تدوین قانون مدون حقوق درایران باستان

کد خبر: ۳۰۶۹۶۳

تاریخ: ۱۶ اسفند ۱۳۹۱ - ۱۰:۲۷

نشست بررسی نظام حقوقی ایران در دوره ساسانی و مراسم رونمایی از کتاب هزار دادستان با حضور محمد حسین رجبی دوانی رییس کتابخانه،موزه ومرکز اسناد مجلس شورای اسلامی و جمعی از مسئولان فرهنگی کشور در کتابخانه مجلس برگزار شد.

نشست «بررسی نظام حقوقی ایران در دوره ساسانی» روز سه شنبه ۱۵ اسفندماه به همراه رونمایی از کتاب «مادیان هزار دادستان(هزار رای حقوقی)» در محل کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی برگزار شد.

در این نشست که با حضور باستان شناسان، پژوهشگران و اساتید دانشگاه‌ها  برگزار شده بود، در ابتدا آیاتی از قرآن کریم تلاوت شد. بعد از پخش سرود جمهوری اسلامی ایران، دکتر محمدحسین رجبی دوانی، رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی به ایراد سخنرانی پرداخت.

دکتر محمدحسین رجبی دوانی گفت: بسیاری از افراد تصور می کردند که قانون مدون حقوق را ملت رم باستان تدوین کرده‌اند ولی با توجه به مستندات موجود، قانون مدون حقوق در دوران ساسانی و به دست ایرانیان نگاشته شده است.

رئیس کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی افزود: در صورتی که ایرانیان در ابتدا قانون مدون حقوق را به وجود نیاورده بودند نمی توانستند امپراتوری با آن عظمت که متشکل از ملیت های مختلف با زبان های مختلف بود را اداره کنند، کما اینکه بعد از اسلام بزرگترین فقهای شیعه و سنی از جمله ابوحنیفه و شیخ طوسی ایرانی بودند.

دکتر رجبی با تأکید بر اینکه با داشتن این پیشینه حقوقی باید نسبت به این مسائل دقیق تر باشیم، گفت: کتاب مادیان هزار دادستان کتابی است که در حوزه ایدئولوژیک نوشته شده است و از زبان پهلوی به فارسی ترجمه شده است و با توجه به توضیحات مفید و آموزنده، این کتاب می تواند کمک بزرگی برای فهم سایر متون باشد.

در ادامه شکراللهی، سوابق عریانی را از جمله معاونت علمی و پژوهشی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران،  رئیس پژوهشکده زبان و گویش سازمان میراث فرهنگی کشور، رئیس بخش ایرانشناسی کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران،معاونت مدیر پژوهش سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی برشمرد، همچنین به معرفی آثار وی همچون متن های پهلوی، واژه نامه پهلوی – پازند، ترجمه نحو زبان های ایرانی میانه غربی، ترجمه کتاب فارسی باستان، زبور پهلوی، راهنمای کتیبه های ایرانی میانه، ترجمه کتاب دستور زبان آرامی کتاب مقدس پرداخت.

دکتر سعید عریان استاد وپژوهشگر فرهنگ وزبان فارسی در این نشست در ابتدای سخنان خود گفت: در کتاب های مختلف ایرانی و خارجی خواندم که در مورد این مجموعه توضیحات ناقصی داده و آن را با قانون نامه حمورابی مقایسه کردند، این نشان می دهد که آنها این کتاب را نمی شناختند.

مترجم کتاب مادیان هزار دادستان افزود: کتاب مادیان هزار دادستان که مؤلف آن فرخ‌مرد بهرامان یکی از رجال دینی دوره ساسانی بوده، مجموعه آرای قضات زمان ساسانی است که براساس شریعت زرتشتی قضاوت می کردند این کتاب  بعد از تلاش شش سال اخیر سعید عریان به فارسی ترجمه شده است و در ترجمه تمام مباحث این کتاب سعی بر آن بوده که به صورتی آن را ترجمه کنم، که هیچ کس از آن برداشت خاصی نکند.

عریان درباره زمان نگارش این کتاب گفت: درباره زمان نوشتن این کتاب اتفاق نظر وجود ندارد؛ عده‌ای این کتاب را متعلق به زمان خسرو پرویز می‌دانند و به استناد یکی از فصلهای کتاب و اصطلاحات دیوانی و تقسیمات جغرافیای سیاسی این کتاب را می‌توان مربوط به دوره یزدگرد سوم دانست ولی آنچه مسلم است این کتاب تنها اثر مکتوب به زبان پهلوی است که متعلق به زمان ساسانی بوده است.این کتاب در سال ۱۳۰۶ یزدگردی بازنویسی شده است و سپس ۲۰ برگ دیگر آن پیدا شده است.

وی با اشاره به پیشینه پژوهش روی این کتاب گفت: سه نفر به صورت منسجم روی این متن کار کرده اند:نخستین گام از سوی بلسارا در سال ۱۹۳۷ برداشته شده است که یک وکیل و حقوقدان پارسی بوده و از یک طرف دین، آیین، معارف و فقه زردشتی را خوب می‌دانست و از سوی دیگر یک حقوقدان بوده است، دومین نفر پریخانیان بوده است  و ماتسوخ نیز بخش نخست این متن را در یک مجلد در سال ۱۹۹۳ و بخش دیگر آن را در سال ۱۹۸۱ در مجلد دیگری کار کرده است. در ایران نیز یک بار این متن تنها مورد ترجمه فارسی قرار گرفته است و در حجمی کم شبیه فهرست مطالب در نشریه کانون وکلا منتشر شده است.

وی خاطر نشان کرد: این کتاب مجموعه‌ای از کلید واژه‌های متون و ادبیات شرعی ارمنی آغازین است و تنها منبع مهم در شناخت کلیدواژه متون شرقی ارمنی آغازین، اصطلاح نامه خوب حقوقی پیش از اسلام، زبان حقوقی، جمع آوری نام بزرگ، بنیادهای خیریه و آتشکده‌های دوره ساسانی و منابع جغرافیای تاریخی از اهمیت بسزایی برخوردار است.

عریانی در خلال این سخنرانی به نبود مرکز سکه شناسی در ایران اشاره کرد و گفت: مراکز ایرانشناسی در ایران سازمان هایی هستند که تنها بخشی از وظایف آنها به این مهم اختصاص می یابد و این مسئله می تواند ما را با مشکلات عدیده ای در شناخت تاریخ جغرافیای ایران مواجه سازد.

در پایان دکتر عریان به پرسش های جمعی از حاضران پاسخ داد.

گفتنی است در حاشیه این برنامه در حضور حاضران از کتاب  هزار دادستان که پیش از این توسط روسای سه قوه تورق شده بود، رونمایی شد.