بررسی رابطه دو جانبه فرهنگ و انسان

کد خبر: ۳۰۳۵۴۰

تاریخ: ۳۰ بهمن ۱۳۹۱ - ۱۴:۰۱

مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ، مفهوم فرهنگ و رابطه دو جانبه فرهنگ و انسان را مورد واکاوی قرار داد.

به گزارش  روابط عمومی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، گروه مطالعات بنیادین حکومتی این مرکز اعلام کرد: فرهنگ هر جامعه ، هویت و موجودیت آن جامعه را تشکیل می دهد. این مفهوم از فرهنگ متشکل از نظام شناخت ها، باورها، ارزش ها، گرایش ها ، رفتارها و کردارهاست. از آن جا که عامل محرک فرهنگ، واقعیات طبیعت، مناسبات و ابعاد اصیل انسانی است، آدمی را در جاذبه هدف اعلای حیات به تکاپور در می آورد. از سویی ویژگی واحد انسانی موجب شده که در او یک سلسله حالات ثابت و مشترک وجود داشته باشند این ویژگی ناشی از یک رشته نظام های تکوینی ، قوانین تشریعی و مشترک میان انسان هاست. از سوی دیگر همین جهات مشترک می توانند خاستگاه یک نظام ارزشی و رفتاری معین و واحد، واقع شده و به شکل گیری فرهنگ واحدی منجر شوند تا ملاک و معیاری برای ارزیابی فرهنگ های دیگر قرار گیرند. این فرهنگ واحد، فرهنگ اسلامی است که فرهنگی پویا ، اصیل ، ریشه دار و هدفدار است که تطابق با فطرت، عقلانیت، آمیختگی با علم ، واقع گرایی و جامعیت از ویژگی های ممتاز آن است.

این گزارش می افزاید: فرهنگ از ویژگی های ممتاز انسان یا به تعبیری جنبه جداکننده انسان از حیوان است. یعنی فرهنگ با انسان، رابطه ای دو جانبه دارد. از این رو همان گونه که انسان فرهگ ساز است، فرهنگ نیز انسان ساز است. در این صورت کسی که فرهنگی را می پذیرد، در واقع اصول ، قوانین و الگوهای چگونه اندیشیدن و چگونه زیستن را از فرهنگ اخذ کرده و با به کارگیری آن به حرکت خود جهتی خاص بخشیده است. بنابراین جهت حرکت انسان با جهت گیری فرهنگی او متناسب است.

فرهنگ، مجموعه منسجم و پیوسته از عناصر بنیادین است که سه نظام وابسته به یکدیگر دارد که از آنها به اجزای متشکله فرهنگ یاد می شود: نظام باورها، نظام ارزش ها و گرایش ها و نظام رفتارها و کردارها.

نظام باورها، به مثابه شالوده ای برای فعالیت های بشر در زمینه تفکر و اندیشه است. این نظام از تصورات، باورها، آموزه ها و شیوه های استدلالی در زمینه تفسیر جهان هستی، انسان، چگونگی رابطه او با خدا و با محیط پیرامون خود و هدف از زندگی بشر شکل یافته است.

نظام ارزش ها، بیانگر ارزش ها و گرایش های انسان است. در این نظام میان باورهای مطلوب و نامطلوب، خوب و بد در قالب گزاره های اخلاقی و ارزشی مرزبندی می شوند.

نظام رفتارها، متشکل از تمامی آموخته هایی است که هماهنگ سازی رفتار آدمی را با افعال دیگر انسان ها ممکن می سازند. در این قلمرو، آموزه های دو نظام اول به مرحله ظهور و بروز می نشینند یعنی متناسب با نوع بینش و گرایش آدمی، رفتار، آداب فردی و اجتماعی پی ریخته می شوند در این صورت با توجه به نوع گزینش نظام شناخت ها و باورها و نظام ارزش ها و گرایش ها ، آموزه های عملی و فنون رفتاری ترسیم می شوند.

فرهنگ برخاسته از تعالیم اسلام، فرهنگ هدفدار ، پویا و پیشروی است که با ویژگی های منحصر به فرد خود چون تطابق با فطرت ، عقلانیت ، آمیختگی با علم، واقع گرایی و جامعیت را تحت تاثیر خویش قرار می دهد.

در فرهنگ اسلامی، انسان با نظام کلی هستی – که نظام احسن است – بر محور توحید و اعتقاد به یگانگی خداوند آشنا می شود و شناخت صحیح از این نظام و جهان بینی توحیدی را در حوزه باورها به وجود می آورد و بر اساس این اعتقاد، ارزش ها و گرایش های خود را ارزش هایی الهی می دهد و به واسطه گرایش توحیدی به سمت رفتار توحیدی رهنمون می شود. در فرهنگ اسلامی انسان در نهایت به نقطه ای می رسد که مظهر صفات جمال و جلال خداوند – و به عبارتی خلیفه ا... – می شود و بدین طریق فرهنگ واحد (فرهنگ واحد اسلامی) پایدار بع دست می آید.