بانک مرکزی از جیب فعالان اقتصادی چه می‌خواهد؟

هنوز جوهر گزارش ویژه ارزی مجلس خشک نشده ـ همان‌ گونه که پیش‌بینی می‌شد، به رغم آن همه انتقاداتی که در این گزارش به بانک مرکزی و کارکرد منفی‌اش در تشدید بحران ارزی شده بود ـ این بانک امروز و دوباره در بخشنامه‌ای نشان داد که اصولاً و اساساً برایش مهم نیست راجع به کارکرد‌هایش چگونه قضاوت می‌شود. آیا این بانک به دنبال تأمین ذخایر ارزی و ریالی‌ از جیب فعالان اقتصادی است؟

کد خبر: ۲۸۳۲۹۵

تاریخ: ۱۶ آبان ۱۳۹۱ - ۱۹:۳۲

به گزارش «تابناک»، به تازگی بانک مرکزی کشور، در بخشنامه‌ای به بانک‌های عامل، اعلام کرده است که وام پرداخت شده از حساب ذخیره ارزی، باید با نرخ ارز مبادله‌ای بازپرداخت شود.

بنا بر این گزارش، این بخشنامه بر این مبناست که آن دسته از تسهیلات گیرندگان از حساب ذخیره ارزی که هم‌اکنون سررسید اقساط آنها سر آمده است، باید به جای بازپرداخت تسهیلات به نرخ ارز در زمانی که تسهیلات گرفته‌اند، به نرخ مبادله‌ای بازپرداخت تسهیلات خود را انجام دهند.

اما سرچشمه این‌ گونه بخشنامه‌ها و تصمیم‌گیری‌های بانک مرکزی در کجاست؟ بگذارید کمی به عقب برگردیم.

داستان‌های ارزی بانک مرکزی

صدور این بخشنامه در حالی است که به تازگی گزارش ویژه ارزی مجلس شورای اسلامی و کمیسیون ویژه حمایت از تولید، سراسر انتقاداتی را به کارکرد بانک مرکزی در سال‌های اخیر و در تشدید بحران ارزی وارد آورده بود؛ اما گویا بانک مرکزی مانند همیشه راه خود را می‌رود و به این‌ گونه انتقادات، اهمیتی نمی‌دهد.

شاید شاه‌بیت داستان ارزی بانک مرکزی، مرکز مبادلات ارزی است که هنوز هم نتوانسته تکلیف را با خود، نرخ ارز و فعالان و متقاضیان ارز روشن کند. این مرکز بسیار بی‌سر و صدا نرخ سوم را در بازار ایجاد کرد و هیچ کس هم نپرسید، مکانیزم کشف قیمت این بانک برای نرخ ارز چه بوده است؟!

در‌‌ همان زمان و در جایی که آغاز به کار مرکز مبادلات ارزی بود، سخن از بهای ۲ درصد زیر قیمت بازار آزاد می‌شد که نتیجتاً آنچه در آغاز کار مرکز مبادلات ارزی از نرخ ارز مشخص شد، بسیار متفاوت با نرخ بازار موازی بود. آن زمان بانک مرکزی این نرخ را این‌ گونه توجیه کرد که فرمول کشف قیمت در انحصار بانک مرکزی است!

فرمول انحصاری، مبنای نرخ ارز

در‌‌ همان زمان انتقاداتی به این نحوه تعیین نرخ ارز که با هیچ کدام از توافقات مجلس و دولت هم‌خوانی نداشت، مطرح شد که هیچ پاسخی در قبال آن دریافت نشد. شرایط نیز به گونه‌ای بود که امید به تعدیل نرخ ارز جای زیادی برای انتقاد باقی نمی‌گذاشت. اما اکنون بانک مرکزی و مرکز مبادلات ارزی، هنوز نتوانسته‌اند تکلیف ثبات نرخ ارز را مشخص کنند و مبنای کشف قیمت از سوی بانک مرکزی دقیقاً مشخص نیست.

با همه این احوال، یعنی مشخص نبودن بهای ارز مبادله‌ای و مبنای آن و همچنین نوسانات روزانه این نرخ، بانک مرکزی تلاش دارد با هر ترفند و روش، این نرخ را به عنوان یک نرخ کامل و رسمی جا بیندازد؛ بخشنامه‌هایی که نمونه آن را به تازگی دیده‌ایم نیز به نظر در همین راستاست.

اکنون باید چند مسأله بررسی شود؛ بنابراین، لزوم پاسخگویی بانک مرکزی در این زمینه ضروری است:

نخست: انحصاری بودن فرمول کشف قیمت ارز از سوی بانک مرکزی به چه معنایی است و چرا نرخ ارزی که یکی از مهمترین فاکتور‌ها برای فعالیت اقتصادی در کشور است باید توسط یک فرمول انحصاری تعیین شود و شفافیتی در این زمینه نباشد؟

دوم: نوسانات روزانه نرخ ارز، مشکل اصلی بسیاری از فعالین اقتصادی است که در پایان تصمیم‌گیری برای این فعالان در خصوص اقدامات را با معضلاتی اساسی روبه‌رو کرده است. چرا پس از گذشت بیش از یک ماه، هنوز بانک مرکزی و مرکز مبادلات ارزی نتوانسته‌اند نرخ ارز را به ثبات برسانند؟

سوم: در حالی ‌که برخی از اولویت‌های ارزی، هنوز از دریافت ارز با نرخ مبادلاتی یا مرجع محرومند، بانک مرکزی با چه توجیهی در بخشنامه‌ها و دستورالعمل‌های خود، نرخ مبادلاتی را به عنوان مبنای عمل قرار می‌دهد؟

چهارم: چرا بانک مرکزی بدون توجه به آنچه بوده، همه رویدادهای امروز را به گذشته پیوند زده و تلاش دارد با صدور بخش‌نامه‌های این‌چنینی، تنش و فشار اقتصادی را در سطح جامعه افزایش دهد؟ آیا این بانک و مسئولان آن به دنبال تأمین ذخایر ریالی و ارزی خود از جیب فعالان اقتصادی هستند، یا دلیل دیگری برای این ‌گونه کارها هست؟

پنجم: آیا گزارش ارزی ویژه مجلس، به رؤیت مسئولان و مقامات بانک مرکزی نرسیده است؟ برای این گزارش ارزی و انتقادات مطرح در آن، مسئولان بانک مرکزی چه پاسخی دارند؟ این پرسش از آن روی مطرح می‌شود که نمایندگان مجلس، گویا به بیان انتقادات بسنده کرده‌اند.

این‌ها و پرسش‌هایی از این دست، موضوعاتی است که بخش مهمی از کارکردهای غیر شفاف و اشتباه بانک مرکزی را در بر می‌گیرد. شاید گاه آن رسیده که مسئولان بانک مرکزی، یک‌ بار و شفاف به روشن کردن اذهان عمومی پرداخته و پاسخ این پرسش و پرسش‌های مشابه را بگویند و چنانچه خود را از انتقادات و اتهامات وارده، جدا می‌دانند، این کار برای روشن کردن اذهان عمومی ضرورت اساسی دارد.