آيا مهر ماندگار، ماندگار مي‌شود؟

دولت هم‌اكنون احداث و بهره‌برداري از 669 طرح عمراني بزرگ و كوچك در قالب مهر ماندگار را به طور جدي در دست پيگيري دارد

کد خبر: ۲۹۱۲۱۹

تاریخ: ۲۳ آذر ۱۳۹۱ - ۱۴:۴۲

در حالي كه در واپسين ماه‌هاي عمر دولت‌ها، افتتاح طرح‌‌هاي عمراني به هر قيمت شتاب مي‌گيرد، اين پرسش مطرح است كه آيا «طرح مهر ماندگار» نيز به همين راه خواهد رفت يا خير.

اين يك عرف شناخته شده در ايران و شايد اكثر كشورهاي جهان است كه هر دولت سعي دارد در واپسين ماه‌هاي فعاليت خود، افتتاح طرح‌‌هاي مختلف را سرعت دهد تا به اين ترتيب هم گزارش پربارتري براي ارائه فعاليت‌هاي خود داشته باشد و هم خود را پركارتر و برنامه‌هايش پرثمرتر و اجرايي‌تر معرفي كند. همچنين به افكار عمومي بگويد وعده‌هايي كه در ابتداي فعاليتش داده، در حد خود عملي شده است.

هر چند نفس اين روش، طبيعي و پسنديده است و اصولا حق هر دولتي است كه از پروژه‌‌هاي طراحي شده در دولت خود بهره‌برداري کند و به افكار عمومي گزارش بدهد كه مردم از خدمات آن آگاه شوند، اما «بهره‌برداري از پروژه‌هاي عمراني به هر قيمت» به رسم نامناسبي تبديل شده است. به اين معني كه مواردي مشاهده و توسط رسانه‌ها گزارش شده است كه پروژه‌هاي نيمه تمام و نيمه كاره به جاي پروژه كامل مورد افتتاح قرار گرفته تا به طور صوري به مردم گزارش عملكرد داده شود.

همچنين مواردي به چشم خورده است كه راه‌اندازي يك پروژه عمراني مانند افتتاح خط‌آهن، سد يا نيروگاه صرفا براي همان مراسم و در حضور دوربين‌هاي تلويزيوني بوده و پس از پايان مراسم، پروژه تعطيل شده است. در موارد نادر ديگر نيز براي تسريع در بهره‌برداري از يك پروژه در موعد مقرر و پيش از پايان عمر دولت، در احداث آن موارد ايمني و استانداردهاي لازم رعايت نشده است به گونه‌اي كه پس از افتتاح، پروژه دچار نقص فني شده و از مدار بهره‌برداري خارج شده است. حال سوال اينجاست كه آيا طرح دولت دهم براي بهره‌برداري سريع از پروژه‌هاي عمراني كه به «مهر ماندگار» معروف شده است، همين وضع دچار نخواهد شد؟ بهره‌برداري واقعي از طرح‌هاي مهر ماندگار تا چه حد انجام‌شدني است؟ آيا زمان و بودجه براي بهره‌برداري كامل از اين طرح‌ها وجود دارد؟ آيا دولت بعدي وارث طرح‌هاي نيمه‌كاره يا ناقص كه مورد بهره‌برداري قرار گرفته است، نخواهد بود؟

عزم دولت براي رسيدگي به مهر ماندگار

هيات وزيران در نهم بهمن 1390 در مصوبه‌اي مقرر كرد دستيار ويژه رئيس‌جمهور از اختيارات گسترده‌اي براي به ثمر رساندن و بهره‌برداري سريع از پاره‌اي طرح‌هاي عمراني اولويت‌دار كه امكان پايان آن تا آخر دولت دهم وجود دارد، برخوردار شود. به اين ترتيب علي‌اكبر محرابيان، وزير سابق صنايع اين قدرت قانوني را يافت كه علاوه بر تعيين اولويت طرح‌هاي كلان كشور تا 100 درصد اعتبارات لازم براي پيشبرد و اتمام اين طرح‌ها را اختصاص دهد. وي حتي امكان جابه‌جايي اعتبارات احداث طرح‌ها و تنبيه و تشويق پيمانكاران را يافت.

كمي بعد محمود احمدي‌نژاد در پيام نوروزي سال جاري خود با اشاره به طرح مهر ماندگار تصريح كرد: بناي دولت بر اين است تا كاري كند كه باري بر دوش دولت بعدي نگذارد. به اين ترتيب و در حالي كه امسال سال پاياني فعاليت دولت دهم است، فعاليت‌ها براي اتمام و بهره‌برداري طرح‌هاي مهر ماندگار افزايش يافت.

براساس كتابچه‌اي كه بخش اطلاع‌رساني ستاد مهر ماندگار، هم‌اكنون 669 طرح عمراني در 14 زمينه در قالب مهر ماندگار در حال پيگيري است. اين طرح‌ها زمينه‌هاي متنوعي چون نيرو، راه و شهرسازي، نفت، پتروشيمي، ورزش و جوانان، صنعت، معدن و تجارت، ميراث فرهنگي و گردشگري، بهداشت و درمان و ... را در برمي‌گيرد. اين طرح‌ها به تناسب در تمام استان‌هاي كشور توزيع شده‌است. با اين حال استان فارس با 61 طرح داراي بيشترين طرح مهر ماندگار است. پس از آن استان‌هاي كردستان و كرمانشاه هر يك با 47 طرح در مقام دوم و مازندران و هرمزگان هر يك با 45 طرح عمراني در مقام سوم مهر ماندگار قرار دارند. جالب است كه كمترين طرح‌هاي مهر ماندگار در استان زنجان، فقط با يك طرح اجرا مي‌شد و مقام دوم به طور مشترك در اختيار استان‌هاي اردبيل و البرز هر يك با دو طرح است. استان تهران نيز با پنج طرح در مقام سوم كمترين استان‌هاي برخوردار از طرح‌هاي مهر ماندگار قرار دارد. به اين ترتيب مشاهده مي‌شود مديران مهر ماندگار تلاش كرده‌اند اولويت‌هاي پيشبرد طرح‌هاي عمراني مهرماندگار را در استان‌هاي كمتر برخوردار كشور قرار داده و برخلاف روال قبلي از بهره‌برداري بيش از اندازه طرح در تهران به عنوان مركز امكانات كشور بپرهيزند.

طرح‌هاي بزرگ مهرماندگار

از مجموع 669 طرح عمراني تحت پوشش مهرماندگار، 228 طرح آن به عنوان طرح‌هاي بزرگ گلچين شده و تمركز و پيگيري بيشتري براي اتمام آن در حال انجام است.

بيشترين طرح‌هاي بزرگ مهرماندگار متعلق به استان خوزستان با 28 طرح و بيشتر در زمينه نفت و پتروشيمي است. پس از آن استان‌هاي قزوين و هرمزگان هر يك با 15 طرح در مقام دوم و استان بوشهر با 12 طرح در مقام سوم در رديف طرح‌هاي بزرگ عمراني مهرماندگار قرار دارند. بودجه‌اي كه براي بهره‌برداري از طرح‌هاي بزرگ مهرماندگار تخصيص يافته نيز قابل توجه است. مثلا 7700 ميليارد تومان بودجه براي بهره‌برداري از فاز 12 پارس جنوبي، 5900 ميليارد تومان براي فاز 17 و 18 اين ميدان، 1300 ميليارد تومان براي احداث پتروشيمي بوشهر و 770 ميليارد تومان براي توسعه ميدان نفتي فروزان در نظر گرفته شده است. جالب است كه تمامي طرح‌هاي مهرماندگار از اين ويژگي برخوردار است كه بودجه آنها به طور دقيق ثبت شده و روشن است؛ اما درصد پيشرفت فيزيكي پروژه‌ها يا مقدار تخصيص بودجه به آنان مكتوم مانده است.

سرنوشت طرح‌هاي مهرماندگار

با اين حال اين پرسش مطرح مي‌شود كه طرح‌هاي عمراني مهرماندگار تا چه حد به بهره‌برداري مي‌رسد. پاسخ به اين پرسش وقتي دشوار مي‌شود كه امكان دسترسي به اطلاعات كامل و ساده درباره مقدار پيشرفت فيزيكي پروژه‌ها ـ وسعت كم پروژه‌هاي بزرگ ـ فراهم نشود. همچنين نگاهي كلي به سرفصل و عنوان برخي پروژه‌ها نشان از اين دارد كه با وجود تلاش‌هاي مجدانه صورت گرفته احتمالا اتمام آنها به عمر دولت دهم نخواهد رسيد.

فاز يك انتقال آب از خليج‌فارس، راه‌آهن غرب كشور، خط لوله اتيلن غرب، ساخت حداقل 80 مجتمع گردشگري در كشور و آسفالت راه‌هاي روستايي بالاي 50 خانوار و بهره‌برداري از فازهاي پارس جنوبي برخي از اين عناوين پروژه‌اي را تشكيل مي‌دهد.

همچنين با توجه به كسر بودجه‌اي كه دولت با آن مواجه است و باعث كاهش تخصيص بودجه‌هاي عمراني تا سطح 25 درصد رقم اسمي و مصوب شده است، بايد پرسيد آيا مهر ماندگار با پشت‌سر گذاشتن تمام اين موانع در تاريخ عمران و آباداني ايران ماندگار خواهد شد؟

چنين پرسش‌هاي صريحي به طور كتبي براي دريافت پاسخ به معاون طرح و برنامه ستاد مهر ماندگار ارسال شد؛ اما پاسخ مختصري به برخي از آنها داده شد.

افشين روغني، معاون طرح و برنامه ستاد مهر ماندگار در اين پاسخ كتبي آورده است: جهتگيري كلي در تعيين طرح‌هاي مهر ماندگار تسريع در انجام طرح‌هاي نيمه تمامي است كه امكان تمام شدن آنها تا پايان دولت فعلي وجود دارد.

وي افزود: يكي از مهم‌ترين اولويت‌هاي دولت در شرايط فعلي اتمام طرح‌هاي مهر ماندگار است كه تاكنون با تصويب چند مصوبه توانسته است با استفاده از ظرفيت‌هاي قانوني، نسبت به تامين اعتبارات مورد نياز اين طرح‌ها اقدام كند.

اين مقام مسئول اظهار كرد: در تمامي دستگاه‌هايي كه مجري طرح‌‌هاي مهر ماندگار، ستادي به رياست بالاترين مقام دستگاه و با دبيري يكي از معاونان آن دستگاه تشكيل شده است كه به طور هفتگي پيشرفت طرح‌‌ها را پايش و در صورت وجود مشكل براي حل آن تصميم‌گيري مي‌كند.

روغني گفت: به طور مشابه اين ستادها در استان‌ها نيز به رياست استانداران تشكيل شده است و هفتگي كم و كيف پيشرفت طرح‌هاي استان خود را مورد رسيدگي قرار مي‌دهند. در نهايت نتيجه تمام بررسي‌ها توسط حوزه دستيار ويژه رئيس‌جمهور ارزيابي مي شود و چنانچه نياز به هماهنگي بيشتر باشد، جلسات هماهنگي برگزار مي‌‌شود.

معاون ستاد طرح مهر ماندگار تصريح كرد: به طور هفتگي ضمن بازديد، مسائل برخي از طرح‌هاي يك يا دو استان از نزديك توسط دستيار ويژه رئيس‌جمهور و نيمي متشكل از مسئولان ارشد وزارتخانه‌ها و استان مربوط رسيدگي و براي آنها تصميم‌گيري مي‌شود.

روغني افزود: همه موارد يادشده حكايت از عزم جدي دولت براي اتمام طرح‌هاي مهر ماندگار دارد.