سال 92 سالی حساس و شکننده

مهدی مطهرنیا

کد خبر: ۳۱۱۰۴۰

تاریخ: ۱۳ فروردين ۱۳۹۲ - ۱۳:۲۲

زمان ارزشمندترین آفرینشی است که آفرینش در آن محتوا پذیرفته است. زمین کاخ زمان است و زمان کاخ حیات فعال آدمی است. این روزها می گذرد و ایام با نو شدن مجدد در بستر طبیعت؛ جیات آدمی را طراوت می بخشد. مرور آن چه گذشته است به عبور از آنچه مانده است؛ معنای بهتری می بخشد و مجاری تجربه شده را در برابردیدگان، به مرور آگاهانه می آورد.

نظام بین الملل در سال 91 تحولات مهمی را به نگاه نشست. بخشی از این تحولات تا حدودی قابل پیش بینی بود و برخی دیگر حالتی غیر منتظره داشت.به عنوان مثال تشدید بحران های اقتصادی و اجتماعی در منطقه یورو از ابتدای سال 2012 میلادی، یا حتا پیروزی اوباما در انتخابات دور دوم ریاست جمهوری؛ به صورتی صریح یا نگران کننده، قابل پیش بینی بود. همچنین افزایش سطح فشارهای بین المللی در پرونده هسته ای ایران؛ نیز در چارچوب روش برون یابی روند نشان دهنده ی سیر صعودی تحریم های بین المللی با مدیریت آمریکایی را نشان می داد. در همین حال، مسائلی مانند مرگ هوگوچاوز، یا انجام آزمایش هسته ای جدید كره شمالی، ایجاد بن بست در انتخابات سراسری رژیم صهیونیستی و ناكامی احزاب ایتالیایی در تشكیل دولت ائتلافی،تهدید انگلیس نسبت به خروج از اتحادیه اروپا،استعفای ناگهانی پاپ بندیكت شانزدهم  و ....  رویدادهایی بودند كه شاید پیش بینی آن ها قبل از رخدادشان امكان پذیر نشان نمی داد.

سال 1392 را در پرتو آینده پژوهی پیشبینانه برای ساحت سیاست داخلی و خارجی ایران؛ می توان سال تحول سیاسی در ایران و برجسته شدن مساله ی ایران و امریکا نامید. سالی که در آن انتخابات ریاست جمهوری صورت می پذیرد. انتخاباتی که مملو ار التهابات درونی، و آکنده از فشار های بیرونی است. فارغ از آن که چه کسی رای بیاورد یا چه ترکیبی از دولت را شاهد باشیم گذار از احمدی نژاد در گذر اتنخابات آینده مساله ی اصلی خواهد بود گذری امکان بروز چالش میان انقلاب اسلامی در برابر نظام اسلامی را بیش از پیش، فراهم خواهد ساخت. در همین حال، پرونده هسته ای ایران به تندی و با شتاب در حال رسیدن به پیچ تصمیم گیری نهایی است. این گذر در ایران با تغییر تیم مذاکره کننده همراه خواهد شد و به همین نسبت امکان تغییر در تیم مذاکره کننده ی 5+1 نیز همراه خواهد بود.

در سطح منطقه ای سوریه را باید در صدر نشاند. بحران سوریه و تشکیل دولت پسابشاراسدی در آینده منطقه مساله ای منطقه ای و حلقه ی ارتباط مسایل منطقه ای با فرامنطقه ای خواهد بود. خزب الله لبنان در پیوستار مساله سوریه قرار دارد و نحوه ی کنش و میزان موفقیت جناح های مقاومت و موافقت در منطقه ی عملیاتی سوریه بر لبنان و آینده ی حزب الله لبنان موثر واقع خواهد شد.

بیداری اسلامی شكل گرفته در خاورمیانه طی سال 1392 نیز ادامه پیدا خواهدكرد. در این میان ملت بحرین در سالگرد قیام خود علیه آل خلیفه بار دیگر به خیابانهای منامه و دیگر مناطق این كشور میدان مبارزه را ترک نخواهند کرد، هرچند این تحرک به واسطه ی مقاومت خشونت بار هیات حاکمه و حمایت های بیرونی به عمل آمده با چالش های جدی روبرو خواهد بود. هم چنین عربستان سعودی در سال آینده با چالش های ناشی از بحران جایگزینی روبرو خواهند بود. قیام های ناشی از دستگیری شیخ نمر اگرچه به ظاهر پایان یافته است؛ اما، در نهایت این بحران می تواند زمینه پرور فعال شدن مجدد آن شود. به هر حال، به دلیل وخامت وضعیت جسمی پادشاره عربستان، دربار آل سعود در وضعیت متزلزلی قرار خواهد گرفت و بحران جانشینی پادشاه بیش از پیش رژیم سعودی را آزار خواهد داد.

ظهور آمریکا در منطقه کمتر خواهد شد؛ اما، حضور امریکا در منطقه هدفمندتر خواهد بود. امریکایی ها به اولیت بندی استراتژیک خود در ارتباط با حضور قدرتمندانه و پرحجم در هارتلند نو (خلیج فارس و فلات ایران)، خواهد پرداخت. اولیت استراتژیک امریکا؛ چین و کنترل آن بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. ایران در مرکز اولیت بندی استراتژیک آمریکا و چین در اولویت بندی استراتژیک آمریکا باقی خواهد ماندو امریکایی ها آرام تر سخن خواهند گفت و به همان نسبت؛ قاطعانه تر عمل خواهد خواهند کرد. اقتصاد آمریکا آرام آما مطمئن تر از گذشته بحران اقتصادی را مدیریت خواهد کرد. خروج خود را از افغانستان تسریع خواهد بخشید. در همین حال تلاش خواهد داشت تا نیروی خود را هدفمندانه تر در مسیر تحریم ایران و کنترل چین مدیریت کند.

امریکای لاتین با مرگ چاوز وارد مرحله ی تازه ای از چالش های سیاسی خواهد شد. راست گرایان لیبرال تلاش مجددی را برای احیای جایگاه خود در معادلات امریکای لاتین خواهند داشت. کوبا نیز تلاش خواهد داشت که دوران گذار از عصر کاسترویی به پسا کاسترویی را به گونه ای مدیریت کند که با گذار از رائول کاسترو یا امکان مرگ فیدل کاسترو در بستر فقدان چاوز، چپ گرایی را به قهقرا نکشاند. آمریکایی ها بر اساس سنت دیرین خود در ارتباط با آمریکای لاتین فرصت ناشی از مرگ چاوز و پیری کاستروها را غنیمت خواهند شمرد و بر اساس دکترین قدرت هوشمند تر آمریکایی کوشش خواهند کرد که حیات خلوت امنیتی خود را بازنگری نمایند.

چین بر آن خواهد بود تا در پرتو باز آفرینی هیات حاکمه ی خود، تحول زایی مورد نیاز برای گذار از منطق قدرت بزرگ را به بزرگی قدرت؛ فراهم سازد. چین به خوبی می داند که قدرت بس بزرگی است و به همان اندازه واقف است که این بزرگی تا چه اندازه می تواند شکننده باشد. رهبران چین می دانند که آمریکایی ها اسب خود را برای کنترل چین زین کرده اند. آن ها توانسته اند در قرن بیست میلادی در سه جنگ جهانی اول، دوم، و سوم جهانی پیروز بوده اند. آن ها امروز شیر پیری اند که گرگ آزموده و روباه افکنانه با چشمانی باز می دانند که پیر شده اند ولی زمینگیر نیستند. آسیا را ببر جوانی می دانند که باید در شرق به بند غرب کشید

تغییر معادلات قدرت در اروپا نیز مسئله ای نیست كه بتوان به سادگی از كنار آن گذشت. در سال 1391 شاهد شكست ساركوزی در انتخابات ریاست جمهوری فرانسه و تقابل علنی پاریس و برلین با یكدیگر بر سر اعمال مدیریت اقتصادی بر اروپا بودیم. در چنین شرایطی تشدید بحران اقتصادی در یونان،اسپانیا،قبرس،ایتالیا، پرتغال و ایرلند منجر به افزایش آشفتگی های موجود در اروپا شد. تعلل اعضای اتحادیه اروپا در راستای اعمال حمایت مالی از قبرس از یك سو و افزایش نرخ بیكاری در كشورهای مختلف اروپایی از سوی دیگر نشان دهنده وخامت اوضاع مالی در منطقه یورو بود.

از ابتدای سال 2013 میلادی( دی ماه سال 1392) تا كنون شاهد افزایش نشانه های بحران در اتحادیه اروپا هستیم. آخرین بحرانی كه گریبانگیر مقامات اروپایی شده است به ایجاد بن بست سیاسی در ایتالیا باز می گردد. هم اكنون هیچ یك از احزاب ایتالیایی پیروز در انتخابات اخیر این كشور به تنهایی قدرت تشكیل دولت را ندارد و در عین حال تمایلی مبنی بر ائتلاف احزاب ایتالیایی پیروز با یكدیگر نیز جهت استقرار دولتی مركزی و مقتدر وجود ندارد. كارشناسان مسائل اقتصادی در اروپا نتایج انتخابات ایتالیا را نشانه ای دال بر مخالفت شهروندان این كشور با واحد پول یورو و اعمال طرح های ریاضتی می دانند.

سال 92 شاهد شدت یابی بحران اقتصادی در اروپا و به همان اندازه تلاش برای اعمال سیاست های ریاضت اقتصادی خواهیم بود.

اخیرا ژان كلود یانكر، نخست‌وزیر لوكزانبورگ و رئیس سابق گروه یورو به صورتی صریح نسبت به وقوع جنگ در اروپا هشدار داده است. این هشدار در حالی صورت می گیرد كه در سال اخیر افرادی مانند جرج سوروس و دیگر سرمایه داران غربی نسبت به حل بحران یورو ابراز ناامیدی كرده اند.

در مجموع باید بگویم : تمام سیگنال ها و پیشران های موجود نمایانگر آن است که سال 1392، سالی بسیار حساس و شکننده خواهد بود. این سال؛ سال تلاقی روندها و رویدادهای داخلی و خارجی در دوسطح درون ساختاری و برون ساختاری است.محیط داخلی و برونی این دوسطج در حال نزدیک شدن به نقاط برخورد های حیاتی هستند. اگر شگفتی ساز هایی به وقوع نپیوندد که این تلاقی ها را مدیریت کند. این خود جریان حوادث و تلاقی آن ها خواهد بود که حیرت ساز خواهند بود. اگر کنشگران صحنه سیاست به ساخت متبحرانه آینده روی نیاورند؛ باید به آینده ای که حوادث پرداخته اند؛ سفر کنند