پیش‌شرط عجیب ثبت امامزاده

چگونه میزان ارتباط امامزاده‌ها با مردم اندازه‌گیری می‌شود؟! + پاسخ سازمان اوقاف

آیا هر امامزاده‌ای که مردم بیشتر پیرامونش جمع شده بودند، یا پیشینه بالایی داشت، نسبش تثبیت شده و جزو امامزادگان شیعه است یا باید معجزه و کرامتی رخ دهد تا برای مسئولان این نهاد حجت تمام شود؟!

کد خبر: ۳۱۲۷۴۷

تاریخ: ۲۱ فروردين ۱۳۹۲ - ۰۴:۴۴

انتشار اظهارات یکی از مدیران سازمان اوقاف و امور خیریه پیرامون پیش‌نیاز ثبت امامزاده‌ها از سوی این سازمان، بسیار حاشیه ساز شده است؛ پیش نیازی که مشخص نیست با چه منطقی در نظر گرفته شده و تاکنون چند امامزاده با تکیه بر این پارامتر، موفق به ثبت در سازمان اوقاف نشده‌اند و چند امامزاده نیز این گونه تأییدیه گرفته‌اند!

به گزارش «تابناک»، «امامزاده» لقبی که عموماً برای فرزندان امامان شیعه و همچنین نوادگان ایشان تا چندین نسل کاربرد دارد، در محدوده عراق و ایران بزرگ، پراکندگی گسترده‌ای دارند که در خصوص فرزندان امامان ششم تا یازده شیعه بیشتر می‌شود، چرا که در دوران این امامان و پس از شهادتشان، حاکمان ظالم آن دوران مأمورانی را به قصد شناسایی و قتل فرزندان این امامان گسیل می‌داشتند و عملاً امکان تمرکز بازماندگان ائمه در یک منطقه جغرافیایی قابل تحقق نبود.

بر اساس برخی آمار منتشره تعداد مقبره امامزادگان ایران در اوایل انقلاب اسلامی یک هزار و پانصد مقبره بوده و بنا بر آمارهای رسمی تا سال جاری بالغ بر ده هزار و پانصد مقبره رسیده است و این بدان معناست که در سی سال گذشته به طور میانگین، سالانه تعداد سیصد امامزاده جدید در ایران مورد شناسایی قرار گرفته است!

نکته درخور توجه اینجاست که بیش از پنج هزار تن از امامزادگان مدفون در ایران را به نام امام موسی کاظم (ع) نسبت می‌دهند. این اتفاق ابتداً توسط محمد پورمختار عضو کمیسیون اصل نود قانون اساسی علنی شد و بعد‌ها در نقد این اتفاق سخن‌ها به میان آمد.

در واقع هرچند پراکندگی امامزاده‌ها منطقی است اما اینکه اینچنین رشدی داشته باشند، محلی برای تامل و بررسی‌های دقیق‌تر است. حال پس از گذشت ماه‌ها غلامرضا محمدزاده مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان تهران درباره حوزه استحفاظیه‌اش و نه کل کشور اظهارنظر و ایجاد امامزاده جدید در این استان را تکذیب کرده اما شبهه عجیب‌تر را پیش آورده است.

حجت الاسلام محمدزاده یادآور شد: «هم‌اکنون در حال جمع‌آوری آمار امامزادگان استان تهران هستیم و در این باره می‌توان گفت که امامزادگانی در لیست آمار قرار می‌گیرند که میان آنان و مردم ارتباط روحی و معنوی وجود داشته باشد. در غیر این صورت این امامزادگان جزء آمار اداره کل اوقاف و امور خیریه استان تهران قرار نمی‌گیرند!»

این نوع ارزیابی در نوع خود از افزایش تعداد امامزاده‌ها جالب‌تر است، چرا که مشخص نیست سازمان اوقاف چه روش‌های تازه‌ای را برای شناسایی اصالت نسب این مقبره‌ها در نظر گرفته و چگونه میزان ارتباط امامزاده‌ها با مردم اندازه گیری می‌شود؟! آیا هر امامزاده‌ای که مردم بیشتر پیرامونش جمع شده بودند یا پیشینه بالایی داشت، نسبش تثبیت شده و جزو امامزادگان شیعه است یا باید معجزه و کرامتی رخ دهد تا برای مسئولان این نهاد حجت تمام شود؟!

بی‌گمان چنین اظهارنظری تاریخی‌تر از موضوع افزایش تعداد مقبره‌های موسوم به امامزاده‌ها است و چالشی جدی در خصوص نحوه ارزیابی‌هاست، چرا که در موارد پیدا نشدن شجرنامه برای امامزاده‌ها، اگر مبنای ارزیابی‌ها تاکنون «میزبان ارتباط روحی و معنوی» این مقابر با مردم باشد، یک خطای فاحش رخ داده و می‌بایست از ابتدا دوباره ارزیابی صورت پذیرد و امامزاده‌های بدون شجره نامه، تخریب و به شکل قبرهای معمول درآیند و خواب و نظایر چنین خرافاتی، حجت تشخیص مقبره امامزاده‌ای نباشد.

پس از درج این مطلب سازمان اوقاف و امور خیریه در این زمینه پاسخی برای «تابناک» ارسال کرد که علی رغم نقدهای جدی به این پاسخ، «تابناک» صرفاً به درج بخش اصلی این پاسخ که پیرامون نقد فوق الاشاره است، بسنده می کند.

1)اساس شکل گیری مطلب «چگونه میزان ارتباط امامزاده ها با مردم اندازه گیری می شود»در حاشیه نشست خبری حجت الاسلام و المسلمین محمد زاده ؛ مدیر کل اوقاف و امور خیریه استان تهران پیرامون طرح نوروزی آرامش بهاری شکل گرفته است که متأسفانه مطالب مذکور که در حاشیه این نشست مطرح شده به نحو نادرست و تقطیع شده درج گردید و تنها می توان گفت برداشت نادرست خبرنگار محترم از این مطلب بوده است واصل منظور مصاحبه شونده این بوده است که «امامزاده و بقعه متبرکه محل برقراری ارتباط روحی و معنوی با خداوند است»؛ لذا با توجه به پیگیری روابط عمومی اداره کل اوقاف و امور خیریه استان تهران متن خبر مذکور در خبرگزاری فارس اصلاح شده است. بر این اساس بر خلاف نظر نویسنده محترم، تاکنون برمبنای این پارامتر خیالی، نه امامزاده ای تأیید شده است و نه رد، بلکه ثبت و ضبط مشخصات بقاع متبرکه و امامزادگان در سامانه جامع اطلاعات موقوفات و بقاع متبرکه که برای اولین بار در سال 89 در این سازمان به منظور ساماندهی و گردآوری اطلاعات موقوفات و بقاع متبرکه امامزادگان راه اندازی شده براساس دستور العمل جامعی است که «شیاع محلی»، «شجره نامه های موجود امامزاده»، آثار و نشانه های تاریخی و آثار مکتوب تاریخی و جغرافیایی، مدارک و استنادات موجود در کتب انساب و اسناد تاریخی بازمانده در ادارات اوقاف یا نزد اشخاص از جمله ملاک ها و معیار ها ثبت و ضبط امامزادگان و بقاع متبرکه به شمار می روند.

لازم به ذکر است در این دستور العمل بر پرهیز از ثبت بقاع جعلی، اماکن مبتنی بر خواب و رویا، درختان کهن، قدمگاه و... تأکید شده است و سازمان اوقاف بر برخورد و مبارزه با خرافات، انحرافات، جعلیات در این عرصه وپالایش این حوزه از این گونه موارد تأکید و تصریح جدی داشته و پیشتاز است.

2) در بخش دیگری از این مطلب آمده «تعداد مقبرة امامزادگان در ایران در اوایل انقلاب اسلامی یک هزار و پانصد مقبره بوده »است که در این باره مباحث مبسوطی از جمله: عدم وجود فراینددقیق آمارگیری علمی، مستند و جامع در سالهای گذشته، عدم اهتمام جدی وامکان شناسایی دقیق بقاع متبرکه و سرکشی به تمامی نقاط دور افتاده و دور از دسترس و نبود شیوه نامه یکسان جمع آوری اطلاعات و آمار امامزادگان و بقاع متبرکه مطرح است، علاوه بر این که در ابتدای انقلاب، در حوزه های مهم تر و حیاتی تر اقتصادی، فرهنگی اجتماعی آمار دقیقی نداشته ایم چه برسد به بقاع متبرکه و اماکن مذهبی، مضاف بر این در کتاب «فرهنگ آبادیها و مکان های مذهبی کشور» که جزء اولین منابع آماری موجود در این زمینه است،تألیف دکتر محمد حسین پاپلی یزدی (چاپ1367ش) بر وجود بیش از 4085 بقعه متبرکه و امامزاده بر مبنای نقشه تأکید و تصریح شده این آمار بیشتر است.

لذا براساس مطالب فوق نمی توان و نباید گفت «طی سی سال گذشته به طور میانگین، سالانه تعداد 300 امامزاده جدید در ایران مورد شناسایی قرار گرفته اند.»

3) مبحثی را که آقای محمد زاده مدیر کل محترم اوقاف و امور خیریه استان تهران در پاسخ به سؤال خبرنگار محترم مطرح کرده اند بیشتر به این نکته توجه دارد که ممکن است امامزاده صاحب بقعه و ساختمان ساده ای بوده باشد،اما بدلیل بی توجهی در کنج غربت و مهجوریت باقی مانده باشد که می توان به امامزاده عقیل (ع) واقع در دورترین نقطه تهران که براساس «شیاع محلی» و شجره نامه موجود از اجداد امامزاده شرف الدین داوود (ع) تهران به شمار می رود، اشاره کرد که هم اکنون صاحب یک حجره کلنگی بدون گنبد و بارگاه، بازمانده از صدها سال پیش است، حال اگر بقعه این امامزاده تجدید بنا شود دال بر کشف امامزاده جدید است ؟!

یا امامزاده روح الله واقع در میدان امام خمینی (ره) که سالها بدون گنبد و بقعه باقی مانده بود و اخیراً در حال تجدید بناست ؛ این مباحث، این گمان را برای خبرنگار محترم بوجود آورده بود که با توضیحات ارائه شده از ایشان رفع ابهام شد.

4) نکته دیگر در بحث شجره امامزادگان نیز تاکنون مباحث مختلفی در سطح رسانه ها، مجلات تخصصی و کتب علمی و تاریخی و جغرافیایی تاریخی مطرح شده که نویسنده محترم می تواند برای یافتن اطلاعات بیشتر به این منابع مراجعه کنند اما به طور خلاصه می توان گفت :
راه شناخت امامزادگان تنها شجره نامه نیست، بلکه روایات مردمی و شیاع محلی که طی قرون سینه به سینه نقل شده است، یکی از راه های اثبات وجود امامزاده در یک مکان است که این نکته مورد تأیید مراجع عظام نیز می باشد. اما نکته مهم تر این است که تعیین وتشخیص شجره و سلسله نسب امامزادگان با عنایت به مظلومیت، محجوریت، غربت و تحت تعقیب بودن غالب این مهاجران از خاندان ابوطالب (ع) و سادات و ذراری آل رسول (ص) به سادگی امکان پذیر نیست و البته دهها جلد کتاب هم اکنون درباره انساب سادات و ذراری مهاجر اهل بیت عصمت و طهارت به ایران از قرون متقدم تاکنون تألیف و تدوین شده و در دسترس است؛ اما به هرحال یافتن سلسله نسب امامزادگان موجود صاحب بقعه کار آسانی نسیت و سالها فرصت پژوهشی و امکانات و منابع لازم را می طلبد. در مقابل نام برخی از امامزادگان وارد شده به ایران نیز در کتب انساب ذکر شده اما بقعه آنها شناسایی نشده است که ممکن است بعدها شناسایی شوند و این هم باز به معنای کشف امامزاده جدید نیست.

5) هم اکنون سازمان اوقاف از طریق سامانه جامع اطلاعات موقوفات و بقاع متبرکه در حال جمع آوری، تدوین و پالایش آمار بقاع متبرکه و امامزادگان (اعم از امامزادگان، پیامبران، سادات مورد تکریم و تعظیم، علما و بزرگان دین )است که پس از تدوین و تجمیع انشاء الله اعلام خواهد شد.