انتشار نخستين داير‌ة‌المعارف مكه و مدينه

کد خبر: ۳۲۸۵

تاریخ: ۲۴ آذر ۱۳۸۶ - ۱۷:۵۰

نخستين داير‌ةالمعارف مکه و مدينه منتشر شد. ‌اين اثر کار مؤسسه‌اي است که زکي يماني باني آن است. کار نخست مؤسسه الفرقان، چاپ فهارس مخطوطات در جهان اسلام و مرکزش در لندن بود. شعبه‌اي هم در مکه و مدينه دارد.

کار دايرة‌المعارف حرمين هم به نام «موسوعة مکة المکرمه و المدينة المنوره» در همين شعبه انجام گرفته و مي‌گيرد. در ده سال نخست، آقاي ‌هادي شريفي از نويسندگان و شخصيت‌هاي علمي کشورمان، رياست آن را بر عهده داشت.

به گزارش سايت کتابخانه تاريخ اسلام و ايران، جلد نخست ‌اين دايرة‌المعارف از کلمه آبار تا أثيفيه است؛ بنابراين، به نظر مي‌رسد که خيلي به طول بينجامد. چاپ آن بسيار نفيس با کاغذ گلاسه و همراه تصاوير است. قطع آن هم رحلي و ‌اين مجلد حاوي 655 صفحه است.
آنچه در ‌اين دايرة‌المعارف در نظر است، مدخل‌هايي است که به نوعي با مکه و مدينه ارتباط دارد. از اسامي اشخاص و امکنه گرفته تا نام کتاب‌ها و خاندان‌ها و بسياري از مفاهيم و تعابير ديگر.

نگاهي به برخي از مدخل‌ها نشان مي‌دهد که تلاش شده است کاري درخور يک مؤسسه پژوهشي مانند الفرقان باشد. بسياري از‌ اين مدخل‌ها همانند برخي از دايرة‌المعارف‌هاي زبده ديگر حالت يک مقاله خوب و مفصل را دارد. براي مثال، مي‌توان به مدخل ابن بطوطه اشاره کرد. طبيعي است که در نگارش محتوا ملاحظه مسائلي شده است که با حرمين ارتباط دارد.

در ميان نويسندگان مقالات، نام برخي از افراد زيادي به چشم مي‌خورد؛ مثل عباس طاشکندري و صلاح حمودي که مدخل‌هاي بسياري را تنها ‌اين دو نفر نوشته‌اند. علي الشرفي و عبدالهادي التازي هم مدخل‌هاي زيادي نوشته‌اند. ‌اين البته براي يک دايرة‌المعارف حسن نيست، زيرا نويسندگاني که هر مدخلي را به آنان بدهيم و بنويسند نمي‌توانند نويسندگان درجه اولي باشند. يک مرور نشان مي‌دهد که بيش از 70 درصد آن کار تعداد شش هفت نفر است. عباس طاشکندي سرويراستار ‌اين مجلد يا شايد دايرة‌المعارف هم هست.

بدون ترديد، انجام ‌اين کار لازم بود و آنچه هم انجام شده، سودمند خواهد بود. در ‌اين شمار مدخل «ابن»‌ها تمام شده و‌ اين در زبان عربي قدم بسيار مهمي است. بسياري از ‌اينها صاحب کتاب‌هايي درباره حرمين هستند که شرح حالشان در‌ اين دايرة‌المعارف آمده است. در ميان ‌اين کتاب‌ها، سفرنامه‌ها جايگاه ويژه‌اي دارند و به دنبال هر نام در همان مدخل عنوان «رحله» هم اضافه شده تا خواننده توجه داشته باشد که چرا ‌اين نام انتخاب شده است. مثلا ‌اين «ابن عات النقري، الرحله». يا «ابن عاشر الاندلسي، الرحله».

شرح حال برخي از نويسندگان آثار مربوط به حرمين مانند ابن فهد بسيار مفصل آمده است. برخي از ‌اين مدخل‌ها درباره ‌اين قبيل اشخاص نخستين بار است که به ‌اين تفصيل نوشته مي‌شود.

حدس ‌اين است که سهم ‌ايران و آثار فارسي در‌ اين اثر‌ اندک خواهد بود. دليل آن ناآشنايي محققان سعودي با معارف ‌ايراني است. فاصله داشتن دو ملت به دليل مشکلات سياسي و مذهبي يک عامل ديگر است. بدون ترديد بايد کسي‌ اين مطلب را به آنان گوشزد کند. بخش فرهنگي سفارت‌ ايران در عربستان يا دفاتري که ‌ايران در جده دارد، مي‌تواند ‌اين نقش را بر عهده بگيرد. سفارت عربستان هم در ‌ايران تا اندازه‌اي مي‌تواند به‌ اين امر کمک کند. در ‌ايران آقاي‌ايرج افشار عضو شوراي علمي الفرقان است که در استانبول يا قاهره يا لندن در جلسات آنان براي تصويب کتاب‌هايي که قرار است چاپ شود شرکت مي‌کند. بنده هم نسخه ‌اين دايرة‌المعارف را از ‌ايشان به امانت گرفته و ‌اين چند سطر را نوشتم.