استاد سخن کجا و هرزه‌نگاری کجا؟!

شاید بد نباشد برای سالگرد سعدی در اردیبهشت ماه ۱۳۹۳ در پی همایشی تخصصی برای بررسی این آثار و تمیز اشعار بی‌اصالت و دارای اصالت تاریخ بود، تا برخی با تکیه بر گروهی از این اشعار مجعول، اتهامات بی‌شرمانه‌ای را متوجه سعدی نکنند.

کد خبر: ۳۱۴۸۹۶

تاریخ: ۰۱ ارديبهشت ۱۳۹۲ - ۲۲:۰۲

خورشید روز جهانی بزرگداشت سعدی، امسال نیز همچون سال‌های پیشین در حالی غروب کرد که تقریباً هیچ اتفاق مهمی در این روز رخ نداد که دستاوردی برای پژوهشگران ادبیات فارسی و شیفتگان این شاعر شیرین سخن باشد؛ اما آیا نمی‌توان یکی از چالش‌برانگیز‌ترین و حساس‌ترین مسائل مطروحه درباره استاد سخن را در چنین روزهایی به سرانجام رساند؟

به گزارش «تابناک»، نامگذاری نخستین روز اردیبهشت، به نام روز سعدی شیرازی،‌ رخداد مهمی است و دست‌کم به یادمان می‌آورد که زبان فارسی بر‌ دوش کدام بزرگان قرار گرفته و کدامین ادبا و حکمای تاریخ ادبیات ایران بزرگ، ستون‌های ادبیات فارسی را تشکیل می‌دهند. با این حال انتظار می‌رود، این روز آثار مثبتی بیش از چنین یادآوری را به ویژه برای اهالی فرهنگ و ادبیات در پی داشته باشد و برنامه‌هایی برای رفع تکلیف در چنین روزی برگزار نشود.

امسال اما همچون سال‌های پیش، عمده برنامه‌های برگزار شده، مناسبتی بود و طبیعتاً انتظارات مورد اشاره حتی اندکی نیز تحقق نیافت؛ فرصتی برای سخنرانی چهره‌های غیرفرهنگی و امکانی برای ادیب جلوه دادن سیاسیون دور از ادبیات که در سال‌های پیشین نیز بارها از آن بهره‌برداری شد و همین‌ باعث گشت که نگاه رسانه‌ها نیز به این روز تا اندازه‌ای جنبه تشریفاتی و رفع تکلیفی بیابد و با کلی‌گویی و پرداخت‌های سطحی از کنار عمق نگاه سعدی بگذرند.

با این حال، به نظر می‌رسد، همچنان مباحث چالش‌برانگیز و به شدت محل اختلاف حتی میان اهالی فن پیرامون سعدی قابل طرح است که می‌توانست در چنین روزی مطرح شود تا دست‌کم همایش‌های بزرگداشتی که با بودجه‌های قابل توجه برای سعدی برگزار می‌شود، خروجی تخصصی یا نیمه تخصصی نیز داشته باشد؛ از جمله این مباحث پرچالش که همچنان درباره‌اش گفتارهایی طرح می‌شود، مجموعه‌ای ‌به نام «هزلیات» است.

«خبیثات و مجالس الهزل» یا‌‌ همان «هزلیات» سعدی، بخشی از دیوان غزلیات اوست که عموماً جنبه طنز دارد، ولی بسیاری‌شان جزو طنز فاخر فارسی قابل طبقه‌بندی نیستند.

سعدی در مقدمه «هزلیات»، آورده است: «الهزل فی الکلام، کالملح فی الطعام / هزل در کلام همچون نمک برای غذاست» و این مقدمه برای سه بخشی است که به شکل نظم و نثر به روایت مجالس، حکایات و لطایفی می‌پردازد و البته این گفتار‌ها را به عریان‌ترین شکل ممکن بیان می‌کند و از به کار بردن صریح الفاظ جنسی نیز ابایی ندارد.

همین نوع گفتار عریان و خلاف ادب ـ دست‌کم در جمع و به خصوص در نگارش به عنوان یک اثر ادبی ـ که با لحن و ادبیات مرسوم استاد سخن و به خصوص گفتارهای سعدی در بابِ «عالم تربیت» بوستان و دو بابِ «تأثیر تربیت» و «آداب صحبت» گلستان تناقض دارد، بسیاری از ادبا را در این باره با تردید مواجه ساخته و حتی برخی از ایشان با قاطعیت عمده این اشعار را بی‌اصالت خوانده‌‌ و بر این باورند در دوره‌های بعدی تاریخی، برخی این اشعار را برای بقا به سعدی منتسب کرده و این گونه مانده و به ما رسیده است.

هرچند برخی از این اشعار از نسخه‌های اخیر دیوان سعدی حذف شده، همچنان برخی از این اشعار که می‌توان درباره‌ اصالت نداشتنشان‌ به راحتی سخن گفت، در دیوان‌ها باقی مانده و البته در‌باره ‌اصالت نداشتن برخی از اشعار محذوف نیز تردیدهایی است!

شاید بد نباشد برای سالگرد سعدی در اردیبهشت ماه ۱۳۹۳ در پی همایشی تخصصی برای بررسی این آثار و تمیز اشعار بدون اصالت و دارای اصالت تاریخ بود تا برخی با تکیه بر گروهی از این اشعار مجعول، اتهامات بی‌شرمانه‌ای را متوجه سعدی نکنند.