چكش برقي جلو «نقش اردشير» فقط 15 دقيقه كار كرد

کد خبر: ۲۷۲۵۸۸

تاریخ: ۲۵ شهريور ۱۳۹۱ - ۲۱:۰۹

عکس هاي اين گزارش از يک کارگاه ساختماني يا پروژه خط لوله برداشته نشده، اينجا يک محوطه تاريخي نامزدشده براي ورود به فهرست آثار جهاني يونسکو است؛ طاق بستان مجموعه تاريخي- هنري بازمانده از امپراتوري ساسانيان در غرب ايران است. با اين حال صداي رفت و آمد بي امان چرخ هاي فلزي و نفير موتورهاي پرقدرت بيل مکانيکي که در حال کندن زمين است از يک سو و نعره گوشخراش چکش برقي که با ضربه هايي قدرتمند سنگ و بتن را از هم مي شکافد از سوي ديگر اينجا را به يک کارگاه ساخت وساز شبيه تر کرده است. آن گونه که مسوولان ميراث فرهنگي استان کرمانشاه مي گويند اين اقدامات، پروژه اي است تحت عنوان فاز اول طرح ساماندهي محوطه تاريخي طاق بستان. اين عکس ها را که خبرگزاري مهر منتشر کرده، تاکنون واکنش هاي بسياري را در ميان دوستداران ميراث فرهنگي و آثار تاريخي برانگيخته است. در اين تصاوير فعاليت بيل هاي مکانيکي و چکش برقي در فاصله اي بسيار نزديک به آثار تاريخي ديده مي شود. به گونه اي که به نظر مي رسد اين اقدامات به جاي آنکه پروژه ساماندهي اين محوطه تاريخي باشد به آسيب رساني به اثر منجر خواهد شد. با اين حال اما «عليرضا مرادي بيستوني» کارشناس ارشد ميراث فرهنگي و سرپرست پايگاه ميراث فرهنگي طاق بستان در گفت وگو با «شرق» از پروژه اي که تحت مديريت او در طاق بستان در حال انجام است دفاع مي کند و آن را پروژه نجات بخشي اين محوطه تاريخي مي داند.

آقاي مرادي بيستوني! شما سرپرست پايگاه تاريخي طاق بستان هستيد. به ما بگوييد بيل هاي مکانيکي و چکش هاي برقي در محوطه طاق بستان و در نزديکي آثار تاريخي چه مي کنند؟

من از شما مي خواهم اول به اين سوال من پاسخ دهيد که به نظرتان دلسوزتر از کارشناسان ميراث فرهنگي و سازمان ميراث براي حفاظت از آثار تاريخي چه کسي است؟

با فرض درست بودن حرف شما اما قبول کنيد فعاليت دستگاه تخريبگر چکش برقي درست زير پاي نقش اردشير با دلسوزي براي آثار تاريخي منافات دارد.

مطمئن باشيد هر اقدامي که در محوطه هاي تاريخي کشور مي شود بر اساس مطالعات گسترده و جدي و با عبور از سه مرحله کارشناسي و نظارت صورت مي گيرد. در مرحله اول طرح يک پروژه، کارشناسان استان درباره آن نظر مي دهند، پس از آن ناظران شرکت مشاور و دفتر فني استان و در نهايت هم ناظران سازمان ميراث فرهنگي کل کشور. هر اقدامي پيرامون آثار تاريخي تا تاييديه اين سه مرحله را کسب نکند و مصوبه ناظران عالي رتبه کشوري ميراث را نداشته باشد، آغاز نخواهد شد.

يعني بايد بپذيريم که همه اين کارشناسان استاني و ملي که شما مي گوييد با فعاليت اين دستگاه هاي سنگين در يک محوطه تاريخي مهم مانند طاق بستان موافقت کرده اند؟

بر اساس قديمي ترين نقشه هايي که از طاق بستان وجود دارد و مربوط به 400 سال پيش است، از جلوي طاق ها يک نهر رد و درست در زير نقش برجسته نقش اردشير نيز چشمه اي خارج مي شد. با اين حال بر اساس اقداماتي که در طول ساليان گذشته در اين محوطه انجام گرفت، اين چشمه و نهر دستخوش تغييراتي شد. اول بار در سال هاي قبل از انقلاب و بار آخر نيز در سال 64 و 65 روي آن نهر و چشمه پوشانده شد. بر اين اساس سطح جلو طاق بستان به وسيله بتن به ميزان يک متر و 40 سانتي متر نسبت به 400 سال پيش بالاآورده شد.

اين بتن ها همينطور بدون برنامه و فقط براي صاف کردن جلوي طاق ها و نقش برجسته ريخته شد يا بر اساس محاسبات و کارشناسي شده بود؟

بله، در آن زمان براي هدايت چشمه و زهکشي آب، با استفاده از بتن، خروجي هايي براي آن تعيين شد اما بر اساس مطالعات تاريخي، ژئوفيزيکي و همچنين مطالعه پيرامون منابع آب متوجه شديم آب اين چشمه از مسير زهکشي تعبيه شده خارج نمي شود و با برگشت به پشت کوهي که آثار تاريخي در دل آن تعبيه شده براي اين آثار ايجاد مشکل مي کند. در طول اين سال ها نم و رطوبت زدگي روي سنگ هاي آهکي طاق بستان آسيب هاي زيادي وارد کرده بود. ما تصميم گرفتيم با برداشتن اين سطح و احياي دوباره آن چشمه، هم محوطه را به شکل اصلي و تاريخي خود بازگردانيم و هم مشکل ايجاد رطوبت در نقش برجسته ها را حل کنيم.

مراحل برداشتن اين سطح بتني چرا به اين شکل و با استفاده از ماشين هاي سنگين راه سازي و تخريبي انجام و اجرا شد؟

گمانه زني هايي که در محل انجام داديم، نشان داد که چشمه زير نقش برجسته همچنان فعال و جوشان است، ما کانال هاي تعبيه شده را بررسي کرديم، مجوز اجراي گمانه زني ها را گرفتيم و پنج گمانه در محل انجام داديم. بر اساس اين گمانه ها متوجه شديم لايه هاي مقابل طاق تا عمق يک متر و 40 سانتي متري هيچ ارزش تاريخي فرهنگي ندارد. در اين محوطه هشت کانال بتني و يک کانال عرضي عميق به عنوان زهکش وجود داشت. بايد اين کانال ها را برمي داشتيم. خيلي قطور و سنگين بودند و نمي توانستيم از پيکور و پتک استفاده کنيم چون شدت صدا و ضربه اي که اين دستگاه ها توليد مي کردند براي آثار مخرب بود. به همين دليل براي برداشتن سطح بالايي از جرثقيل و براي برداشتن ديواره هاي کانال هاي زيرين از بيل مکانيکي استفاده کرديم.

سطحي که از جلو محوطه برداشت شد چه ميزان بود؟

کل محوطه جلو هر دو طاق و نقش اردشير را برداشتيم که در مجموع نزديک به يک هزار تن بتن برداشت و به محل ديگري حمل شد. پس از عمق يک متر و 40 سانتي متري بتن، به يک لايه خاک رسيديم و آن را هم به صورت دستي برداشتيم که در زير آن يک لايه قلوه سنگي وجود دارد.

موافق نيستيد چکش بادي که چسبيده به نقش اردشير و در زير پاي اثر مشغول فعاليت بود مي توانست براي اين اثر تاريخي خطرساز باشد؟

اين چکش بادي شايد در مجموع يک ربع ساعت کار کرد و شيطنت عکاس بود که اين صحنه را ضبط کرد. اين اقدام براي جدا کردن بتن ها از آن محوطه بود و چون مدت زيادي فعاليت نکرد آسيبي براي اثر نداشت.

طاق بستان و نقش برجسته هاي آن هميشه از مشکل رطوبت رنج مي برد، پيش از اين بسياري از کارشناسان هم در اين باره تذکر داده بودند، يعني پس از اين پروژه مشکل رطوبت در اين آثار حل خواهد شد؟

اين کار حتما بايد انجام مي شد چراکه اين رطوبت آثار طاق بستان را به شدت بسيار تهديد مي کرد و بايد به هر شکل ممکن آبي را که از پشت آثار تاريخي بيرون مي آمد به نحوي به جايي ديگر منتقل مي کرديم. به اعتقاد من اين اقدام نجات بخش بسيار مفيدي براي آثار تاريخي اين محوطه بود.

در نهايت چشمه آبي که از آن حرف مي زنيد از چه قسمتي بيرون خواهد آمد؟

چشمه دقيقا از زيرپاي نقش اردشير بيرون خواهد آمد يعني درست از همان نقطه اي که در زمان تهيه و اجراي نقش برجسته در زمان ساسانيان بيرون مي آمد.

زمان پايان پروژه ساماندهي کي فرا مي رسد؟

بر اساس برنامه ريزي ها در نوروز 92 گردشگران مي توانند از طاق بستان ديدن کنند.

گردشگراني که براي ديدن آثار تاريخي طاق بستان خواهند آمد از چه فاصله اي اين آثار را مي بينند؟

گردشگران با فاصله اي حدود سه متر آثار را خواهند ديد و بين آنها و آثار نيز نهري که آب آن از چشمه خارج مي شود وجود خواهد داشت. همين فاصله هم باعث مي شود آثار تاريخي طاق بستان که تا پيش از اين به راحتي توسط افراد لمس مي شد از دسترس دور شود و بيشتر از گذشته در امان بماند.

و ارتفاع آثار از سطح زمين چه ميزان خواهد بود؟

يک متر و 20سانتي متر.

منبع: شرق