسیه مذاکراتی را در این زمینه انجام داده است.

روسیه در قطب جنوب هفت پایگاه دارد. قصد داریم در آینده ای نزدیک با چین هم برای ایجاد این همکاری مذاکراتی داشته باشیم. البته لازم است پیشنهاد های این کشورها را مورد بررسی قرار داده و در نهایت بر این اساس نتیجه گیری و تصمیم گیری کنیم.

ما ابتدا باید نیروهایی را به این منطقه اعزام کنیم و اعزام محققان ایرانی به این منطقه حداقل باید برای سه سال متوالی ادامه داشته باشد تا سابقه علمی کافی فراهم شود و بتوانیم نظر کشورهایی که این منطقه را به صورت هیات امنایی اداره می کنند، جلب کنیم. یکی از مهم ترین شرایط برای ورود به این مجموعه داشتن سابقه علمی مناسب است.

آیا برای ایجاد چنین پایگاهی شرایط خاصی لازم است یا همه کشورها می توانند در قطب جنوب پایگاه داشته باشند؟

بله. سازمانی به نام SOOS یا سامانه پایش جنوبگان وجود دارد که کشورهایی مانند آمریکا، استرالیا و روسیه و چند کشور دیگر در این منطقه دارای قدرت هستند. ما باید ابتدا درخواستی را به این سازمان ارسال کنیم تا به عنوان عضو ناظر در سوس ( سامانه پایش جنوبگان) پذیرفته شده و پس از تکمیل سابقه تحقیقاتی در این منطقه به عضویت دائمی درآییم و از این طریق برای ایجاد پایگاه در قطب جنوب مجوز بگیریم.

البته برنامه های تحقیقاتی نیز از طریق بعضی کشورها برگزار می شود که گاهی می توان محققان را در قالب کمک بعضی کشورها به طور رایگان و بدون هزینه به قطب اعزام کرد.

برای مثال موسسه ملی اقیانوس شناسی حدود 15 سال پیش یکی از نیروهای خود را که در آن زمان دانشجوی مقطع کارشناسی ارشد بود برای یک دوره سه ماهه از طریق همین برنامه های بین المللی از طریق حمایت مالی دولت هند به قطب جنوب اعزام کرد.

از طریق این برنامه ها می توانیم در سامانه پایش جنوبگان، جایگاه علمی خوبی پیدا کنیم و در نهایت موفق به اخذ مجوز برای ساخت پایگاه شویم. برای دستیابی به قطب جنوب می توان از کشتی های استیجاری هم استفاده کرد، اما اگر کشوری بخواهد در جنوبگان پایگاه دائمی داشته باشد و مرتب نیروهایی را به این منطقه اعزام کند بهتر است به دیگر کشورها وابسته نباشد و از کشتی های خودش استفاده کند.

البته این کشتی ها می تواند درآمدزا هم باشد و می توان اعتبارات جاری برای نگهداری و سرپا نگه داشتن آن را از طریق هزینه اجاره تامین کرد. برای مثال آفریقای جنوبی سال گذشته دومین شناور تحقیقاتی خود را به قیمت 150 میلیون یورو خریداری کرد.

آفریقای جنوبی از جمله 10 کشور برتر دنیا نیست و در رده های بعدی قرار دارد، اما وقتی کشوری مانند آفریقای جنوبی برای این که در قطب پایگاه داشته باشد و به این منطقه نیرو اعزام کند 150 میلیون یورو هزینه می کند نشان دهنده این است که حضور در قطب جنوب راهبردی است و اگر بنا باشد روزی این سرزمین بین کشورهای دیگر تقسیم شود قطعا بین کشورهایی تقسیم می شود که در آنجا پایگاه دائمی دارند. قوانینی که در جهان جاری است بر اساس تصمیماتی که در گردهمایی میان کشورهای مختلف گرفته می شود تدوین شده است و ممکن است دائمی نباشد.

یعنی در حال حاضر ما اجازه ورود به قطب جنوب را داریم و ممکن است تا چند سال آینده کشورهایی که در این منطقه حضور دارند به این نتیجه برسند که از این پس به دیگر کشورها اجازه ورود ندهند. بنابراین ممکن است این فرصت همیشگی نباشد و اگر دیر تصمیم گیری کنیم این فرصت را از دست می دهیم. بعضی کشورها بتدریج پایگاه های خود را توسعه می دهند.

این پایگاه ها مانند یک سفارتخانه یا حتی فراتر مطرح هستند. یعنی هر پایگاه و چند کیلومتری محدوده اطراف آن جزو خاک کشوری است که این پایگاه را راه اندازی کرده است بنابراین عملا در این پایگاه، آن کشور می تواند حاکمیت کند و می تواند برای ما که هیچ سرزمینی در محدوده خارج از مرزهای کشور نداریم حائز اهمیت باشد.

سرمایه گذاری در این حوزه نه تنها برای این نسل بلکه برای نسل های آینده نیز ارزشمند است و اگر کوتاهی کنیم نسل های آینده هیچ گاه ما را نمی بخشند. بنابراین امیدواریم دولت و مجلس در این زمینه هر چه زودتر تصمیم گیری کنند و در آینده ای نزدیک شاهد تاسیس اولین پایگاه ایران در جنوبگان باشیم.