تاريخچه گفت‌وگوی اينترنتی

مرتضی منطق*

کد خبر: ۲۷۳۴۴۹

تاریخ: ۲۹ شهريور ۱۳۹۱ - ۱۴:۰۵

گرينفليد، ‌بيان مي‌دارد رشد واقعي اينترنت در اواخر دهه 1980 اتفاق افتاد. در اين زمان، اغلب دانشگاه‌ها و بسياري از سازمان‌ها و مراكز تجاري در سراسر دنيا به اينترنت وصل شده بودند. پس از آن در سال 1991، بنياد ملي علوم ايالات متحده، اينترنت را براي استفاده تجاري آزاد اعلام كرد، عرضه‌كننده‌ها، ‌اجازه يافتند به فروش اتصال‌هاي اينترنت بپردازند و در نتيجه استفاده از اين پديده به سرعت گسترش يافت. بررسي شواهد موجود حكايت از آن دارد كه تا سال 1994 اينترنت كاملا جا افتاده بود.

طبق گفته آمي چاي ـ همبرگر، ‌هر چند بر اساس پروژه اوليه اينترنت قرار بود اين فناوري فقط شامل 64 رايانه و يك شبكه باشد، ولي امروزه اينترنت شامل ميليون‌ها رايانه و صدها هزار شبكه است. گفته مي‌شود در حال حاضر فقط در امريكا روزانه ده هزار مشترك جديد به اينترنت مي‌پيوندند. رشد و توسعه فناوري اينترنت به حدي بوده كه اين پديده را با انقلاب صنعتي قرن نوزدهم قابل مقايسه كرده است، به شكلي كه آن را انقلاب اينترنتي يا فناوري هزاره سوم نام نهاده‌اند.

اكنون به ياري يارانه‌هاي قابل حمل و تلفن‌هاي همراه ماهواره‌اي، از بلنداي تبت تا دل جنگل‌هاي آمازون، از كناره‌هاي نيل و اهرام ثلاثه تا ديوار چين ‌و از معابد اينكاها تا پاسارگاد و پرسپوليس، ‌اينترنت سايه و سيطره خود را گسترده است. شايد هيچ اختر آفرينش ديگري اينچنين پرشتاب، از همان آغاز ‌زاده شدن، ‌چنين دگرگوني بزرگي را پديد نياورده باشد.

شوماخر و موراهان ـ مارتين در سال 2001 اعلام كردند، ‌با نگاهي به آمارها، مي‌توان رشد اينترنت را در قالب اعداد و ارقام بهتر ديد. تعداد كاربران اينترنت در امريكا از 18 ميليون نفر (7/6 درصد جمعيت) در سال 1995 به 165 ميليون نفر (59 درصد جمعيت) در سال 2002 رسيده است. در همين سال تعداد كاربران اينترنت در دنيا، ‌ميليون نفر بوده است. در واقع مي‌توان گفت كه تعداد كاربران اينترنت به صورت تصاعدي افزايش مي‌يابد، ‌يعني هر شش ماه، دو برابر مي‌شود.

با گسترش اينترنت و رواج استفاده از آن در اقشار مختلف جامعه، توجه كارشناسان علوم انساني و اجتماعي به اينترنت، و به دنبال آن به انواع كاربردهاي آن‌كه يكي از آنها تالارهاي گفت و گو است، ‌جلب شد. به‌ويژه روانشناسان و جامعه شناسان در سال‌هاي اخير به بررسي اثرات حضور در تالارهاي گفت‌وگو روي سلامت روان و بهزيستي افراد جامعه پرداخته‌اند. تعدد تحقيقات انجام شده در اين زمينه، منجر به اين شده است كه نشرياتي همچون روانشناسي در رفتار در دنياي مجازي، صرفا به انتشار نتايج حاصله از اين تحقيقات بپردازد.

ترديدي نيست كه توانايي استفاده از رايانه و اينترنت، ‌مزاياي آموزشي و پيامدهاي اقتصادي مهمي در بردارد. در جامعه اطلاعاتي امروز كه تمدن بشر به سوي استقلال از مواد خام و تكيه بر دانش به عنوان كالاي اصلي پيش مي‌رود، انباشتن و حفظ اطلاعات كم‌مصرف در ذهن، ‌ديگر توانایي به شمار نمي‌رود، بلكه مهارت در كسب اطلاعات، عاملي براي كارايي فرد و سازمان است. در اين جامعه كه رايانه‌ها در ذخيره پردازش و انتقال اطلاعات نقشي اساسي ايفا مي‌كنند، اينترنت موقعيت خود را به عنوان بستر ذخيره و دستيابي به اين انباشته عظيم اطلاعاتي تثبيت كرده است. اين دنياي الكترونيكي نامحدود يك منبع بزرگ اطلاعات است.

اينترنت علاوه بر اين‌كه منبع بزرگ اطلاعات است، ‌كاربردهاي فراوان ديگري هم دارد. يكي از مهم‌ترين كاربرد‌ها، ‌كاربرد اجتماعي اينترنت است كه با استفاده از ابزارهايي مانند: پست الكترونيك، ‌تالارهاي گفت‌وگو، IRC، ICQ، وب نوشت و گروه‌هاي مباحثه، ‌محقق مي‌شود. با استفاده از اين ابزارها مي‌توان با بستگان و آشنايان ارتباط برقرار كرد، ‌دوستان قديمي را دوباره پيدا كرد و حتي دوستان جديدي با علايق مشترك يافت. با استفاده از تالارهاي گفت‌وگو و ايميل، ‌كاربران قادرند با هزينه‌اي بسيار كم، ‌با افراد مورد نظر تماس بگيرند، ‌در حالي كه بدون اين ابزارها، ‌هرگز نمي‌توانستند به آنان دسترسي داشته باشند.

كاركرد اينترنت را از منظري كلي، مي‌توان به دو قسمت اطلاع‌رساني و ارتباطي، ‌تقسيم كرد. در مقوله كاركرد ارتباطي اينترنت، ‌پست الكترونيكي، ‌گروه‌هاي خبري و چت كردن، از جمله پر اهميت‌ترين امكاناتي هستند كه اينترنت به ارايه آنها مي‌پردازد. در پست الكترونيكي ارتباط محدود و غير همزماني بين دو يا چند نفر، ‌صورت مي‌پذيرد. در گروه‌هاي خبري، بين يك و چند نفر از افراد ديگر، ارتباط غير همزماني برقرار مي‌شود و سرانجام در جريان چت كردن، هر دو حالت پيش گفته، ‌آن هم به صورت همزمان، محقق مي‌شود. يعني هر فردي با حضور در اتاق‌هاي گپ اينترنتي مي‌تواند به صورت همزمان دست به ارتباط يك به يك يا ارتباط يك به چند، ‌با افراد حاضر در اتاق گفت‌وگو بزند.

چت روم‌ها يا اتاق‌هاي گفت‌وگوي اينترنتي، وب سايت‌هايي خاص يا زير مجموعه‌اي از وب سايت‌هاي گسترده‌‌تر هستند. افراد براي ورود در اتاق‌هاي گپ اينترنتي، ‌با يك شناسه يا نام مشخص، ‌بايد وارد محيط گفت‌وگو شوند. در برخي از اتاق‌هاي گفت‌وگوي اينترنتي، ‌كاربران موظف به پر كردن فرمي، ‌شامل شرح اجمالي و ويژگي‌هاي خودشان هستند، در برخي از اتاق‌هاي گپ اينترنتي، ‌اين مسئله مورد تاكيد قرار نگرفته است و كاربران مي‌توانند با شناسه مورد نظرشان مستقيما وارد محيط گفت‌وگوي اينترنتي شوند.

در بعضي از اتاق‌هاي بحث اينترنتي، ‌فرد ناظري در نظر گرفته شده است كه بر گفت‌وگوهاي رد و بدل شده كاربران، ‌نظارت مي‌كند و اگر فرد ناظر احساس كرد، ‌برخي از كاربران برخلاف خط مشي اتاق گفت‌وگو، ‌عمل مي‌كنند موظف به دادن اخطار به آنان و حتي اخراج كردن آنها از محيط اتاق گپ اينترنتي است. اما براي برخي از اتاق‌هاي گفت‌وگو، ‌ناظري در نظر گرفته نشده است تا در صورت تخطي يك يا چند كاربر مانع ادامه تخطي آنان شود.

امكان ديگري كه در تعدادي از تالارهاي گفت‌وگوي اينترنتي در نظر گرفته شده است، اتاق‌هاي خصوصي گفت‌وگو است، ‌در صورتي كه دونفر مايل باشند به شكل خصوصي با يكديگر به صحبت كردن بپردازند، مي‌توانند از امكان مزبور سود جسته، ارتباط دونفره‌اي با يكديگر برقرار كنند. بالطبع، ‌در صورتي كه كاربر مايل باشد با جمع افراد حاضر در اتاق گپ اينترنتي حشر و نشر داشته باشد، ‌به صورت عادي در محيط چت حاضر مي‌شود.

اتاق‌هاي گپ اينترنتي را از منظري، مي‌توان به ميهماني‌هاي مرسومي كه در جامعه وجود دارد، تشبيه كرد. در اين ميهماني‌ها، ممكن است حرفي مطرح شود، اما با اظهارنظرهاي متفاوت و حتي ضد ونقيض، ‌به جايي ديگر بينجامد.از اين رو، علاوه بر اتاق‌هاي گپ عمومي، ‌اتاق‌هاي گپ با موضوع‌هاي شخصي مانند علمي، ‌ورزشي، ‌ادبي، سياسي، هنري، عقديتي و نظاير آن در نظر گرفته شده است كه از تفرقه و تشتت مباحث مطرح شده در فضاي گفت‌وگوي اينترنتي، ‌بكاهد.

اتاق‌هاي گفت‌وگو ي اوليه، تنها امكان ارتباط نوشتاري كاربران را با يكديگر فراهم مي‌آوردند، اما با پيشرفت فناوري‌ها، ‌امكان فوق به گفت‌وگو به صورت صوتي و در نهايت گفت‌وگو با داشتن تصوير طرف مقابل، ارتقا يافته است و در صورت وجود دوربين مخصوصي كه روي رايانه نصب مي‌شود، تصوير كاربر نيز به طرف مقابل كه با وي در حال صحبت اينترنتي است، ‌منتقل مي‌شود. زماني كه امكان ارتباط صوتي در اتاق‌هاي گپ اينترنتي وجود نداشت، كاربران براي سرعت بخشيدن به مكالماتشان كه بايد تايپ مي‌شدند، ‌از علايم اختصاري سود مي‌بردند.

به عنوان مثال، ASL به معناي پرسش از سن، جنس، و محل كاربر و ASLP‌به معناي پرسش از سن، ‌جنس، ‌محل و درخواست تصوير كاربر حاضر در اتاق گپ اينترنتي است. به همين ترتيب زماني كه امكان ارتباط تصويري كاربران با يكديگر در اتاق‌هاي گفت‌وگوي اينترنتي وجود نداشت، ‌به دليل آن‌كه كاربران از ديدن چهره يكديگر محروم بودند و بالطبع از اطلاعات غير كلامي كه از چهره فرد مقابل، ‌قابل برداشت است، ‌برخوردار نبودند، به كارگيري شكل‌هاي كارتوني يا حيوان‌ها در اتاق‌هاي گپ اينترنتي رايج شد. اين شكلك‌هاي طراحي شده كه ممكن است با صدا نيز توام باشند در تلاش هستند تا عواطف و احساسات كاربران را براي يكديگر به نمايش بگذارند.

اتاق‌هاي گفت‌وگوي اينترنتي به سبب برخي از ويژگي‌هاي خاصي كه دارند، ‌از جذابيت فراواني برخوردار هستند، ناشناس ماندن يكي از مهم‌ترين ويژگي‌هاي اتاق‌هاي گپ اينترنتي است. يك كاربر مي‌تواند فارغ از اغيار، ‌به طرح مسائل ذهني خويش اقدام ورزد و مسئوليت بياناتش را نيز در صورت لزوم نپذيرد. ويژگي ناشناس ماندن، اين امكان را براي كاربر فراهم مي‌آورد تا او با انتخاب هويت‌هاي متفاوت، تجربه جديدي در هويت‌هايي متفاوت از هويتي كه ديگران وي را با مشخصات آن مي‌شناسند، ‌به دست آورد.

علاوه بر ناشناس ماندن كاربران در محيط گفت‌وگوي اينترنتي، ‌آنان از آزادي عمل برخوردارند ومي‌توانند در محيط گپ اينترنتي، دست به صحبت كردن درباره مسائل ممنوعه و احيانا افراد ممنوعه بزنند. مسئله اخير، خاصه براي جواناني كه مورد پذيرش اولياي خانه، ‌مدرسه و جامعه قرار نگرفته‌اند، از جذابيت بسيار زيادي برخوردار است. متنوع و پرهيجان بودن محيط گفت‌وگوي اينترنتي، ‌نو بودن و متفاوت بودن چت روم، كم هزينه بودن برقراري ارتباط با ديگران، و بسياري از عوامل ديگر، ‌به اتاق‌هاي گپ اينترنتي، ‌جذابيت بالايي بخشيده‌اند. يكي از كاربران ايراني در جريان مصاحبه گروه تحقيق با وي، از آشنايي خود با محيط گپ اينترنتي ياد كرده است. بيانات اين كاربر دورنمايي از تحولات چت در ايران، از آغاز تا به امروز را به نمايش مي‌گذارد.

در سال 1372 زماني كه من دانش‌آموزي 14 ساله بودم، در محيط مدرسه مان شاهد هياهوي جديدي در ميان بچه‌هاي مدرسه شدم كه همه درباره آن صحبت مي‌كردند و به هم توصيه مي‌كردند كه آن را تجربه كنند و اين پديده اعجاب آور و شگفت انگيز چيزي جز چت روم نبود. آن موقع براي ما كه توي اون سن و سال بوديم، اين مسئله قابل باور نبود كه آدم پشت يك دستگاه بنشيند و با يك عالمه آدم كه هر كدامشان متعلق به يك جايي از اين كره خاكي بودند، به حرف زدن بنشيند.

راستش من چون خود شخصا آدم درسخواني بودم، خيلي جدي دنبال اين قضايا نرفتم. ولي دوستانم را كه به‌شدت درگير اين مسئله شده بودند، مي‌ديدم و از احوال آنها باخبر بودم. در آن روزگار كه اوايل ورود فناوري چت روم به ايران بود، شايد اين مقوله براي خيلي‌ها جديد و جذاب بود و همه نوع آدمي در آن پيدا مي‌شد، از يك دكتر متخصص با تحصيلات عاليه گرفته تا آدم‌هاي لاابالي و علاف. بالطبع به دليل نوجويي و نوگرايي جوان‌ها، قشر گسترده‌اي از كاربران چت‌روم‌ها، همين قشر جوان بودند.

شر و شور جوان‌ها از سويي و محدوديت‌هاي محيط از سوي ديگر، خيلي سريع چت روم را براي دوستان من تبديل به محيطي براي پيدا كردن دوست و يافتن دوست جنس مخالف كرد. خيلي‌ها از طريق چت روم‌با يكديگر آشنا مي‌شدند، با هم قرار مي‌گذاشتند، از هم سوءاستفاده مي‌كردند يا گاهي هم كار آنها به ازدواج مي‌كشيد. من درست به ياددارم، كار دو نفر از دوستان من از طريق اينترنت و چت كردن به انتخاب همسر و ازدواج كردن رسيد. به هر صورت، دختران در عمل خود را با محيطي مواجه مي‌ديدند كه به جاي آن‌كه هميشه مورد انتخاب قرار گيرند، موقعيتي براي انتخاب كردن به دست آورده بودند.

با گذشت زمان، اوضاع وا حوال چت روم‌ها، بيش‌تر تغيير كرد. يعني افرادي كه صرفا براي آشنايي با يك فناوري جديد، شروع به استفاده از آن كرده بودند، پس از شناسايي و ديدن وقت گير بودن آن تقريبا از آن كناره‌گيري كردند و البته غالب اين اشخاص افراد متخصص و آشنا با مسائل علمي و فرهنگي بودند. با فراگير‌تر شدن رايانه در جامعه و آشنايي بيش‌تر مردم با اينترنت و چت روم‌ها، دسترسي هر قشري به اين محيط امكان پذير‌تر شد تا جايي كه حتي يك فرد عاطل و باطل و بيكار هم مي‌توانست به اين محيط وارد شود.

به تدريج من در چت روم‌ها، شاهد بودم افرادي كه سرخوردگي‌هاي شديد يا مشكلات روحي و رواني داشتند، وارد اين عرصه مي‌شوند و به صورتي كه دوست داشتند خودشان را بنمايانند، ‌با فرو رفتن در هويت‌هاي جديد، ‌و در آمدن به قالب آدم‌هايي متفاوت خود را مطرح مي‌سازند. يعني انسان‌هايي كه در محيط زندگي خودشان ضعف داشتند

يا ضربه خورده بودند، حالا با استفاده از فضاي چت روم‌ها، شايد فرصتي براي خالي كردن دق دلي‌هايشان و انتقام گرفتن پيدا كرده بودند. بنابراين در كنار جواناني كه شايد از ابتدا، به دليل نو بودن چت، و پاسخ گويي نسبي چت به نيازهاي آنها، جذب آن مي‌شدند، آدم‌هاي فرهيخته جاي خودشان را به افراد ديگري دادند كه محيط چت روم‌ها را ناايمن‌تر از پيش مي‌كردند.

* عضو هيئت علمي دانشگاه تربيت معلم

منبع: ملت ما