نقد واگذاري تنظيم بازار محصولات كشاورزي

مهدي فتح‌اله

کد خبر: ۲۷۰۳۲۳

تاریخ: ۱۴ شهريور ۱۳۹۱ - ۱۵:۳۵

تنظيم بازار عبارت است از برقراري تعادل بين متغيرهاي اصلي بازار يعني عرضه و قيمت از طريق قيمت در جهت حمايت از مصرف‌كنندگان و توليدكنندگان. براين اساس هر كشوري براي تنظيم و برقراري تعادل بين عرضه، تقاضا و كاهش نوسانات قيمتي اقدام به اجراي سياست‌هايي مي‌کند. ابزارها و سياست‌هاي حمايتي در علم اقتصاد، تقريباً شناخته شده هستند.

مجموع اين سياست‌ها در قالب سياست‌هاي تنظيم بازار قرار مي‌گيرند. مهم‌ترين اين سياست‌ها، سياست‌هاي تجاري است كه تاثير مستقيم بر واردات و صادرات يك كالا دارد. سوال اين است آيا واگذاري اين سياست‌ها به وزارت جهاد كشاورزي آن‌گونه كه در ماده (1) طرح تمركز اختيارات، مسئوليت‌ها و وظايف بخش كشاورزي آمده مشكل تنظيم بازار محصولات كشاورزي را مرتفع خواهد كرد؟

پاسخ به اين سوال منفي است زيرا:
1ـ در حال حاضر هر يك از وزارتخانه‌هاي جهاد كشاورزي و صنعت، معدن و تجارت در تنظيم بازار محصولات كشاورزي تنها يكي از اعضاي كميسيون هستند كه در حوزه فعاليت تخصصي خود به عنوان مسئول مستقيم توليد و صدور مجوز واردات، انجام عمليات تجاري و بانك مركزي به عنوان مسئول اعطاي تسهيلات، بخش خصوصي به عنوان بازرگان و... همكاري مي‌كنند، بنابراين با اين مثال روشن مي‌شود كه با حذف يك وزارتخانه انتظار حل مشكل تنظيم بازار محصولات كشاورزي غيرمنطقي است.

2ـ بخشي از مشكلات تنظيم بازار مربوط به شكل‌گيري انتظارات غيرمنطقي است. عوامل متعددي نيز بر شكل‌دهي انتظارات مصرف‌كنندگان تاثير دارد. اطلاع‌رساني رسانه‌هاي جمعي از حقوق مصرف‌كنندگان، شبكه‌هاي اطلاع‌رساني به‌ويژه اينترنت، تبليغات، سفرهاي سياحتي به ساير كشورها، گسترش تحصيل به‌ويژه در ساير كشورها از جمله اين موارد هستند. بسياري از موارد نشان‌دهنده اين حقيقت است كه انتظارات مصرف‌كنندگان بيش‌تر از توانايي خدمت‌رساني دولت است. براي مثال توليد و توزيع اغلب كالاهاي خوراكي خصوصا ميوه آن هم در ايام خاص مانند عيد نوروز كه در سال‌هاي اخير در سبد تنظيم بازار قرار گرفته است. در واقع اگر ايجاد انتظارات در جهت اشتباه باشد و بيش‌از حد وعده داده شده باشد باعث ايجاد توقعات غيرواقع‌بينانه و به نتيجه نرسيدن سياست‌هاي تنظيم بازار خواهد شد. حل چنين مشكلي اصلاً با جابه‌جايي مسئوليت‌ها حل نخواهد شد.  وزارت جهاد كشاورزي كه هنوز در اجراي طرح‌هاي بهبود كيفيت توليد گندم، هموارسازي توليد مرغ و تخم‌مرغ و... توفيق كامل نداشته چه تضميني دارد كه با افزايش مسئوليت‌ها بتواند در تنظيم بازار محصولات كشاورزي و صنايع تبديلي و تكميلي آن نيز موفق باشد.