یازده تنفیذ، یازده تحلیف و یازده رئیس‌جمهور

بر پایه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، پس از انتخاب رییس جمهوری توسط مردم، رهبر انقلاب باید حکم وی را امضا کند و فرد برگزیده پس از اجرای مراسم سوگند و امضای آن در مجلس، رسما رییس جمهوری کشور شناخته می‌شود.

کد خبر: ۳۲۷۲۵۱

تاریخ: ۳۰ خرداد ۱۳۹۲ - ۲۲:۴۳

امضای حکم رییس دولت، سابقه‌ای به اندازه تاریخ جمهوری اسلامی دارد؛ تاریخی که پر از فراز نشیب برای مردم و نظام جمهوری اسلامی است.

به گزارش «تابناک»‌‌ ۲۲ دی ماه ۱۳۵۷‌ فقط چهار روز‌ پیش از خروج محمد رضا شاه پهلوی، امام راحل‌ در حکمی اعضای شورای انقلاب را معین کردند. مدتی بعد و با شدت گرفتن اعتراضات مردمی در شرایطی که هنوز شاپور بختیار، نخست وزیر بود، شورای انقلاب مهدی بازرگان را‌ رییس پیشنهادی دولت به امام خمینی (ره) معرفی کرد و این گونه بود که شانزده بهمن، امام(ره) حکم به نخست وزیر دولت موقت برای مهدی بازرگان داد. امضای و معرفی بازرگان در مراسمی در مدرسه رفاه و شش روز پیش از پیروزی انقلاب انجام گرفت.

اما عمر دولت موقت زمان زیادی طول نکشید و بازرگان و دولتش در آبان ۵۸ استعفا دادند. در چنین شرایطی بود که آیت الله‌ هاشمی رفسنجانی‌ در ۲۵ آذر سال ۵۸ خبر از برگزاری نخستین انتخابات ریاست جمهوری در چهارم بهمن همان سال داد  و بنابراین اولین انتخابات ریاست جمهوری برگزار شد، ولی در آن زمان، هنوز مجلس شورای اسلامی تشکیل نشده بود.

دور نخست ریاست جمهوری

بنابراین انتخابات ریاست جمهوری برگزار شد و ابوالحسن بنی صدر توانست در این انتخابات پیروز شود. بنا بر قانون اساسی تازه تصویب شده ابتدا امام خمینی به عنوان رهبر انقلاب، حکم وی را امضا کرد؛ کاری که بعدها «تنفیذ حکم رییس جمهوری» خطاب گرفت. مراسم تنفیذ حکم بنی صدر  در شرایطی برگزار شد که امام در آن دوران به دلیل بیماری قلبی در بیمارستان برگزار شد.

تنفیذ یا همان امضا گذاردن بر فرمان، پیش از سوگند رییس جمهوری در مجلس بود. پس از آن باید رییس جمهور منتخب با حضور رییس دیوان عالی کشور و اعضای شورای نگهبان قانون اساسی سوگند یاد کرده و سوگندنامه‌ امضا کند. این مراسم نیز تحلیف رییس جمهوری که همان سوگند است، نام گرفت و اولین بار برای ابوالحسن بنی صدر اجرا شد.

دور دوم ریاست جمهوری

ستاره اقبال بنی صدر نیز بسیار زود افول کرد و با عزل توأم مجلس و مردم، مقدمات برای تشکیل انتخابات دوباره فراهم شد. این بار در انتخاباتی که دوم مرداد ۱۳۶۰ برگزار شد، پس از مشارکت چهارده میلیون نفر، محمد علی رجایی، ۹۰ درصد آرا را به دست آورد.

مراسم تحلیف یا سوگند رجایی روز بعد در حالی که محمد بهشتی رییس دیوان عالی در کنارش بود، برگزار شد. محمد علی رجایی یک ماه رییس جمهوری بود و پس از انفجار دفتر نخست‌وزیری و شهادت او و یارانش، بار دیگر وزارت کشور، این بار به سرپرسی آیت‌الله مهدوی کنی، مسئول برگزاری انتخابات ریاست جمهوری شد.

دور سوم ریاست جمهوری

انتخابات ریاست جمهوری دوره سوم در دهم مهر ۱۳۶۰ با حضور نزدیک هفده میلیون نفر برگزار شد و آیت الله سید علی خامنه ای به عنوان نخستین رییس جمهوری روحانی، با کسب ۹۵ درصد آرا برگزیده شدند.

مراسم تحليف رياست جمهوري نيز در تاريخ 21 مهر ماه در مجلس شوراي اسلامي برگزار شد و آقاي خامنه‌اي در برابر نمايندگان مجلس، رئيس ديوان‌عالي كشور، اعضاي شوراي نگهبان، نخست وزير و وزيران كابينه، جانبازان انقلاب و جمعي از خانواده‌هاي شهدا مراسم را بجاي آورند. ايشان پیش از اداي سوگند در سخناني گفتند: «امروز اين مراسم براي برادر مخلص شما از اين جهت هيجان‌انگيز است كه در حقيقت بر زبان آوردن و تصريح كردن به چيزي است كه به طور طبيعي با كانديدا شدن براي رياست جمهوري و با قبول اين مسئوليت بر دوش او وجود داشته و سنگيني مي‌كرده است.

ایشان که چند ماه پیش از ورود به انتخابات از یک ترور ناکام توسط منافقان مجروح شده بودند، با حضور در جماران  و با بوسه بر دست معمار  انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی، حکم خود را گرفت.

مراسم تحلیف و سوگند آیت الله خامنه ای هم حال و هوای دیگری داشت، چرا که بر عکس دو دوره گذشته، دیگر بهشتی که در ترور هفت تیر شهید شده بود، حضور نداشت و این بار عبدالکریم موسوی اردبیلی، قرآن را برای سوگند رییس جمهور منتخب نگه داشت.

پس از آن آیت الله خامنه ای نخستین رییس جمهوری ایران بود که توانست با سربلندی دوره کامل را پشت سر بگذراند و در ۲۵ مرداد ۱۳۶۴‌، ریاست جمهوری دوره چهارم برگزار شد. این بار نیز ۵۴ درصد از واجدین شرایط برابر با چهارده میلیون نفر در انتخابات شرکت کردند که آقای خامنه ای ۸۵ درصد این آرا را کسب کرد. بنا به رویه، بار دیگر ایشان به جماران رفتند.

دور چهارم ریاست جمهوری

چهارمين دوره انتخابات رياست جمهوري در مرداد سال 1364 از ميان سه نامزد مطرح براي دومين بار به عنوان رئيس جمهور برگزیده شدند.

روز چهاردهم شهريور در خجسته سالروز عيد سعيد غديرخم، امام (ره) حكم رياست جمهوري آقاي خامنه‌اي را تنفيذ كرده و فرمودند: «بحمد ا... تعالي با تأييدات خداوند متعال جل و عطا و دعاي خير حضرت ولي الله الاعظم روحي المقدمه الفدا چهار سال رياست جمهوري با خير و سلامت و قدرت و عظمت سپري شد. اينك به پيروي از آراي محترم ملت عظيم الشان و آشنايي به مقام تعهد و خدمتگزاري دانشمند محترم، جناب حجت الاسلام آقاي سيدعلي خامنه‌اي، آراي ملت را پس از پايان دوره كنوني تنفيذ و ايشان را به سمت رياست جمهوري ايران منصوب مي‌نمايم و از خداوند متعال توفيق ايشان را در خدمت به اسلام و ملت و كشور اسلامي خواستارم.

روز هجدهم مهر ماه 64 مراسم تحليف رياست جمهوري برگزار شد. آيت الله خامنه‌اي هنگام مراسم تحليف در حضور نمايندگان مجلس اظهار داشتند: «قانون اساسي ابزارهاي لازم براي عمل به اين سوگند را مشخص كرده است. در صورتي كه رئيس جمهور اين ابزارها را در اختيار داشته باشد، خواهد توانست به اين سوگند عمل كند، وگرنه اين سوگند، حكم فقهي‌اش براي فقها روشن است

دور پنجم ریاست جمهوری

پنجمين دوره رياست جمهوري پس از ارتحال جانگداز رهبر فقيد انقلاب در ششم مرداد ماه 1368 برگزار شد. اين در حالي بود که چهارمين رئيس‌جمهوري عملا تا هفدهم مهر آن سال بايد در سمت رياست جمهوري ايفاي وظيفه مي‌کرد؛ اما به علت ارتحال رهبر فقيد انقلاب، حضرت امام خميني(ره) در چهاردهم خرداد 1368، انتخابات جمعه ششم مرداد برگزار ‌و اين دوره يک ماه و نيم زودتر از موعد مقرر آغاز شد.

در فاصله ارتحال رهبر کبير انقلاب امام خميني(ره) و انتخابات پنجمين دوره رياست جمهوري، امورات مربوط به رئيس‌جمهوري را رهبر انجام مي‌داد در اين انتخابات، سی ميليون و 138 هزار و 417 نفر واجد شرايط شرکت بودند که از اين میزان شانزده ميليون و 452 هزار و 562 نفر شرکت کردند. (59/54 درصد)

26 مرداد ماه مراسم تحليف رياست جمهوري در مجلس شوراي اسلامي برگزار شد و رئيس جمهور منتخب در مقابل نمايندگان و مسئولين مملكتي سوگند ياد كرد كه پاسدار اسلام و ارزش‌هاي انقلاب باشد. رئيس جمهور در اين جلسه اظهار داشتند كه اين مسائل (پاسداري از ارزش‌ها) در سراسر زندگي ما بوده و انگيزه ما هم همين است. جامعه روحانيت نيز در اين وظيفه ياري مي‌كند. دغدغه‌ ما امروز اين است كه در دنياي پر از فساد امروز، جمهوري اسلامي چه اقداماتي براي حفاظت از اسلام دارد.

دور ششم ریاست جمهوری

هاشمي رفسنجاني پس از پایان دوره چهار ساله رياست جمهوري در تاريخ 21/3/72 در انتخابات ششمين دوره رياست جمهوري دوباره با اكثريت آرا از ميان چهار نامزد، برگزیده شدند. آيت الله خامنه‌اي رهبر انقلاب در روز 12/5/72 حكم رياست جمهوري ايشان را تنفيذ فرمودند.

پس از آن در روز 13/5/72 مراسم تحليف دومين دوره رياست جمهوري هاشمي رفسنجاني با حضور در مجلس شوراي اسلامي انجام گرفت. در اين مراسم اعضاي شوراي نگهبان، نماينده مقام معظم رهبري، آيت الله يزدي رئيس قوه قضائيه، دكتر حبيبي معاون اول رئيس جمهوري، وزرا و ساير مقامات كشوري و لشكري حضور داشتند.

سپس رئيس جمهور پس از اداي سوگند در سخناني گفت: «مي‌دانم كه اين قسم، قسم دشواري است و بدون كمك و ياري خداوند به طور جدي از عهده اين قسم بر‌نمي‌آييم. اجراي اين قسم براي يك نفر به تنهايي مقدور نيست. در سياست‌ها و قوانين و نظارت‌ها و گزينش‌ها، اين مسأله به تنهايي امكان‌پذير نيست و شديدا نيازمند راهبران انقلاب هستيم».

دور هفتم ریاست جمهوری

در روز دوم خرداد ۱۳۷۶ هفتمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران برگزار شد. در این انتخابات چهار کاندیدا با وجود نظارت شورای نگهبان تأیید صلاحیت شدند و با هم ‌رقابت کردند.

و از بین آنها سید محمد خاتمی با کسب بیش از بیست میلیون رأی به عنوان رئیس جمهور منتخب به ریاست جمهوری رسید. روز یکشنبه دوازده مرداد سال 1376 سید محمد خاتمی به عنوان رئیس جمهور سوگندی را یاد کرد که پیش از او شش رئیس جمهور دیگر در جمهوری اسلامی یاد کرده بودند.

پس از آن، مراسم تحليف در روز 13/5/76 در مجلس شوراي اسلامي با حضور نمايندگان و مقامات كشوري و لشكري برگزار شد. در اين جلسه رئيس جمهور طبق اصل 121 قانون اساسي در حضور رئيس قوه قضائيه و اعضاي شوراي نگهبان سوگند ياد كرد كه همه استعداد و صلاحيت خويش را در راه ايفاي مسئوليت‌هايي كه برعهده گرفته است، به كار گيرد.

ايشان پس از سوگند در جمع حضار به ايراد سخنراني پرداختند و اظهار داشتند: «براي حسن انجام تعهدات كه فوق طاقت فرد و حتي توان به تنهايي است از درگاه حضرت احديت هدايت و حمايت و از مردم شريف مدد مي‌جويم. مقام معظم رهبري با نظارت و اشرافي كه بر سه قوه و نقش والايي كه در نظام و جامعه دارند، ما را به يقين در انجام اين تعهدات راهنمايي و ياري خواهند فرمود. من از قوه مقننه و قوه قضائيه تقاضا دارم كه دولت را در اداره جامعه ياري دهند. از نهادها و تشكل‌ها و صاحب‌نظران مي‌خواهم‌ با نظارت مستمر و طرح شجاعانه مطالب و نظرات خود و آحاد شهروندان و نيز ارزيابي و نقد مداوم برنامه‌ها و عملكردها، سهم مشاركت عمومي را در سياست‌گذاري‌هاي كلان كشور افزايش دهند».

دور هشتم ریاست جمهوری

انتخابات هشتمين دوره رياست جمهوري در تاريخ 18/3/80 برگزار ‌و خاتمي براي بار دوم با رأي اكثريت مردم، به عنوان رئيس جمهور ايران انتخاب شد..

حكم تنفيذ حجت الاسلام خاتمي در تاريخ 11/5/1380 توسط مقام معظم رهبري صادر شد. آيت الله خامنه‌اي در اين روز، پس از مراسم تنفيذ فرمودند: «ما در موقعيت حساسي هستيم، به اعتقاد من امروز قوي‌ترين كار اين است كه به مسائل اقتصادي و مسأله معيشت و در رأس همه مساله اشتغال به جديت پرداخته شود. هيچ كدام از اينها معضلات و گره‌هاي كوري نيستند كه دست‌هاي توانا و فكرهاي كارآمد نتوانند آنها را حل كنند».

صبح روز هفدهم مرداد 1380 مراسم تحليف محمد خاتمي رئيس جمهوري ايران در مجلس شوراي اسلامي ساعت 5/9 دقيقه آغاز شد. در اين نشست علاوه بر رئيس جمهوري و 255 نماينده مجلس، اكبر هاشمي رفسنجاني رئيس مجمع تشخيص مصلحت نظام، هاشمي شاهرودي رئيس قوه قضائيه، محمدي گلپايگاني رئيس دفتر مقام معظم رهبري، حسن روحاني دبير شوراي عالي امنيت ملي، اعضاي مجلس خبرگان و شوراي نگهبان هيأت دولت و ساير مقامات كشوري حضور داشتند، در اين جلسه رئيس جمهور پس از اداي سوگند در ميان مسئولين و با حضور خبرنگاران داخلي و خارجي به ايراد سخنراني پرداخت. ايشان طي سخناني گفتند: استقلال و آزادي دو پايه استوار نظام جمهوري اسلامي ايران است. حق آحاد مردم است كه بگويند، بدانند و سخن خود را بيان كنند و پرسش و اعتراض خويش را مطرح كنند و در جهان پيچيده امروز علاوه بر اجراي اصل امر به معروف و نهي از منكر و حق همگاني به خاطر پيچيدگي‌هاي موجود، اين حق از جمله از طريق نهادهاي مدني، تشكل‌هاي قانوني، وسايل ارتباط جمعي و تامين آزادي‌هاي فردي و جمعي تحقق پيدا كند. اين مسئوليت بزرگ كه متوجه رئيس جمهور است، نشانه حساسيت و اهميت جايگاه و پايگاه رياست جمهوري است.

دور نهم ریاست جمهوری

با برگزاري انتخابات رياست جمهوري در دو مرحله 27 خرداد و 3 تير 1384، آقاي محمود احمدي نژاد توانست با كسب حداكثر آرا به عنوان رئيس جمهور ايران انتخاب شود.

قابل ذكر است كه مراسم تحليف وی روز پانزدهم مرداد ماه در مجلس شوراي اسلامي برگزار شد.

محمود احمدی نژاد به عنوان رئيس‌جمهور منتخب گفت: «بهترين ژست ديپلماتيك، پايبندي به قوانين است. در كشور ما دمكراسي واقعي وجود دارد و قوا مستقل از يكديگر هستند و اگر بپذيريم كه قوه مجريه در كار مقننه دخالت كند، مفهومش ديكتاتوري است. لذا من حامي اجراي قانون هستم و از تمام ظرفيت قانون براي استيفاي حق مردم استفاده خواهم كرد‌».

او كه در آن نشست كابينه خود را «كابينه 70 ميليوني» خوانده، گفته بود: «اعتدال، مشي دولت است و هر نوع افراط و تفريط جايي در اين دولت ندارد و به همه فرصت‌ها، توان‌ها و شايستگي‌ها اتكا خواهد شد و پيشرفت و منافع ملي و عزت همگاني در اين دولت مد نظر خواهد بود‌».

رهبر انقلاب در مراسم تنفيذ حكم رياست‌جمهوري آقاي احمدي‌نژاد در تاريخ ۸۴/۰۵/۱۲ نيز مطالب مهمي ايراد فرمودند.

رهبر انقلاب از موضوع «عدالت» گفتند و اينكه نبايد عدالت را با «تندروي»هاي غير عقلاني اشتباه گرفت. از «شتابزدگي» گفتند و بلاهايي كه توسط آن بر سر دولت‌ و جامعه مي‌آيد. از استفاده‌‌ از تجارب و نظريات نخبگان و استفاده از روش‌هاي علمي و چندين موضوع ديگر كه شايد موضوعات و مشكلات مبتلابه دولت نهم و دهم در ‌اين هشت سال بوده است نيز سخن گفتند.

دور دهم ریاست جمهوری

دوره دوم ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد در کشور با برخی حوادث در‌ کشور همراه شد، ولی وی در ‌چهارده مرداد 1388 با حضور در مجلس مراسم تحلیف را به جای آورد.

رهبر انقلاب در مراسم تنفیذ دهمین دوره ریاست جمهوری در تاریخ 12 .5. 88 فرمودند: ملت همه با يكديگر برادرند. از جمله كارهایى كه بايد انجام بگيرد، اين است كه در اين حوادث اخير عده اى آسيب ديدند ـ آسيب‌هاى مالى، آسيب‌هاى جانى، احياناً آسيب‌هاى آبرویى ـ مسئولين كشور بايد به كمك آنها بشتابند. آسيب ديدگان بايد مورد حمايت قرار بگيرند. آسيب زنندگان بايد شناسایى بشوند، مورد مؤاخذه قرار بگيرند؛ هر كى باشند.

محمود احمدي نژاد روز چهارشنبه در مراسم تحليف خود در مجلس شوراي اسلامي که با حضور روساي قوه مقننه و قضاييه، رييس دفتر رهبر معظم انقلاب اسلامي، اعضاي هيأت دولت، شوراي نگهبان، مجلس خبرگان رهبري، مجمع تشخيص مصلحت نظام، نمايندگان مردم در مجلس شوراي اسلامي، مقامات کشوري و لشکري و نمايندگان خارجي مقيم تهران برگزار شد، تأکيد کرد که خود را به همه مطالبات و آرمان هاي بحق ملت در برابر خدا، نمايندگان ملت متعهد مي‌داند و ترديد ندارد که نمايندگان نيز خود را در برابر آنها متعهد مي‌داند.

دور یازدهم ریاست جمهوری

یازدهمین دوره ریاست جمهوری کشور در تاریخ 24 خرداد 1392 در یک فضای کاملا آرام برگزار شد و حاج شیخ حسن روحانی با‌ اکثریت آرا ‌رئیس جمهور ایران‌ شد.

قرار است مراسم تنفیذ رئیس جمهور منتخب در روز دوازدهم مرداد انجام پذیرد و پس از آن روحانی با حضور در مجلس شورای اسلامی در حضور مردم و نماینگان آنها سوگند یاد خواهد کرد.

متن سوگندنامه رئیس جمهور ایران به شرح زیر است:

بسم الله الرحمن الرحیم

«من به عنوان رئیس جمهور در پیشگاه قرآن کریم و در برابر ملت ایران به خداوند قادر متعال سوگند یاد می‌کنم که پاسدار مذهب رسمی و نظام جمهوری اسلامی و قانون اساسی کشور باشم و همه استعدادها و صلاحیت خویش را در راه ایفای مسئولیت‌هایی که برعهده گرفته‌ام به کار گیرم و خود را وقف خدمت به مردم و اعتلای کشور، ترویج دین و اخلاق، پیشتیبانی از حق و عدالت، گسترش عدالت سازم و از هرگونه خودکامگی بپرهیزم و از آزادی و حرمت اشخاص و حقوقی که قانون اساسی برای ملت شناخته است، حمایت کنم.

در حراست از مرزها و استقلال سیاسی، اقتصادی و فرهنگی کشور از هیچ اقدامی دریغ نورزم و با استعانت از خداوند و پیروی از پیامبر اسلام و ائمه اطهار علیهم السلام، قدرتی را که ملت به عنوان امانتی مقدس به من سپرده است، همچون امینی پارسا و فداکار نگاه دار باشم و آن را به منتخب ملت پس از خود بسپارم».