روزی فرش مي‌بافتم، امروز فرش می‌شويم

نيلوفر رمضانی

کد خبر: ۳۰۸۹۴۵

تاریخ: ۲۶ اسفند ۱۳۹۱ - ۱۱:۰۰

50 ساله است و قبل تر از اين، زماني كه هنوز به خانه هاي مختلف مردم رفت و آمد نمي كرده و غبار از سر ديوارهاي شان نمي تكانده، فرش مي بافته. با تار و پود قالي عجين بوده و نخ هاي رنگارنگ نرم را زير انگشتان ماهرش لمس مي كرده و بر دل دار مي نشانده. با اين حال دست هاي ماهرش اين روز ها به جاي بافتن فرش به شستن آن روي آورده.

مي گويد: «قاليبافي فرصت زياد مي خواهد اما درآمد چنداني ندارد. هرچند كه بيمه فرش هستم و هنوز هم گاهي هوس مي كنم پاي دار بنشينم اما به درآمدش نمي توانم دل ببندم.» از سال 1372 تاكنون، 20 سال است كه اينجا و آنجا، بالاو پايين شهر مشغول نظافت منازل است. سال اول كه شروع به كار كرد، قيمت يك روز نظافت منزل سه هزار تومان بود كه به قول خودش قيمت خيلي خوبي بود و او را براي قبول كار، وسوسه كرد و اين شد كه تا امروز به همين كار مشغول مانده، به ويژه اين روزها كه حال و هواي عيد در پيش است و همه درگير خانه تكاني هستند، او را به سختي مي توان در خانه پيدا كرد.

صبح زود بيرون مي زند و وقتي بازمي گردد كه هوا تاريك باشد. روزها شرق و غرب تهران را به هم مي دوزد و اينقدر در اين سال ها، هر روز تك و تنها به اين نقطه و آن نقطه شهر رفته كه به قول خودش، نقشه «تهران بزرگ» را از حفظ است. با اين حال از لحاظ درآمد، هيچ زماني مناسب تر از روزهاي پاياني سال نيست و به خستگي اش مي ارزد. مي پرسم اين روزها كه در خانه تكاني نوروزي مردم سهيم هستي،

براي منزل خودت چه مي كني؟ اصلاعلاقه يي به خانه تكاني خانه ات داري يا نظافت هر روزه اينقدر خسته ات مي كند كه ترجيح مي دهي در خانه خودت استراحت كني؟ با اينكه عقربه هاي ساعت به 10 شب نزديك مي شوند و او يك ساعت هم نيست كه به منزل رسيده اما انرژي صدايش شگفت زده ام مي كند وقتي كه مي گويد اتفاقا خانه خودش واجب تر است و اول از همه از شستن فرش هايش شروع كرده كه هم اينك روي بام خانه در حال هوا خوري و خشك شدن هستند. حيرتم باعث خنده اش مي شود و ادامه مي دهد دستش به خانه تكاني عادت كرده و سرعتش بالاست.

مي گويد: «البته تعجب نكنيد. خانه من كار چنداني ندارد چون هم خودم هم خانواده ام هيچ وقت عادت به سختگيري نداشته ايم و آن طور كه مردم حساس هستند كه جزيي ترين وسايل خانه شان نظافت شود، من در منزل خودم اين طور نيستم. هر سال فرش ها را مي شويم و در و پنجره ها را، فرصت كنم دستي هم به سر مبل و پرده مي كشم. ديوارهايم كه رنگ پلاستيك است و اصلاقابل شست وشو نيست. كار چنداني ندارم. همسرم هم بر خلاف پسرم كه دست به سياه و سفيد نمي زند، هميشه كمك حال است كه دستش درد نكند.»

چيزي كه بيشتر از همه دلش مي خواهد مسافرت نوروزي است كه امكانش خيلي به ندرت فراهم مي شود، چون بر خلاف ساير مشاغل، كار او روزهاي تعطيل و غيرتعطيل نمي شناسد و از همان يكي دو روز بعد از عيد، مجبور است سر كارش برگردد و باز شرق و غرب پايتخت را، آن هنگام كه اغلب مردم در سفر و تفريح به سر مي برند، براي كسب درآمد به هم بدوزد. مي پرسم خسته نيستي؟ دلت استراحت نمي خواهد؟ سخت نمي گيرد. به اين حرفش ايمان پيدا كرده ام: «بدم نمي آيد چند روزي به سفر بروم. دلم مي خواهد 200 هزار تومان برداريم و برويم همدان چون اصالتا به آنجا تعلق داريم. اما نه اينكه به خاطرش كار و مشتري هايم را از دست بدهم و رويشان را زمين بيندازم. الان دستم در جيب خودم است. بين مشتري هايم شناخته شده ام و به كارم و قول و قرارم اطمينان دارند. درآمدم خوب است و خدا را شكر از پس مخارجم برمي آيم. به اين راضي ام. حالاسفر، كمي ديرتر و كمتر.»

از سال هاي دور مي پرسم و حال هواي عيد آن سال ها. مثل خيلي از آدم هاي اين روزگار، دلش تنگ دور هم بودن ها و شلوغي هايي است كه سال ها قبل در جمع خانه و خانواده هاي قديمي تجربه كرده. مي گويد كه اكنون حتي دخترش را كه براي لحظه سال تحويل دعوت مي كند، براي آمدن پاسخ قطعي نمي دهد و مي گويد حالاببينم چه مي شود. جوان ها حس و حال شان را از دست داده اند و در كل، آن زمان را چيز ديگري مي داند. برمي گردم به سوالم مبني بر اينكه خودش براي عيد چه مي كند و آيا او هم در گذر سال ها، حس و انگيزه خود را از دست داده يا نه؟

مي گويد با اينكه جمع نوروزي شان خلوت تر و خودشان تنها تر شده اند، با اين وجود هنوز هم نوروز را مثل هميشه دوست دارد. هفت سين را يار جدا ناشدني هر ساله اش مي داند،و هنوز هم به دست خودش سمنو مي پزد. به دست خودش سبزه مي كارد و براي آن، شيوه جالب و متفاوتي به كار مي برد: «شوهرم وقتي جوان بوديم اين روش را ياد گرفت و به من هم ياد داد. به چيز زيادي احتياج ندارد. يك كوزه مي خواهد و يك جوراب نازك كه روي كوزه بكشيم و اضافه اش را داخل آن فروكنيم. شاهي هاي خيسي كه روي آن مي ريزيم وقتي سبز مي شوند يك دنيا صفا دارند. از سبزه هايي كه بيرون مي كارند و مي فروشند خوشم نمي آيد. سبزه يي كه خودت سبز كرده باشي، گره زدن دارد.»

رنگ كردن تخم مرغ هاي پخته از آن زمان كه بچه ها خيلي كوچك بودند، هميشه بخش لذت بخش سفره هفت سين به شمار مي آمده و با اينكه اكنون ديگر بچه ها در رنگ كردن آن سهيم نيستند، او خودش به تنهايي تخم مرغ هاي رنگي را به سفره هديه مي كند، و ماهي هاي پر جنب و جوش و شناور را داخل تنگي كه روبه روي آينه و قرآن قرار مي دهد، فراموش نمي كند.

اما از آجيل امسال دل پري دارد و نخستين سالي است كه تصميم گرفته آن را از ميز پذيرايي عيد حذف كند: «سال هاي قبل آجيل و شيريني مي گرفتم اما امسال نمي گيريم. قيمتش ارزش خريد ندارد و ما هم مثل هميشه سخت نمي گيريم.» با اين حال مشخص است كه اگر مي توانست و مي خريد، خوشحال تر بود. اما لباس هاي نو را آماده كرده. چادرجديدش را از سه ماه قبل به دست خود دوخته و از فروشگاهي خودش و همسرش كفش خريده اند و با لب خندان آماده پذيرايي از لحظه ورود سال نوست.

همچنين ماهي شب عيد را براي پختن سبزي پلو و ماهي از دست نخواهد داد: «سبزي پلو ماهي، طعم آن سال ها را برايم زنده مي كند كه همه اينقدر از هم دور نيفتاده بودند. هنوز پراكنده نشده بودند و حال و حوصله همديگر را داشتند.» يك بار ديگر برمي گردد به آن زمان و با حسرت مي گويد با اينكه سال نو را دوست دارد اما آن روزها چيز ديگري بود. چهارشنبه سوري اش به كل سال مي ارزيد. از همه چيز فارغ بوديم و از روي آتش مي پريديم و شعر مي خوانديم. اينقدر سر و صداهاي بيخود هم نبود كه توي كوچه و خيابان، آدم را سكته بدهد. برگشتن به آن سال ها آرزويم است.»در زمينه كار، با همسرش مشكلي ندارد. اوايل پنهان از او كار مي كرده اما اكنون سال هاست كه همسرش در جريان است. مرد آرامي كه تا جايي كه از دستش برآيد كمك حال اوست. اما پسرش علاقه يي به كار كردن او به ويژه براي نظافت خانه ديگران، ندارد.

مشخص است از ناراحتي پسرش دل چركين است: «بهانه مي گيرد كه اين كار را رها كنم. مي گويد بس است هر چه در اين 20 سال كرده يي. اكنون 18 ساله است و به ويژه در اين يكي دو سال اخير، خيلي روي كار من حساس شده. دخترم قبلاهمراهم مي آمد و كمكم مي كرد، اما حالاازدواج كرده و پرستار سالمندان است و سرش گرم زندگي خودش شده، او هم با بچه و شوهر و مشكلات خودش درگير است و كار چنداني به كار من ندارد. اين پسرم است كه اصرار دارد از اين كار دست بكشم. اما من نمي توانم، لااقل حالا نمي توانم. جداي از درآمد، به آن عادت كرده ام.»اما معتقد است اگر بتواند سرمايه يي فراهم كند و دار قالي را دوباره علم كند و اين بار نه دست تنها كه با كمك چند نفر نيرو، قاليبافي را از سر بگيرد، اين كار را رها خواهد كرد. مي گويد: «فرش و فرشبافي را دوست دارم. خيلي اوقات اين فكر به سرم مي افتد و تا مدت ها رهايم نمي كند كه باز هم به آن برگردم. هنوز كه نتوانسته ام سرمايه يي برايش دست و پا كنم، اما سخت نمي گيرم. شايد روزي توانستم. خدا را چه ديدي؟»

منبع: اعتماد