عزم ملی برای كاهش آلودگی‌ها نداريم

معصومه ابتكار

کد خبر: ۲۹۵۵۸۱

تاریخ: ۱۵ دی ۱۳۹۱ - ۲۲:۳۶

ديروز پلاك هاي زوج حق آفتابي شدن در تهران را نداشتند و امروز، پلاك هاي فرد. توسعه طرح محدوديت تردد خودروها بر اساس زوج و فرد بودن پلاك ها، چاره يي بود كه كميته مواقع اضطرار آلودگي هوا، به آن رسيد. اكنون دكتر معصومه ابتكار، رييس كميته محيط زيست شوراي شهر تهران مي گويد وقتي كارد به استخوان برسد و هوا براي تنفس نباشد، چاره يي جز زوج و فرد كردن كل تهران باقي نمي ماند، اين كار بهتر از تعطيلي كل شهر است. ابتكار در گفت وگوي خود با «اعتماد»، به نقد گزارش پژوهشگاه محيط زيست دانشگاه علوم پزشكي درباره مرگ و مير ناشي از آلودگي هواي تهران پرداخت و گفت به نظر او، دادن سهم بالاي مرگ و مير به آلاينده هاي مربوط به غبار ناشي از فعاليت هاي عمراني و ساختماني در تهران، اشتباه است. زيرا گرد و غبار در تهران و ساير شهرهاي كشور، ريشه در خارج از ايران دارد و نمي توان گفت آب پاشي خيابان ها يا فعاليت هاي ساختمان سازي مردم و شهرداري تهران، باعث ايجاد گرد و غبار مرگ آور مي شود.

به گفته او، مردم بايد ياد بگيرند مصرف انرژي خود را كم كنند و تا زماني كه داراي بالاترين ميزان سرانه مصرف انرژي در جهان هستيم، همين آش است و همين كاسه. گفت وگوي «اعتماد» با اين چهره صاحب نام در عرصه محيط زيست، در حاشيه جلسه ديروز شوراي شهر تهران انجام شد: جلسه يي كه بارها با تذكرات پياپي ابتكار به مهدي چمران، رييس شورا روبه رو شد و در بخشي از اين جلسه نيز دستورالعمل گودبرداري ساختمان هاي تهران، به تصويب اعضاي شوراي پايتخت رسيد.

باز هم آلودگي شد و اين بار تعطيلي مدارس ابتدايي و پيش دبستاني ها و زوج و فرد كردن تمام تهران انجام شد، با اين تصميمات موافقيد و آنها را موثر مي دانيد؟

بله، با اين كار در روزهايي كه پديده وارونگي هوا اتفاق مي افتد، موافق هستم، البته با توجه به اينكه آلودگي هوا به اضطرار رسيده بود و چاره يي جز اين نبود. مي بينيم اگر اين محدوديت ها اعمال نمي شد، قطعا آلودگي هواي سه شنبه و چهارشنبه به حد اضطرار مي رسيد و مجبور مي شديم كل تهران را تعطيل كنيم. البته اين را بايد در نظر داشت آلودگي هواي تهران، محصول يك مديريت غلط است كه همه در آن موثريم.

كميته مواقع اضطرار آلودگي هوا مصوب كرده سه شنبه و چهارشنبه خودروهاي سنگين ،كاميون و ميكسر در تهران تردد نكند، ولي مي بينيم پيمانكاران پروژه هاي عمراني شهرداري به راحتي با ماشين هاي خود در حال تردد در تهران هستند. چرا اين طور است؟

تردد خودروهاي سنگين را بايد از راهنمايي و رانندگي بپرسيد.

شورا براي مصوبات دولت كه شامل فعاليت هاي شهرداري نيز مي شود چه نظارتي داشته؟ پروژه يي را تعطيل كرده يا شهرداري را واداشته پروژه ها را تعطيل كند؟

مشكل اساسي در فعاليت هاي عمراني شهرداري نيست. نزديك به 5 ميليون خودروي سبك و سنگين در اين شهر تردد مي كنند. معلوم است خودروي سنگيني كه سوخت غير استاندارد مي سوزاند، در آلودگي هواي شهر موثر است، فرق هم نمي كند چه كسي و به چه دليلي اين خودرو را روشن مي كند. سوخت فعلي گازوييل، بيش از 7 هزار واحد در ليتر تركيبات گوگردي دارد، در حالي كه استاندارد جهاني، كمتر از 50 واحد در ليتر است. معلوم است سوخت غيراستاندارد كه مصرف شود، هواي تهران، آلوده مي شود. بايد سوخت را اصلاح كرد.

از اصلاح چرخه توليد سوخت گذشته، استانداري تهران گزارشي را منتشر كرده كه در آن، سهم قابل توجهي از مرگ و مير بر اثر آلودگي هوا را متوجه فعاليت هاي عمراني و ساخت و ساز در تهران كرده، آيا شورا براي جنبه هاي آلاينده فعاليت هاي عمراني شهرداري تهران، نظارتي قائل است؟

قصد ندارم در مقابل گفته هاي كسي موضع گيري كنم، ولي واقعيت اين است كه ما در حال حاضر، وارث يك وضعيت اشتباه چند ساله هستيم و نمي توانيم با يك مطالعه كوتاه مدت، به اين صورت سهم عوامل آلاينده را در مرگ و ميرها تعيين كنيم.

يعني مي گوييد اين درصد تعيين شده، كارشناسي نيست؟

حدس و گمان من اين است كه درصد تعيين شده يي كه براي مرگ ناشي از آلودگي هاي غبار، فعاليت هاي عمراني و ساختماني در تهران تعيين كرده اند، زياد است. همه مي دانند منشاء آلودگي ذرات معلق بالاتر از دو و نيم ميكرون، كشورهاي خارجي و عربي است و دليل ادامه هجوم اين ريزگردها نيز بي توجهي داخلي و بين المللي به كنوانسيون هايي است كه بايد اجرا مي شد تا ريزگردها كنترل شود. ما در سازمان حفاظت از محيط زيست در طول دولت هاي هفتم و هشتم، مطالعه يي را با مشاركت ايران و 3 كشور خارجي انجام داديم و به دقت منابع آلاينده هواي تهران را محاسبه و نتايج را منتشر كرديم، اگر قرار است مطالعه جديدي روي آلودگي هوا و مرگ و مير ناشي از آن انجام شود، قطعا بايد بر پايه مطالعه آن سال ها انجام گيرد.

در حال حاضر، تنها مرجعي كه توانسته با شان علمي اثبات شده، درصد مرگ و مير بر اثر گرد و غبار در تهران را اعلام كند، پژوهشگاه محيط زيست دانشگاه علوم پزشكي است، آيا شما مطالعه ديگري سراغ داريد؟

همان مطالعه يي كه در دهه 70 انجام شد، وجود دارد، ولي مي بينيم هيچ يك از اين مسائلي كه در آن مطرح بود، رعايت نشده و مديريت آلودگي هوا در تهران و در سراسر كشور، فراموش شده است. به طور مثال، سهم آلاينده هاي محيطي شهري در تهران، يعني شهرك هاي صنعتي و كارگاه هاي توليد مصالح به ويژه شن و ماسه خصوصا در غرب تهران، بسيار بيشتر از فعاليت هاي عمراني و همچنين فعاليت هاي عمراني شهرداري است، ولي كسي براي كنترل آلودگي اين مراكز، كاري انجام نمي دهد.

استانداري تهران، به استناد گزارش مكتوب مركز تحقيقاتي وابسته به دانشگاه علوم پزشكي، به شهرداري دستور داده خيابان ها را آب پاشي كند، آيا در اين باره، شورا نظارت مي كند؟

تا جايي كه اطلاع دارم، بخشي از اين كارها در دست اقدام است و با اقدامات خوبي كه شهرداري تهران در ساير زمينه ها از جمله تقويت حمل و نقل عمومي كرده، مي توان انتظار داشت آلودگي هواي تهران، به وضعيت اضطراري نزديك نشود، هر چند بايد اين را نيز افزود زماني كه هواي تهران دچار پديده اينورژن (وارونگي و پايداري) مي شود، گريز از وضعيت آلوده هواي تهران، به سادگي امكانپذير نيست. با اين وجود، مي توانيم ادعا كنيم شهروندان در هر جايي از اين شهر باشند، در فاصله كمتر يا اندكي بيش از 500 متر، دسترسي به حمل و نقل عمومي مانند تاكسي، مترو و اتوبوس واحد خواهند داشت. از طرفي، طرح هايي مانند زوج و فرد كردن تمام تهران در مواقع اضطرار كه از طريق پيش بيني هواي تهران انجام مي شود، كمك مي كند شهروندان از خودروي تك سرنشين استفاده كمتري كنند و ياد بگيرند همسايه ها، همكاران و كساني كه مسيرشان يكسان است، از خودروي يكديگر استفاده كنند.

در كشورهاي ديگر نيز اين وضعيت حاكم است؟ يعني وقتي هوا آلوده مي شود، همه شهر را زوج و فرد مي كنند؟

ببينيد، بايد به فرهنگ عمومي جامعه نگاه كنيد. ايران، بيشترين ميزان سرانه مصرف انرژي را در دنيا دارد. اين ديگر دست مسوولان نيست، همه مردم در آن دخيل اند، با اين وضعيت مصرف فراوان انرژي در كشور، بايد انتظار داشت آلودگي هوا در مواقع وارونگي پيش بيايد. حتي عزم ملي كه دو سال پيش نيز از سوي رهبري اعلام شد كه بايد همه الگوي مصرف خود را اصلاح كنند، به وجود نيامد و طرح هايي مانند اجراي قانون هدفمندي يارانه ها نيز باعث نشد مصرف سوخت و انرژي آن طور كه انتظار داريم، كم شود. ولي از سويي مي بينيم در كشورهاي ديگر، قوانين درباره مصرف سوخت و بهينه سازي مصرف انرژي فوق العاده سختگيرانه تر از ايران است.

به عنوان مثال، در ژاپن، آقايان اجازه ندارند در مواقع گرم سال و تابستان ها، با كت سر كارخود حاضر شوند. چون در اين صورت، درجه كولر را بالامي برند و خنك كردن محل ساختمان، باعث افزايش مصرف انرژي مي شود. حتي زمستان ها نيز آقايان حق ندارند در محيط اداري، كت خود را از تن درآورند، چون باز هم درجه حرارت ساختمان را مي خواهند بالاببرند. در زمستان ها، در كشور ژاپن كسي حق ندارد محيط كار خود و بخش خدمات عمومي را بالاتر از 18 درجه سانتيگراد، گرم كند، با اين حساب، مي بينيم برنامه ريزي و مديريت آنها در زمينه مصرف انرژي و در نتيجه آلاينده هاي محيطي بسيار بهتر و سختگيرانه تر از ما است.

منبع: اعتماد