جایزه جهانی به خاطر حفاظت از یوزپلنگ آسیا

درخشش نام ایران با تلاش یک جوان

کد خبر: ۲۸۰۴۸۸

تاریخ: ۰۲ آبان ۱۳۹۱ - ۱۴:۰۴

قاره آفريقا هميشه تداعي كننده صحراهاي گرم و سوزان و گونه هاي مختلف جانوران وحشي است كه با ديدن آنها آرزوي سفر به اين قاره و ديدن مناظر آن و نزديك شدن به حيوانات وحشي را در دل بسياري مي اندازد اما شايد باور اين موضوع كمي سخت باشد كه بدانيم در كشور ايران 10 گونه از گربه سانان وجود دارد كه معادل تعداد گربه سانان كل قاره آفريقاست.

گرچه نسل دو گونه از اين گربه سانان (شير و ببر) در ايران منقرض شد اما هنوز هم ايران به عنوان زيستگاه اين حيوانات شناخته مي شود. وجود يوزپلنگ آسيايي و نيمي از پلنگ هاي غرب آسيا در ايران نشان از تنوع زيست محيطي و اقليمي كشورمان دارد و سازمان محيط زيست با كمك محيط بانان از اين گونه محافظت مي كند.

اهداي جايزه معتبر بين المللي «رابين ويتز – کاپلان» براي نسل آينده در حفاظت از گربه سانان به يك دانشجوي دكترا و يكي از موسسان انجمن يوزپلنگ ايراني اين واقعيت را نشان داد كه در ايران گام هاي زيادي براي حفاظت از اين گونه حيوانات وحشي نادر برداشته شده است. اين جايزه که از سال 2007 توسط موسسه پانترا از امريکا اهدا مي شود، هر سال تنها به يک فرد که كمتر از 40 سال داشته و فعاليت هاي زيادي در زمينه حفاظت از گربه سانان انجام داده است، اعطا مي شود. اهداي اين جايزه بازهم توجه جهانيان را به زيستگاه اين حيوانات وحشي و مطالعات و تحقيقاتي كه پيرامون آنها در ايران انجام گرفته است جلب كرد.

محمدصادق فرهادي دانشجوي 31 ساله دكتراي محيط زيست كه علاقه به حيات وحش او را از رشته پزشكي به محيط زيست و مطالعه حيات وحش كشاند پس از دريافت اين جايزه معتبر در گفت وگو با زندگي از يوزپلنگ آسيايي و زندگي اين حيوان منحصربه فرد و نحوه حفاظت از آن و همچنين علاقه به مطالعه در زمينه حيات وحش و بي مهري هاي مردم نسبت به اين گونه از گربه سانان گفت.

چطور شد كه به حيات وحش و مطالعه آن و حفاظت از گربه سانان علاقه مند شديد؟

از آنجا كه من فرزند اول و تنها پسر خانواده هستم و فكر مي كردم با تحصيل در رشته پزشكي مي توانم فرد موفقي براي جامعه و خانواده ام باشم در اين رشته قبول شدم و سه سال نيز در آن تحصيل كردم اما از آنجايي كه هميشه از نوجواني به طبيعت و حيات وحش علاقه داشتم بنابراين تصميم گرفتم به دنبال علاقه ام بروم و به همين خاطر علي رغم اين كه 90 واحد در رشته پزشكي پاس كرده بودم تغيير رشته دادم و در محيط زيست مشغول تحصيل شدم. هم اكنون هم دانشجوي دكتراي زيست شناسي هستم و خوشحالم در رشته اي تحصيل مي كنم كه مي توانم بهتر طبيعت و حيات وحش را بشناسم. امروز كه 16 سال از مطالعه ام بر روي گربه سانان مي گذرد به ناشناخته هاي زيادي درباره اين حيوانات دست پيدا كرده ام. هيچ وقت حيوان خانگي نداشتم ولي هميشه به پلنگ و يوزپلنگ علاقه زيادي داشتم و از همان كودكي نيز با خريد كتاب هاي علمي درباره زندگي گربه سانان مطالعه مي كردم.

در ايران چند گونه گربه سانان زندگي مي كنند؟

در ايران 10 گونه از اين گربه سانان را داشتيم كه تعداد آنها با تعداد كل گربه سانان قاره آفريقا برابري مي كند و اين يك واقعيت است كه تعداد گربه سانان تمام قاره آفريقا علي رغم تبليغات زيادي كه مي شود به اندازه ايران نيست. البته متاسفانه نسل شير و ببر در ايران منقرض شده و هم اكنون تنها 8 گونه از گربه سانان در ايران زندگي مي كنند كه مهمترين آنها يوزپلنگ آسيايي و پلنگ ايراني است. در كشورمان 70 قلاده يوزپلنگ آسيايي زندگي مي كنند و يوزپلنگ آسيايي دومين گربه سان در حال انقراض در دنياست. اولين گربه سان در حال انقراض نيز پلنگ آمور است كه فقط 40 قلاده از آن در روسيه زندگي مي كنند. بيش از نيمي از پلنگ ايراني كه در دنيا مشهور است در كشورمان زندگي مي كنند و هم اكنون نيز تحت حفاظت سازمان محيط زيست قرار دارند. عمر يوزپلنگ در قاره آفريقا بين 6 تا 7 سال است درحالي كه در كشورمان يوزپلنگي داشتيم كه 14 سال عمر كرده بود.

جذابيت يوزپلنگ آسيايي چيست و آيا تاكنون به شما حمله كرده است؟

ويژگي و جذابيت خاص اين حيوان در اين است كه سازگاري زيادي با شرايط كويري دارد و با حداقل ها مي تواند به حيات خود ادامه بدهد. نادر بودن اين حيوان يكي ديگر از جذابيت هاي يوزپلنگ آسيايي است به طوري كه يوزپلنگ نماد اكوسيستم و محيط زيست مناطق كويري محسوب مي شود و وجود اين حيوان نشان مي دهد كه اكوسيستم در آن منطقه زنده است. نزديكترين فاصله اي كه تاكنون به يوزپلنگ داشتم 50 متر بوده چون به محض ديدن انسان فرار مي كند و تاكنون نيز يوزپلنگ به من حمله نكرده است.

روزانه چند ساعت ردپاي يوزپلنگ را براي پيدا كردن آن دنبال مي كنيد؟

پيدا كردن ردپاي يوزپلنگ بسيار مشكل است. زيرا در كوير شن ها در حركت هستند به همين دليل ردپاي آن را از بين مي برد. به همين خاطر من نمي توانم از طريق ردپا يوزپلنگ را پيدا كنم و براي اين كار از دوربين هاي تله اي استفاده مي كنم. اين دوربين ها مكان دقيق اين حيوان را نشان مي دهند.

با توجه به پژوهش هايي كه در زمينه يوزپلنگ آسيايي انجام داده ايد اين گونه از گربه سانان چه ويژگي هايي دارد؟

براي كارهاي پژوهشي و مطالعه درباره يوزپلنگ آسيايي از ابزاري به نام دوربين تله اي استفاده مي كنيم. اين دوربين به محض مشاهده اين حيوان از او عكس مي گيرد. همچنين مطالعات ژنتيكي بر روي اين حيوان انجام مي دهيم و يافته ها و دانسته ها را به محيط بانان كه وظيفه اصلي حفاظت از گونه هاي نادر جانوري را بر عهده دارند مي دهيم. همچنين در سطح بين المللي هم با ديگر كشورها اين تجربيات و يافته هاي علمي را تبادل مي كنيم. در زمينه يوزپلنگ آسيايي بايد گفت اين حيوان سريع ترين و يكي از باهوشترين حيوانات روي زمين است و اين سرعت را فقط براي چند صد متر حفظ مي كند و پس از آن ذخيره انرژي بدنش به شدت كاهش پيدا مي كند. يوزپلنگ يكي از حيوانات بي آزار است كه با ديدن انسان خود را مخفي مي كند. برخلاف تصور عده اي كه فكر مي كنند يوزپلنگ به انسان حمله مي كند اين حيوان با توجه به خال هاي خاكي رنگي كه دارد با ديدن انسان خودش را مخفي مي كند.

5 هزار سال قبل انسان ها يوزپلنگ را در طبيعت تربيت كرده و از آن به عنوان سگ شكاري براي شكار آهو و خرگوش استفاده مي كردند. يوزپلنگ به دليل داشتن ناخن هايي كه از كف پاي او خارج شده است نمي تواند بالاي درخت برود. پراكندگي يوزپلنگ هاي آسيايي در مناطق كويري استان هاي يزد، سمنان، اصفهان، كرمان و خراسان شمالي است و اين حيوان با شكار بز، كل، قوچ و آهو تغذيه مي كند. قلمرو اين حيوان گسترده است و به همين خاطر آنها مسافت زيادي راه مي روند و در بعضي از مواقع از مناطق حفاظت شده نيز خارج مي شوند.

مهمترين ويژگي تاثير حيات يوزپلنگ آسيايي بر حيات انسان چيست؟

مهمترين اثري كه اين حيوان مي تواند بر زندگي انسان داشته باشد اين است كه او با شكار حيوانات مريض و يا پير به نوعي به بقاي حيات وحش كمك مي كند. با توجه به نادر بودن اين حيوان در جهان بسياري از محققان جهاني خواستار كسب اطلاعاتي درباره اين حيوان هستند.

چند محقق تاكنون درباره زندگي يوزپلنگ آسيايي تحقيق كرده اند؟

البته همه محيط بان ها به نوعي درباره زندگي اين حيوان اطلاعاتي كسب مي كنند ولي تاكنون 7 دانشجو به همراه 8 كارشناس محيط زيست تحقيقاتي پيرامون زندگي يوزپلنگ آسيايي انجام داده اند.

چه خطراتي يوزپلنگ آسيايي را تهديد و باعث انقراض نسل آن مي شود؟

يكي از خطراتي كه باعث كشته شدن اين حيوان مي شود عبور جاده ها از قلمروهاي اين حيوان است به طوري كه در هشت سال گذشته 11 يوزپلنگ آسيايي در جاده هاي استان يزد در تاريكي شب بر اثر برخورد با خودروها كشته شدند و عبور اين جاده ها كه كار كارشناسي در آن صورت نگرفته است باعث از بين رفتن زيستگاه گربه سانان شده است. همچنين به دليل شكار بي رويه حيوانات اهلي طعمه هاي يوزپلنگ كم شده و اين حيوان مجبور است مسافت هاي طولاني براي شكار طي كند و زندگي اين حيوان به مخاطره مي افتد. يوزپلنگ هاي ماده نيز توله هاي خود را براي شكار همراه مي برند اما وقتي پس از طي مسافت زياد شكاري پيدا نكنند بچه هاي خود را در بيابان رها مي كنند و اين توله ها يا گرفتار سگ هاي شكاري و اهالي روستاها مي شوند و يا در بيابان ها تلف مي شوند. همچنين به دليل گسترده بودن قلمرو يوزپلنگ ها نرها و ماده ها كمتر مي توانند در كنار هم قرار بگيرند و با توجه به اين كه توليد مثل اين حيوان هر دو يا سه سال يك بار اتفاق مي افتد نسل يوزپلنگ آسيايي در حال انقراض است.

مردم در صورتي كه با يوزپلنگ مواجه شدند بايد چه عكس العملي نشان بدهند؟

اين حيوان هيچ خطري براي انسان ندارد و به محض مشاهده انسان فرار مي كند. در صورتي كه با يوزپلنگ مواجه شديم نبايد او را دنبال كنيم و بهترين كار اين است كه بلافاصله با محيط بان ها تماس گرفته و محل تردد يوزپلنگ را به آنها اطلاع بدهيم تا آنها به كمك اين حيوان بروند. يوزپلنگ براي پيدا كردن غذا مسافت هاي زيادي طي مي كند و طي اين مسير ممكن است از قلمرو خود نيز خارج شود و به جاده ها برود. بايد بدانيم كه از بين رفتن هر قلاده از اين يوزپلنگ ها باعث انقراض نسل آنها و آسيب رسيدن به حيات وحش است.

چه ويژگي هايي باعث شد تا جايزه موسسه پانترا براي نخستين بار به ايران تعلق بگيرد؟

جايزه معتبر بين المللي - رابين ويتز- كاپلان از سال 2007 توسط موسسه پانترا كه در زمينه حفاظت از گربه سانان تلاش مي كند و به محققان و دانشمنداني كه در زمينه حفاظت از اين گونه حيوانات درحال انقراض تلاش مي كنند و سن آنها نيز زير 40 سال است اهدا مي شود و مسئوليت بررسي اين جايزه برعهده تيمي از برترين متخصصان حيات وحش دنيا است و با توجه به تلاش هايي كه توسط انجمن يوزپلنگ ايراني انجام گرفته بود و تحقيقات و كارهايي كه در زمينه جلوگيري از انقراض اين حيوان و حفاظت از آن انجام داده بودم اين جايزه به ايران اهدا شد. طي اين مدت ما به روستاهايي كه در نزديكي زيستگاه اين حيوان بودند رفتيم و ضمن آموزش روستائيان از آنها خواستيم كه در زيستگاه هاي اين حيوان شكار نكنند زيرا در صورت كمبود غذا اين حيوان تلف خواهد شد. همچنين از آنها خواستيم اين حيوان را دنبال نكنند و در صورت مشاهده آن بلافاصله به ماموران محيط زيست گزارش بدهند. آموزش روستائيان و اطلاع رساني درباره اين حيوان و جلوگيري از به خطر افتادن زيستگاه يوزپلنگ آسيايي از اقداماتي بود كه باعث شد تا اين جايزه به ايران تعلق بگيرد. البته جايزه اين موسسه نقدي است اما با توجه به اينكه امريكا كشورمان را تحريم كرده است تلاش مي كنيم تا اين مبلغ را صرف خريد تجهيزاتي براي مطالعه و حفاظت از گربه سانان در ايران كنيم.

منبع: ايران