مديريت ارزي چه وقت معنا پيدا مي‌كند؟

داوود دانش جعفری

کد خبر: ۲۷۹۷۵۹

تاریخ: ۲۹ مهر ۱۳۹۱ - ۱۰:۰۷

امروزه ما به سه نوع نظام ارزي متفاوت در كشور‌ها روبرو هستيم؛ اول نظام ارزي ثابت كه در آن يك رابطه ثابت بين ارزش پول ملي و ارزهاي خارجي تعريف مي‌شود. به طور مثال نظام ارزي كنوني در امارات يا عربستان يا حتي قبل از انقلاب اسلامي در ايران از نوع نظام ارزي ثابت بوده است. در اين نظام معناي مديريت ارزي يعني اينكه هر زمان وضعيت قيمت ارز در بازار نسبت به رابطه تعريف شده، تغيير كرد، بانك مركزي بايد مداخله كند تا دوباره همان رابطه قبلي برقرار شود. به طور مثال اگر در ابتداي سالي قيمت ارز 1000 تومان باشد و در يكي از ماه‌هاي همان سال به 1100 تومان برسد در اينصورت بانك مركزي بايد به طور فوري به بازار ارز تزريق كند؛ به اندازه‌اي كه همان نرخ 1000 تومان دوباره برقرار شود.

دو نظام ديگر ارزي، نظام شناور و شناور مديريت شده هستند. در نظام‌هاي ارزي شناور قيمت ارز بر اساس عرضه و تقاضا تعيين مي‌شود. تفاوت دو نظام ارزي شناور و شناور مديريت شده در ميزان دامنه تغييرات مجاز نرخ ارز نهفته است. در نظام شناور كامل هيچ محدوديتي براي تغيير قيمت ارز وجود ندارد؛ يعني هر روز ممكن است نرخ ارز بالا و پايين برود. اين نظام هم اكنون در كشور‌هاي اروپايي، ژاپن، آمريكا و كانادا و... برقرار است.

در نظام شناور مديريت شده، دامنه تغييرات مجاز توسط بانك مركزي تعريف مي‌شود. به طور مثال اگر دامنه مجاز 5 درصد باشد يعني اينكه هر وقت تغييرات قيمت ارز فراتر از 5 درصد باشد بانك مركزي بايد دخالت كند ولي پيش از آن كاري انجام نمي‌دهد. در سال‌هاي اخير نظام شناور مديريت شده در ايران مورد استفاده قرار گرفته است و به طور ضمني دامنه تغييرات مجاز در حد 3 درصد تعريف شده است.

سوال مهمي كه در رابطه با انتخاب هر نوع نظام ارزي در كشور‌ها مطرح مي‌شود اين است كه اصول حاكم بر تعيين نرخ ارز چيست؟ در پاسخ بايد گفت سياست‌هاي صادرات و واردات مهم‌ترين عامل تعيين‌كننده نرخ ارز است. به طور مثال وقتي قيمت ارز كاهش يابد تمايل كشور به واردات افزايش مي‌يابد بنابراين اگر كشوري نمي‌تواند حجم واردات خود را مثلا به دليل كمبود منابع ارزي افزايش دهد قاعدتا نبايد اجازه دهد قيمت ارز پايين بيايد زيرا در اين صورت دچار كسري تراز پرداخت‌هاي خارجي مي‌شود.

يكي از سياست‌هاي رايج در ميان كشور‌ها براي تنظيم تراز پرداخت‌ها اين است كه نرخ حقيقي ارز را در كشور ثابت نگه دارند. براي ثابت نگه داشتن نرخ ارز حقيقي بايد همواره نرخ اسمي ارز(همان نرخ رايج بازار) را متناسب با تغييرات تورم داخلي و خارجي تعديل كند. به طور مثال فرض كنيد در ابتدا سالي هر دلار، هزار تومان است. اگر در طي يك سال تورم 20 درصد باشد و تورم جهاني كشورهايي هم كه ما از آنها واردات داريم 4 درصد باشد. معني اين، آن است كه اگر ما بخواهيم نرخ ارز حقيقي را ثابت نگه داريم بايد در سال بعد تلاش شود نرخ ارز را 16 درصد نسبت به اول سال كه 1000 تومان بود بالا ببريم. كه اين 16 درصد تفاو ت آن 20 درصد تورم منهاي 4 درصد تورم وارداتي است.

وزير اقتصاد دولت نهم

روزنامه جمهوری اسلامی