آمار سزارين؛ 60 درصد رسمی و 90 درصد غير رسمی!

فاطمه رمضانيان

کد خبر: ۲۸۴۴۰۳

تاریخ: ۲۱ آبان ۱۳۹۱ - ۱۱:۴۶

از روز هاي داغ مرداد تا خنكاي هواي مهر ماه. دو ماه صبر، براي 30 دقيقه مصاحبه، و تماس هاي مكرر با روابط عمومي وزارت بهداشت. از «اعتماد» اصرار، از روابط عمومي تلاش، و از كارشناسان وزارت بهداشت قول مساعد، سپس بدقولي و در نهايت انكار.

فرحناز تركستاني، رييس دفتر سلامت مادران وزارت بهداشت را به زحمت مي توان در اتاق كارش يافت. با دفترش كه تماس مي گيري در اتاق كارشناسان است. با اتاق كارشناسان كه تماس مي گيري، در جلسه است. جلسه كه پايان مي يابد به اتاقش بازگشته و با اتاقش كه تماس مي گيري پاسخ مي دهند: «خانم دكتر تشريف برد.» و اين رويه روز هاي متمادي ادامه مي يابد تا جايي كه عاقبت خسته مي شوند و آب پاكي را روي دست هايت مي ريزند: «خانم دكتر مايل به صحبت نيستند.»

اخلاق عجيب ايشان را به دل نمي گيري. آدميزاد است ديگر، اخلاق خاص خود را دارد. در عوض با فاطمه زعفراني مشاور وزير بهداشت در امور مامايي كه براي گفت وگو معرفي شده، تماس مي گيري. مي گويد اطلاعاتي در زمينه سزارين در دست ندارد، و تو در عجب مي ماني كه پس اصلاچرا براي گفت وگو معرفي شده. با اين حال اصرار مي كني و چون وقت ندارد، براي روز بعد قرار مصاحبه مي گذاري. روز بعد به تماس هايت پاسخي داده نمي شود. باز هم نااميد نمي شوي.

نفر بعدي دكتر محمد اسماعيل مطلق، مديركل دفتر سلامت خانواده و جمعيت وزارت بهداشت است كه بدون نامه و درخواست رسمي حاضر به گفت وگو نيست. روابط عمومي زحمت نامه را مي كشد. بعد از مدتي روز از نو آغاز مي شود و بر مي گردي سر جاي اولت. دكتر مطلق، خانم تركستاني را براي گفت وگو معرفي مي كنند. خانم تركستاني باز هم نمي پذيرند و توپ را به زمين دكتر مطلق مي اندازند. دكتر مطلق بار ديگر موضوع را به دكتر تركستاني ارجاع مي دهند، و اين پاسكاري ادامه مي يابد تا اينكه اين بار مهراندخت عابديني، كارشناس ارشد اداره سلامت مادران وزارت بهداشت براي گفت وگو معرفي مي شود.

انگشت حيرت به دهان مي گزي وقتي كه سر وقت تعيين شده براي گفت وگو، تلفن همراهش را پاسخ مي دهد، و به رفتگانش درود مي فرستي كه اين طلسم بزرگ را پس از دو ماه انتظار شكست و قال نيم ساعت گفت وگو را كند. اما آخر نيز نمي فهمي درموضوع اين گزارش چه مشكلي نهفته بود كه هيچ كس راضي به گفت و گو در خصوص آن نمي شد.

آمار هاي غيررسمي هشدار مي دهد كه حدود 90 درصد از موارد زايمان در كشور با روش سزارين انجام مي شود. سال 1390، يك ميليون و 382 هزار و 229 مورد ولادت در كشور به ثبت رسيده است كه با احتساب آمار غير رسمي زايمان هاي به روش سزارين، يك ميليون و224 هزار مورد از مواليد به روش سزارين، و تنها 158 هزار و 230 مورد از اين تعداد توسط زايمان طبيعي متولد شده اند. تعداد زايمان ها به روش سزارين در حالي به مرز 90 درصد رسيده است كه متخصصان و كارشناسان زنان و زايمان در فهرست خطرات ناشي از سزارين به عفونت هاي ناشي از جراحي، صدمه به دستگاه ادراري، زخم بر جدار مثانه هنگام جراحي و ديده شدن خون در ادرار پس از آن، چسبندگي هاي پس از عمل، عبور دارو هاي بيهوشي از جفت و ورود به خون جنين، بيماري هاي تنفسي و زردي براي نوزاد، و بسياري از موارد ديگر اشاره مي كنند. اما با وجود گزارش هاي غير رسمي كه هشدار نسبت به افزايش سزارين را پررنگ كرده، وزارت بهداشت كه سعي در تعديل اين فضاي هشداردهنده دارد، اعلام مي كند كه فقط 40 درصد از اين تعداد زايمان ها به روش سزارين بوده است.

مهران دخت عابديني، كارشناس ارشد اداره سلامت مادران وزارت بهداشت، با اعلام آمار 65 درصدي سزارين در ايران، آمار غير رسمي اين جراحي در بيمارستان هاي خصوصي را نزديك به 90 درصد دانست. وي البته يك روز پس از اين گفت وگو، آمار خود را تصحيح و رقم كنوني سزارين در كشور را بالغ بر 40 درصد اما كمتر از 60 درصد دانست. لازم به ذكر است كه آمار 40 درصد سزارين مربوط به سال 1384 است. به گفته عابديني، به دليل فقدان وجود سيستم ثبت الكترونيك دقيق در بيمارستان هاي كشور، وزارت بهداشت ملزم به استناد به آخرين آمار ملي است.

اين در حالي است كه وزير بهداشت و درمان، در آخرين نشست انجمن هاي پزشكي، آمار قطعي و رسمي سزارين در كشور را 40 درصد اعلام كرد و ضمن تاكيد بر پيشتاز بودن كشور تركيه با آمار 60 درصدي سزارين، از انتقاد انجمن مامايي نسبت به رتبه ايران به عنوان رتبه دوم سزارين در جهان، به عنوان ارقام اغراق آميز و نقدهاي بيهوده نام برد.

سياست هاي وزارت بهداشت در خصوص كاهش سزارين كاربرد چنداني ندارد

كارشناس ارشد اداره سلامت مادران وزارت بهداشت، از مشاوره هاي ضمن بارداري، اهداي لوح دوست دار مادر به بيمارستان هاي موفق در زمينه ترويج زايمان طبيعي با روش هاي كاهش درد، و سياست هاي كاهش شاخص مرگ و مير مادران باردار، به عنوان سياست هاي عملي وزارت بهداشت در خصوص كاهش سزارين در كشور نام برد و گفت: «تا پايان اسفند ماه سال 90، 8 بيمارستان موفق به دريافت لوح دوست دار مادر شده اند كه گرچه تعداد زيادي نيست اما اميدوار كننده است. آموزش هاي ضمن بارداري به مادران در خصوص آمادگي براي زايمان نيز از پنج سال پيش اجرا شده كه گرچه بازده آن بستگي به عملكرد گروه پزشكي و مامايي دارد، اما براي برخي مراكز خصوصي و دولتي موفق بوده است.»

طاهره ميرمولايي، رييس انجمن مامايي كشور، با تاكيد بر غيركاربردي بودن سياست هاي نام برده از سوي وزارت بهداشت مي گويد: «قرار بود بيمارستان هاي دوست دار مادر به منظور ترويج روش هاي كاهش درد ايجاد شوند، اما در عمل تنها چند بيمارستان محدود با اين طرح همكاري كردند، كه اين موضوع به معناي مقاومت و فقدان توانايي سيستم در برابر پذيرش طرح است. وقتي هم كه سيستم آماده نيست، طرح چه كاربردي مي تواند داشته باشد؟ يكسان سازي تعرفه سزارين و زايمان طبيعي مي توانست با كوتاه كردن دست برخي پزشكان از سود مالي سزارين، در روند كاهش سزارين موثر باشد. انجمن مامايي اين مواضع را بارها با وزارت بهداشت و درمان در ميان گذاشته، اما نتيجه يي حاصل نشده. به هر حال مديريت در دست ما نيست.»

عابديني اما با موضعي متفاوت، درباره تفاوت قيمت ها معتقد است: «نرخ زايمان طبيعي كمتر از سزارين است ولي دستمزد پزشك در دو روش فوق تفاوت زيادي ندارد. در حال حاضر اختلاف نرخ سزارين در بيمارستان هاي مختلف به خصوصي يا دولتي بودن و درجه ارزشيابي بيمارستان بستگي دارد.»

ايران راه استفاده درست از خدمات مامايي را نمي داند

طاهره ميرمولايي، رييس انجمن مامايي كشور، دليل گرايش ناگهاني به انجام سزارين ظرف 15 سال گذشته را در اعتقاد ناآگاهانه مردم به اين جراحي به عنوان روش مدرن و بي خطر زايمان مي داند و با اشاره به اينكه آمار غير رسمي سزارين در كشور از مرز 60 درصد گذشته، ادامه مي دهد: «در كشور ما روش هاي كاهش درد و خوشايند سازي زايمان طبيعي به درستي عرضه نشده و عده زيادي از مادران تنها ترس و دلهره و درد زايمان طبيعي را مي شناسند، پس براي فرار از آن به سزارين روي مي آورند. همچنين درصدي از پزشكان به لحاظ وجه مالي، از همان ابتدا روش خود را سزارين معرفي مي كنند. زايشگاه هاي كشور براي انجام زايمان هاي طبيعي همراه با كاهش درد آماده نشده اند و تنها چند بيمارستان محدود به ارائه اين خدمت مبادرت مي ورزند. متاسفانه ايران راه استفاده درست از خدمات مامايي را نمي داند.»

يك روز هم براي جنين در رحم مادر، يك روز است

ميرمولايي با تاكيد بر عوارض انجام عمل سزارين بر مادر و نوزاد، عفونت هاي حين و بعد از انجام جراحي، عوارض دارو هاي بي حسي و بي هوشي، صدمه به دستگاه ادراري، چسبندگي هاي پس از عمل، و كم شدن عمر شير دهي را از عوارض مخصوص مادران دانسته و در رابطه با آسيب هاي وارد شده به نوزاد مي گويد: «اين جراحي منجر به عبور دارو هاي بيهوشي از جفت و ورود به خون جنين مي شود. دوران كامل بارداري 40 هفته است اما نوزادان سزاريني بنا به وقت و تصميم پزشك، اغلب يك تا سه هفته زودتر از موعد متولد مي شوند، در حالي كه يك روز هم براي جنين در رحم مادر، يك روز است. به واسطه خروج زود رس از رحم، عوارضي مانند بيماري هاي تنفسي، زردي و از اين قبيل در نوزادان سزاريني بسيار شايع است.»

وي با بيان اينكه سزارين تنها هنگام نجات جنين يا مادر از عارضه يي بزرگ تر از تمام اين عارضه ها، يعني خطر مرگ ضروري است، ادامه مي دهد: «حتي نوزاداني كه با سزارين ناگهاني و اورژانسي متولد مي شوند نيز 40 هفته كامل را درون رحم مادر به سر برده و از اين نظر درگير عوارضي كمتر از سزارين هاي خود خواسته هستند.»

به عقيده وي زناني كه از راه طبيعي و خوشايند زايمان، تولد نوزاد خود را رقم مي زنند توانايي خود را باور كرده، و ارتباط موثر تري با نوزاد خواهند داشت. اما پس از سزارين مادر چنان دچار درد است كه قادر به در آغوش گرفتن نوزاد و برقراري ارتباط با او نيست. همچنين انجام اين جراحي، امكان زايمان طبيعي را در آينده ناممكن مي كند و اين در حالي است كه هر بار سزارين بروز عوارض را شديد تر خواهد كرد.

روش من سزارين است، نه طبيعي

دكتر شيرين قاضي زاده، جراح و متخصص زنان و زايمان مي گويد: «زايمان طبيعي روش برتر زايمان است و عوارض كمتري نسبت به سزارين دارد، مگر اينكه مادر به تنگي لگن و چرخش جنين و از اين قبيل دچار باشد. با اين حال دردسر هاي سزارين كمتر از زايمان طبيعي است. پزشك نمي تواند هر شب و نصفه شب در بيمارستان حاضر شود. از طرفي دكتر بيهوشي حوصله اينكه 6 ساعت بالاي سر مريض بايستد و 20 هزار تومان پول بگيرد را ندارد. سزارين بي دردسر تر است و پزشك مي تواند زمان زايمان را خود تعيين كند. اگر مادران درباره روش هاي كاهش درد زايمان طبيعي اطلاعات بخواهند پزشك حتما راهنمايي مي كند، اما روش من به شخصه سزارين است و اگر مادر خواهان زايمان طبيعي باشد لازم است به پزشك ديگري مراجعه كند. البته اغلب اين كار را نمي كنند و خود نيز به سزارين گرايش دارند.»

روش هاي كاهش درد

رييس انجمن مامايي كشور، با تقسيم روش هاي كاهش درد به دو گروه دارويي و غير دارويي، توضيح مي دهد: «روش هاي دارويي شامل استفاده از دارو درماني، و گاز «ان دو او» يا گاز خنده است كه به وسيله ماسك استفاده مي شود. اما روش هاي غير دارويي شامل زايمان در آب، ماساژ درماني، موسيقي درماني، هيپنوتيزم، ورزش درماني، طب فشاري، طب سوزني، آرام سازي تنفسي، تصوير سازي ذهني و از اين قبيل است، كه مادر باردار با دريافت اطلاعات مكفي درباره هر يك از اين روش ها دست به انتخاب مي زند. هنگام زايمان، حضور همراهي كه در كلاس هاي آموزشي با مادر شركت كرده مي تواند در استقامت و امنيت مادر بسيار موثر باشد.»

آمار جهاني سزارين

بنا بر آخرين اعلام سازمان بهداشت جهاني در سال 1388، كشور چين با بيش از يك ميليارد نفر جمعيت، در رده نخست سزارين در دنيا قرار داشته و 46 درصد مواليد در اين كشور با روش سزارين انجام شده. همچنين به گزارش اين سازمان از هر110 هزار تولد در آسيا در سال 2007و 2008ميلادي، 27درصد با روش سزارين بوده است. در كشور ويتنام از هر ؟هزار نوزاد، 20 درصد با روش سزارين متولد شده اند. ميانگين اين آمار در كشورهاي غربي نزديك به 40درصد، و در كشور ايران 20درصد (35 درصد در شهرها و نزديك به ؟درصد در بعضي از بيمارستان هاي خصوصي تهران) بوده كه 75 درصد از اين آمار، غيرضروري و به صورت انتخابي صورت گرفته. كمترين آمار سزارين در جهان نيز مربوط به قاره آفريقا با آمار ؟درصد بوده است.

بنا بر اين گزارش، آمار سزارين هاي غيرضروري در ايران ؟برابر بالاتر از نرخ جهاني و نشان دهنده اين بوده كه مادران، به ويژه مادران جوان به انجام مشاوره هاي دقيق براي آگاهي از عوارض زايمان سزارين نياز دارند.

زنان ديروز، زنان امروز

قديمي ها معتقدند كه زنان نسل جديد، اگر در روزگار آنها زندگي مي كردند، چه مي كردند؟ زنان امروز اما مدرن مي انديشند و مدرن رفتار مي كنند و از مصائب زندگي در روزگاران گذشته با توسل به پيشرفت علم و تكنولوژي مي گريزند. گرچه شايد هر دو گروه در دفاع از عقيده، به اندازه خود حق داشته باشند. چرا كه زايمان طبيعي به روش قديم، سختي هاي بي شمار خاص خود را دارد و سزارين نيز با عوارض بي شمار نمي تواند به عنوان روش مدرن و بي خطر زايمان در نظر گرفته شود. در اين بين روش هاي كاهش درد و خوشايند سازي زايمان طبيعي، روشي مقبول و مورد تاييد است كه اين روز ها مظلوم واقع شده. روشي كه پرداخت صحيح به آن، به طور حتم آمار كنوني سزارين را در كشور كاهش خواهد داد و تنها نياز به همياري متوليان و مسوولان مربوطه دارد.

منبع: اعتماد