هنر هدایت نیرو و آرایش صحنه نبرد

فاروق مقصودی

کد خبر: ۲۷۹۸۹۷

تاریخ: ۳۰ مهر ۱۳۹۱ - ۱۶:۲۳

دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران عالی‌ترین مرکز علمی ارتش است که علاوه بر مسوولیت آموزش افسران ارشد ارتش در مقطع کارشناسی‌ارشد و بالاتر همه‌ساله آموزش جمعی از افسران نیروهای مسلح کشورمان و دانشجویان کشورهای دوست و هم‌پیمان منطقه را به عهده دارد.

این دانشگاه که به اختصار دافوس نامیده می‌شود با ابنیه‌ای تاریخی و ثبت‌شده در فهرست میراث فرهنگی کشور در سال ۱۳۱۴ه. ش، در محله باغ‌شاه سابق حوالی میدان حر و خیابان دانشگاه جنگ، تاسیس شد که پس از دانشگاه تهران با ۷۷ سال قدمت، باسابقه‌ترین نهاد آموزش عالی کشور محسوب می‌شود.

دافوس؛ از تاسیس تا انقلاب

دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش از زمان تاسیس تا انقلاب، سال‌های پرفراز و نشیبی را در شکل و محتوای آموزش و تشکیل دانشکده‌های مختلف سپری کرد. در ابتدا تیمی پنج‌نفره از افسران فرانسوی به‌عنوان کادر هیات‌علمی و به منظور برنامه‌ریزی آموزشی و تدریس به استخدام ارتش ایران درآمدند که سرپرستی آنها با ژنرالی به اسم «ژاندر» بود. این تیم تحت‌فرماندهی یکی از امرای ارتش ایران فعالیت می‌کرد. در اواخر ۱۳۱۷ با وقوع جنگ جهانی دوم افسران فرانسوی ایران را ترک کردند لذا گروهی از افسران ایرانی فارغ‌التحصیل دانشگاه جنگ جایگزین آنها شده و مسوولیت طرح‌ریزی آموزش‌ها و تدریس را برعهده گرفتند. در ۱۳۲۲ تحت‌تاثیر جنگ دوم جهانی و اشغال ایران، دانشگاه جنگ چهار سال به حالت تعطیل درآمد. سال ۱۳۲۶ دانشگاه جنگ بازگشایی شد و تجدیدنظر کلی در طول دوره - طول دوره یک‌سال تعیین شد ـ و آموزش‌ها صورت گرفت و نام آن به «دانشگاه فرماندهی و ستاد» تغییر یافت. در سال ۱۳۴۰ دانشگاه دیگری با عنوان «دانشگاه فرماندهی عالی و ستاد مشترک» که آموزش‌های آن در سطوح بالاتری نسبت به آموزش‌های دافوس قرار داشت و عمدتا عملیات مشترک و کار ستادی مرکب را شامل می‌شد، تاسیس گردید. پس از چندی «دافوس» و «دانشگاه فرماندهی عالی و ستاد مشترک» با نام «دانشگاه جنگ» در تابعیت فرمـاندهی ارتش قرار گرفت. سال ۱۳۴۴ بر حسب ضرورت و مصالح آموزشی دانشگاه جنگ منحل و به دو دانشگاه یعنی «فرماندهی و ستاد» و فرماندهی عالی و ستاد مشترک تجزیه شد. «دانشگاه فرماندهی و ستاد نیروی زمینی» در تابعیت نیروی زمینی و «دانشگاه فرماندهی عالی و ستاد مشترک» در تابعیت ستاد مشترک ارتش قرار گرفتند.

اولین دوره دافوس پس از پیروزی انقلاب

پیروزی انقلاب اسلامی بازنگری اساسی در آموزش و دروس این دانشگاه را در پی داشت تا پس از دوره تعطیلی موقت آن و با آغاز جنگ تحمیلی، اساتید و کادر آموزشی دافوس در مناطق عملیاتی حضوریافته و اندوخته‌های ارزشمند خود را در طراحی بزرگ‌ترین عملیات‌های پیروزمند دفاع مقدس ازجمله ثامن‌الائمه، طریق‌القدس، فتح‌المبین و بیت‌المقدس، به‌کار گیرند و با محوریت طراحی این عملیات‌های سرنوشت‌ساز، سرافرازی فرماندهان جوان، مجرب و مخلص در ارتش و سپاه را در پیشگاه ملت شریف ایران، رقم زنند.

در سال ۱۳۶۱ با توجه به نیاز کشور به فرماندهانی که دوره فرماندهی و ستاد را طی کرده باشند حرکت ارزشمند دیگری شکل گرفت و طی مراسمی با حضور رهبر معظم انقلاب اسلامی که در آن زمان نماینده امام خمینی(ره) در شورای‌عالی دفاع بودند اولین دوره دافوس نیروی زمینی پس از پیروزی انقلاب اسلامی افتتاح شد. ایشان طی سخنانی در مراسم افتتاح دوره دافوس ضمن ترسیم نقشه راه آینده بیان داشتند: «خوشبختانه ارتش جمهوری اسلامی ایران تجارب خیلی خوبی هم دارد که باید از این تجارب در کلاس‌ها و کتاب‌های درسی استفاده شود. این دانشکده فرماندهی و ستاد مرکزی است که اگر خوب اداره شود و در آن تحقیقات انجام بگیرد شایسته است که تمامی طرح‌های بزرگ ملی از لحاظ ارتباط با وضعیت دفاعی کشور در آن مورد توجه قرار گیرد.»

تجارب حاصله از جنگ تحمیلی و لزوم افزایش هماهنگی بیشتر بین نیروهای زمینی، پدافند، هوایی و دریایی ارتش و سپاه، طرح‌ریزی و هدایت عملیات‌های مشترک موجب‌شد با ادغام دافوس نیروهای تابعه ارتش در سال ۱۳۶۹ تغییرات عمده‌ای در ساختار و محتوای آموزشی ایجاد شود و ساختار فعلی از فرماندهی، عقیدتی- سیاسی، حفاظت اطلاعات، معاونت‌های آموزش و پژوهش، ستاد پشتیبانی قرارگاه و پژوهشکده دفاع مقدس شکل گیرد. دانشکده فرماندهی و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران- دافوس آجا- که آموزش پرسنل منتخب ارتش در مقطع کارشناسی‌ارشد مدیریت امور دفاعی در گرایش‌های زمینی، هوایی، دریایی و پشتیبانی خدمات رزمی را بر عهده دارد، در تابعیت ستاد فرماندهی کل ارتش جمهوری اسلامی ایران است.

سازمان آموزشی دوره دافوس آجا

از شرایط عمومی پذیرش دانشجو در این دانشکده می‌توان به دارابودن درجه سرگردی یا سرهنگ دومی و داشتن مدرک کارشناسی مورد تایید وزارت علوم از دانشگاه‌های داخل یا خارج از کشور اشاره کرد. همچنین سنوات خدمت دانشجویان به هنگام ورود به دافوس باید حداکثر ۲۴ سال باشد. در حال حاضر دانشجویان دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش برای مشاغل فرماندهی و ستاد در مقطع کارشناسی‌ارشد و کارشناسی‌ارشد حرفه‌ای در رشته مدیریت دفاعی آموزش می‌بینند. این آموزش‌ها طی مدت ۱۸ ماه و در دو بخش آموزش‌های نظری و میدانی در ۵۲ واحد شامل دروس مشترک، تخصصی، پایان‌نامه و پژوهش گروهی ارائه می‌شود تا دانشجویان پس از ارتقای بینش و دانش نظامی و علمی و مبانی عقیدتی- سیاسی آمادگی تصدی مشاغل فرماندهی، مدیریت و طراحی عملیات‌ها را داشته باشند. ابعاد مسوولیت دافوس شامل هدایت نیروی انسانی و کاربرد تجهیزات و تدارکات و بهره‌برداری از فناوری می‌شود. همچنین دوره کارشناسی‌ارشد مدیریت امور دفاعی با هدف تربیت و آماده کردن دانشجویان متعهد و برگزیده شاغل در نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران جهت احراز مشاغل حساس فرماندهی و ستادی در رده‌های بالای نظامی تدوین شده است.

اما منظور از این دوره بررسی عمیق و دقیق‌تر وظایف و نقش یگان‌های بزرگ در عملیات و بهبود و توسعه مهارت و استعدادهای دانشجویان در تشخیص و شناخت مسائل پیچیده فرماندهی و ستادی رده‌های بالای نیروهای مسلح و تنظیم راه‌حل‌های منطقی برای حل مشکلات، تجزیه و تحلیل راه‌حل‌ها، تصمیم‌گیری منطقی در مورد آنها، طرح‌ریزی برای اجرای تصمیمات متخذه، کنترل و نظارت و نهایتا ارزیابی از نتایج است. از اهداف دیگر این دوره می‌توان به فراهم آوردن زمینه‌های رشد فردی و حرفه‌ای، توسعه توانایی علمی دانشجویان برای تطبیق عملکرد سازمان‌ها و یگان‌های بزرگ نظامی با شرایط زمان، ایجاد انعطاف‌پذیری فکری و عملی در آنها در قبال تغییرات و تحولات ناگهانی صحنه عملیات، چگونگی حصول به تصمیمات منطقی در مورد آنها و در نتیجه بالا بردن کارآیی و ثمربخشی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد. درک اهمیت تحول و نوگرایی و مبانی پژوهشی و نهضت نرم‌افزاری مطابق با تدابیر فرماندهی عالیه کل قوا موجب تحولی چشمگیر در شیوه‌ها و میزگردهای آموزشی و پژوهشی متناسب با تهدیدات فرامنطقه‌ای شده و پایان‌نامه‌ها، کتب، همایش‌ها و میزگردهای برپاشده و همچنین دکترین عملیاتی نیروها نیز به سمت و سوی نیازها و اهداف و چشم‌انداز ترسیم‌شده، هدایت و اجرا می‌شود. همراه با آموزش‌های بنیادی و نظری، آموزش‌هایی مانند بررسی منطقه عملیات با حضور در منطقه عمومی منجیل، برگزاری رزمایش‌های آفندی و پدافندی در محیط جنگ‌های نوین، ناهمتراز، کلاسیک و آب- خاکی انجام می‌شود. بررسی محیط داخلی و پیرامونی کشور تحت نام «محورشناسی» از طریق سفرهای آموزشی جهت بازدید از مناطق و محورهای نظامی تمامی استان‌های کشور نیز از دیگر بخش‌های مهم و اساسی فعالیت‌های میدانی و عملیاتی دانشجویان است.

مراسم فارغ‌التحصیلی دانشجویان در واقع سرآغاز حضور افسران دانش‌آموخته دافوس برای ادامه تلاش مقدس در راه صیانت و پاسداری از استقلال و تمامیت ارضی کشور است. در پایان می‌توان گفت دوره دافوس شامل آموزش‌های راهبرد، تاکتیک و تکنیک به کارگیری موثر تمامی واحدهای نیروی رزم- زمینی، هوایی، دریایی- در صحنه عملیات است به‌گونه‌ای که بهترین نتیجه از همکاری و عمل اشتراکی آنها حاصل شود.

این مطلب نخستین بار در روزنامه «فرهیختگان» منتشر شده است.