آمریکا بازیگردان اصلی بحران سوریه

علی منتظری

کد خبر: ۲۶۹۵۱۴

تاریخ: ۱۲ شهريور ۱۳۹۱ - ۱۴:۳۸

درگیریهای نظامی در سوریه همچنان ادامه دارد. نبردها در شهر حلب هنوز یکطرفه نشده با آن که ارتش سویه موفق شده است مانع از اجرای طرح سیطره نظامی مخالفان بر این شهر شود. نزدیکی حلب به مرزهای ترکیه و حمایت لجستیکی سخاوتمندانه ترکیه! از مخالفان که صدها غیر سوری ( متشکل از نیروهای القاعده ، سلفی ها و تکفیری ها ) تحت عنوان جهاد علیه دولت سوریه را در خود جای داده است تا کنون مانع از عقب نشینی کامل مخالفان مسلح از این شهر شده است. سقوط حلب یکی از بزرگترین آرزوهای حامیان مخالفان مسلح سوریه است. آمریکا ، اروپا، ترکیه و دولت های عربی مخالف نظام سوریه خواستار یکسره شدن تکلیف شهر حلب هستند تا آمال و آرزوهای آنها در تشکیل منطقه حائل و سپس تشکیل دولت انتقالی در سرزمین سوریه شکل گیرد.

ترکیه و جنگ سرد
آنچه امروز تحت عنوان جنگ سرد در خاورمیانه بر سر زبان ها افتاده است از همین سوریه آغاز شده است. در یک طرف روسیه و چین و قدرت منطقه ای ایران و نیروهای جبهه مقاومت در خاورمیانه قرار دارند و در طرف دیگر آمریکا و متحدانش که به شدت نگران طولانی شدن روند سقوط نظام سیاسی در دمشق هستند روندی که ممکن است هیچگاه تحقق پیدا نکند و این موضوع می تواند کابوسی برای غرب و هم پیمانانش باشد. اما در این میان کابوس های ترکیه از دیگر کشورهای مخالف نظام سوریه عمیق تر است ، ترکیه نگران اوضاع مرزهایش با سوریه است و این با شدت یافتن درگیری ها در مرزهای کرد نشین سوریه با ترکیه بیشتر می شود جایی که نظام سیاسی دمشق با یک نوع توافق سیاسی و نظامی موفق شد کردهای این کشور را با خود همراه و آنها را متوجه نبرد با ترکیه کند.این در حالی است که بسیاری از علوی های ترکیه معتقدند ورود دولت اردوغان روی خط سقوط دولت سوریه متاثر از نگاه طایفی و مذهبی دولت ترکیه است و این یعنی اتهام ترک ها به تشویق درگیری های طایفی در خاورمیانه است. اگر این دیدگاه در افکار عمومی ترکیه قوت بگیرد مشکلی بزرگ برای ترکیه در برابربیش از 22 میلیون علوی ترک در این کشور ایجاد می کند. از سوی دیگر تلاش بی وقفه دولت اردوغان برای ایجاد منطقه حائل در درون خاک سوریه عملا این کشور را در برابر رویارویی نظامی با ارتش سوریه قرار می دهد امری که احزاب مخالف دولت اردوغان در ترکیه به شدت با آن مخالفند و معتقدند که ترکیه پس از مواضع اخیر دولت حاکم در برابر سوریه ، ارتش دو کشور را در برابر هم قرار داده و امنیت ملی ترکیه به خطر افتاده است. این امر مخالفت های سیاسی علیه اردوغان و حزب عدالت وی را افزایش داده و موج نارضایتی از سیاست خارجی ترکیه را در داخل کشور و پارلمان شدت بخشیده است . ترکیه در جریان تحولات یکساله اخیر ارتباط زمینی مناسب خود با لبنان،اردن ، مصر و سعودی را از دست داده است و گفته می شود ده ها هزار کامیون از صدها شرکت اقتصادی، بازرگانی و کارخانجات تولیدی و صنعتی از کار بازمانده و آسیب جدی به آنها وارد شده است. اگر فرض بر این باشد که این بحران دامن ترکیه در روابطش با ایران را نیز بگیرد آنگاه ترکیه با بحرانی اقتصادی روبرو می شود که جمع کردن آن برای دولت اردوغان بسیار سخت خواهد بود به خصوص آنکه پس از دست دادن بازار سوریه و سپس در صورتی که ایران را هم از دست بدهد، بعید است راه و بازارعراق نیز برای ترکیه باز بماند.

غرب و سوریه:گلوله به جای گفتگو

طرح های سرنگونی دولت بشار اسد اکنون از قالب یک یا دو طرح گذشته است و وی ظرف یکسال و نیم اخیر ده ها طرح براندازی را پشت سر گذاشته است که بدون استثناء هر یک از آنها حمایت های آمریکا و متحدانش در خاورمیانه را به همراه داشته است. این درحالی است که غرب به رهبری امریکا پس از پایان بخشیدن به ماموریت کوفی عنان و  ناظران سازمان ملل متحد در سوریه و عدم تمدید آن در شورای امنیت،حل بحران در حوزه لابی گفتگو های سیاسی در بحران سوریه را کاملا رها و متوجه لابی جنگ داخلی علیه نظام سوریه کرده است به همین دلیل است که هیچ طرح سیاسی تا کنون نتوانسته برای حل بحران سوریه به عنوان یک راه حل موثر خودنمایی کند. سخت ترین آزمون دولت سوریه زمانی بود که مقر شورای امنیت ملی این کشور در دمشق منفجر و چهار عنصر برجسته نظام سوریه که نقشی اساسی در کنترل و مهار بحران داشتند، کشته شدند و هم زمان با آن بیش از شش هزار نیروی مسلح مخالف از سه نقطه به دمشق حمله کردند اما این عملیات در کمتر از دو روز با ترفندهای دولت و ارتش سوریه با شکست مواجه شد. پس از این شکست، نیروهای شبه نظامی مخالف نظام سوریه با تکیه بر طرح های کارشناسی کارشناسان نظامی آمریکا، انگلیس و ترکیه به سوی حلب روی آوردند تا از این شهر نقطه آغازین دولت انتقالی و سرنگونی نظام سوریه را کلید بزنند و به همین دلیل است تا ارتش سوریه  تکلیف مرزهای مشترک خود با ترکیه را روشن نکند بعید است حمله سراسری خود علیه مخالفان را سازماندهی کند ، زیرا حمایت های لجستیکی ترکیه از نیروهای مخالف از این نقاط هیچ حد و مرزی ندارد و شاید همین امر سبب شده است تا موج درگیری ها در روستاهای مرزی داخل خاک سوریه در نزدیکی مرز ترکیه شدت گرفته است.

از اعتراض های خیابانی تا نبرد مسلحانه
سرعت انتقال اعتراضات خیابانی در برخی شهرهای سوریه به حرکت های مسلحانه سازمان دهی شده این باور را یقین بخشیده است که دولت دمکرات آمریکا از روز نخست شکل گیری این اعتراضات هیچ اراده ایی برای توافق سیاسی بین مخالفین و نظام سوریه نداشته بلکه تلاش داشته است تا با سرعت غیر قابل باوری این جنبش اعتراضی را به سوی حرکت های مسلحانه سوق دهد  . از سوی دیگر امریکا هرگز خواستار استیلای سریع مخالفان نظام سوری بر دمشق نبوده بلکه با گسترش موج خشونت گرایی در این کشور امیدوار بوده است تا با آغاز جنگ فراگیر داخلی در این کشور، پرونده ارتش سوریه به شکل کامل و برای همیشه بسته شود، همان سناریویی که یکبار درعراق و یکبار در لیبی آن را تجربه کرده است. به اعتقاد آمریکا ادامه حیات ارتش کنونی سوریه تهدیدی برای امنیت اسرائیل و آمریکا در خاورمیانه تلقی می شود و پیش از تعیین تکلیف حاکمیت سیاسی کنونی و یا آینده سوریه ، تکلیف این ارتش باید یکسره شود زیرا بر خلاف ارتش های مصر و تونس، آمریکا هیچگونه سیطره  و اشرافی  بر ارتش سوریه ندارد. آمریکا از همین زاویه است که چشم خود را به هولناکترین اعمال تروریستی که توسط مخالفان در شهرهای مختلف سوریه به اجراء در می آید بسته است تا در سایه گسترش خشونت، پروژه سقوط ارتش سوریه در یک جنگ داخلی رقم بخورد.اما سوریه نیز دست آمریکا را خوانده است و با راه انداختن ارتش مردمی که از میان نیروهای داوطلب و شهروندان عادی انتخاب می شوند، بخش مهمی از عملیات داخل شهرها را به همین نیروها سپرده تا از تحلیل رفتن قدرت ارتش در یک دوره بلند مدت و فرسایشی جلوگیری کند و از قضا این طرح دولت سوریه در دمشق با نتیجه مثبت همراه بود و موفق شد با همین سیاست جلوی سقوط دمشق را گرفته و بخش های مهمی از شهر حلب را آزاد کند.

ویژگی های منحصر بفرد حرکت مخالفان
اگر به روند شکل گیری تظاهرات خیابانی دربخشی از شهرهای سوریه نگاه کنیم و شرایط کنونی این اعتراضات را با آن دوران مقایسه کنیم آنگاه به خوبی روشن می شود که چرا این حرکت به سرعت به فاز نظامی منتقل و حمایت مطلق غرب و هم پیمانانش را در منطقه به دست آورد:

1-    تنها حرکت اعتراضی در پنجاه سال اخیر در کشورهای عربی است که در کمتر از یکسال بیشترین حمایت های سیاسی بین المللی را به دست آورده است.

2-    اولین حرکت سیاسی در جهان است که درکوتاه ترین زمان ممکن از حرکت های اعتراضی مثل تظاهرات به فاز نبردهای مسلحانه انتقال یافت.

3-    اولین حرکت سیاسی در جهان است که ارتقاء سطح کیفی آن از مبارزه مسلحانه اولیه به مبارزه مسلحانه تشکیلاتی و پیشرفته ( استفاده از جنگ افزارهای پیشرفته و مدرن) در طی کمتر از شش ماه صورت گرفت.

4-    اولین حرکت اعتراضی سیاسی است که از نظر مالی در آغاز و تبدیل سریع از سیاسی به نظامی با هیچ مشکلی مواجه نشده است.

5-     سرعت کسب مشروعیت این حرکت ( در قالب شورای ملی سوریه ) در مقایسه با جنبش هایی چون جنبش ملی فلسطین ( که از دهه شصت قرن گذشته اعلام وجود کرد ) و دیگر جنبش های عربی به هیچ وجه قابل قیاس نیست و اگر قیاس کنیم مثل سرعت خرگوش در مقابل سرعت لاک پشت است.

6-    اولین حرکت اعتراضی با فراگیری حمایت بین المللی است که هنوز رهبری واحد ندارد.

7-    به جز روسیه و چین ، تمام قدرت های جهانی موثر در سیاست و تصمیم های بی المللی به شکل قاطع از این جنبش، حمایت مالی و تسلیحاتی می کنند.

8-    اولین حرکتی در جهان عرب است که  مورد حمایت اسرائیل قرار گرفته است.

9-    اولین حرکت سیاسی عربی است که مورد حمایت مستقیم دولت ترکیه از نظر لجستیکی ، سیاسی ، امنیتی و نظامی قرار گرفته است. به رغم همه ادعاهای دولت ترکیه در حمایت از مردم فلسطین و غزه، اما این دولت یکهزارم این حمایت ها را از حماس یا جهاد اسلامی یا دیگر گروهای مقاومت فلسطین نکرد.

10-    اولین حرکت سیاسی عربی است که صداهای تکفیری ها و سلفی ها در آن از همان آغاز بسیار پرطنین و پرقدرت بوده و در هر نقطه از این کشور که توانسته اند هنرنمایی های مخصوص به خود از جمله قتل های فجیع ، اعدام های دستجمعی ، جنگ های طایفه ای را دراین کشور به نمایش گذاشته اند.

همه این ها نشان می دهد آنچه به نام جنبش ملی و یا ارتش آزاد و یا شورای ملی سوریه نام گرفته است هرگز یک جنبش مستقل نیست بلکه به وسیله ای برای قدرت های بزرگ همچون آمریکا و انگلیس برای سیطره بر منطقه و تامین امنیت اسرائیل تبدیل شده اند. آمریکا در گذشته با سوریه به عنوان یکی از بازیگران اصلی خاورمیانه رفتار می کرد اما امروز کشور سوریه را به میدان بازی تبدیل کرده است به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند که مرحله اول جنگ آمریکا با ایران در خاورمیانه آغاز شده است و مرحله دوم آغاز جنگ علیه ایران،تحمیل جنگ جدید به لبنان در قالب درگیری های طایفه ای و مذهبی است که آتش و شراره آن را نیروهای سلفی و تکفیری خواهند زد که در طول یکسال اخیر با کمک های مالی برخی  کشورهای ثروتمند عربی و حمایت سیاسی 14 مارس لبنان و سکوت امنیتی آمریکا و فرانسه در لبنان انباشته شده اند تا جبهه ای جدید علیه مقاومت اسلامی در لبنان ایجاد کنند.

سناریوی ورود فلسطینی ها به بحران همگام با طرح سقوط دمشق
بر خلاف بسیاری از کارشناسانی که تصور می کنند طرح اشغال و سقوط دمشق پس از انفجار در مقر شورای امنیتی ملی سوریه و کشته شدن چهار شخصیت مهم سوری در این انفجار، تنها به قصد سقوط سریع نظام بشار اسد و حاکمیت مطلق مخالفان بر سوریه طراحی شده است، نویسنده معتقد است که یکی از اهداف اصلی و مهم این طرح نظامی انتقال درگیری های مسلحانه به اردوگاه های فلسطینی به خصوص یرموک در دمشق بوده است، چرا که آمریکایی ها بی میل نیستند تا سوریه را به سومالی خاورمیانه تبدیل کنند تا در قالب سیاست های " هرج و مرج های هوشمندانه " سیاست های خود را بر نظام سوریه و ارتش این کشور تحمیل کنند.

طرح سقوط دمشق از طرح سقوط لیبی کپی گرفته شده بود.درطرابلس لیبی و در حالی که نظام قذافی هنوز بر پایتخت مسلط بود، نیروی دریایی فرانسه 300 تن از نیروهای شبه نظامی لیبیایی ( به همراهی تنی چند از نیروهای کماندویی ناتو) را در طرابلس پیاده کرد. آنها موفق شدند با تبلیغات و جنگ رسانه ایی بی حد و حصر، فرار سربازان و جدایی افسران ارتش لیبی در طرابلس را جا بیاندازند تا زمینه های سقوط این شهر فراهم شود.

این طرح در دمشق با اجرایی مشابه از سه نقطه آغاز شد که اردوگاه یرموک با استقرار حدود 350 هزار فلسطینی در مرکز عملیات قرار داشت. این عملیات از مرکز فرماندهی آدانا در ترکیه در شمال غربی سوریه در حاشیه دریای مدیترانه اداره می شد.

عملیات دمشق از سه محور آغاز شد . اولی در حی المیدان در وسط شهر دمشق که قابلیت انتشار نیروها تا بازار حمیدیه و میدان المرجه در وسط دمشق را داشت و موفقیت دراین منطقه امکان حرکت به سوی پارلمان  و قصر ریاست جمهوری در مالکی را فراهم می کرد. حی المیدان در نزدیکی اردوگاه یرموک قراردارد.

دومین مکان برای آغاز عملیات فرودگاه بین المللی دمشق و جاده آن نظر به اهمیت تبلیغاتی آن بود که تا اردوگاه یرموک امتداد می یافت.

سومین محور عملیاتی منطقه التضامن بود که بین اتوبان فرودگاه دمشق و اتوبان بین المللی درعا قرار گرفته است و منتهی به اردوگاه یرموک می شود . هر سه محور عملیاتی در کنار هم قرار گرفته اند.
پیش از آن ، ارتش موسوم به آزاد سوریه در فراخوانی از فلسطین های مقیم سوریه و به خصوص دمشق در اردوگاه یرموک خواسته بود تا به حمایت از مردم سوریه و علیه نظام سیاسی سوریه  بشار اسد بپیوندند. برخی تحرکات جریان های سلفی در میان فلسطینی این شائبه را ایجاد کرده بود که اردوگاه های فلسطینی درنهایت به شکلی وارد درگیری های سوریه خواهند شد. از سوی دیگر شبه نظامیان مسلح سوری با تکیه بر موقعیت جغرافیایی اردوگاه یرموک امیدوار بودند تا در صورت شکست عملیات اشغال و سقوط دمشق ؛ نیروهای شبه نظامی مخالف به عقبه اردوگاه یرموک تکیه و ضمن فرار به این اردوگاه از حمایت لجستیک و یا درمانی آن استفاده کنند ، تصوری که در جریان  شکست عملیات دمشق رنگ واقعیت به خود گرفت که نتیجه آن وقوع درگیری های مسلحانه در این اردوگاه و کشته شدن 21 فلسطینی و زخمی شدن ده ها تن بود. این برنامه نشان داد که انتخاب موقعیت های عملیات دمشق به منظور درگیر کردن فلسطنیی ها در درگیریهای نظامی سوریه بسیار هوشمندانه از سوی کارشناسان نظامی آمریکا طراحی شده بود ، تجربه ایی که در دهه هفتاد قرن گذشته صورت گرفت و جنگ داخلی لبنان که در یک طرف آن فلسطینی ها قرار داشتند ، 17 سال ادامه یافت و آثار آن تا کنون بر پیکره مقاومت فلسطین در منطقه باقی مانده است.

در سوریه 12 اردوگاه فلسطینی وجود دارد که از جمله آنها درعا ، جرمانا ، خان دنون و لاذقیه است که بین 5000 تا 10000 نفر پناهنده دارند . حماه ، حمص ، خان الشیخ ، نیرب ، قبرالست ، سبینه و عین التل که بین 10000 تا 20000 پناهنده دارد از جمله مراکز دیگری در سوریه است که فلسطینی ها را درخود جای داه است اما بزرگترین آن اردوگاه یرموک در 8 کیلومتری دمشق است که در دل دمشق قرار گرفته است و حدود 360 هزار پناهنده فلسطنینی جمعیت دارد و مساحتش 210 هکتار است. این اردوگاه با مناطقی چون حی التضامن ، الحجرالاسود و حی المیدان که مرکز درگیری های مسلحانه اخیر در دمشق بوده است، هم مرز است و به همین دلیل امکان انتقال درگیری ها به آن بسیار آسان بوده است . رابطه فامیلی بسیاری از خانواده های دمشقی با خانواده های فلسطینی ساکن یرموک ، ارتباط عمیق تری بین سوری های ساکن دمشق و فلسطینی ها ایجاد کرده است.

دخالت بسیاری از شخصیت ها و احزاب و سازما ن های فلسطینی در سوریه، موجب شد تا فتنه انتقال درگیری ها به اردوگاه های فلسطینی در سوریه ناکام بماند اما این طرح همچنان با علاقه خاصی از سوی آمریکایی ها و کارشناسان نظامی و امنیتی ترکیه و برخی کشورهای عربی مخالف نظام سوریه در دمشق پیگیری می شود.

سه جبهه سنگین علیه نظام سوریه
در حالی که طرح جدایی چهره های برجسته نظامی و سیاسی نظام سوریه در دستور کار آمریکا و هم پیمانانش قرار دارد اما عدم استقبال از آنها پس از جدایی نشان می دهد که مخالفان دولت بشار اسد به طرح فروپاشی روانی نظام سوریه علاقه ای وافر دارند. تمام چهره های مهم نظامی و سیاسی  که تا کنون از نظام سوریه جدا شده اند چند روزی دست مایه شبکه های تلویزیونی ماهواره ای و مطبوعاتی مخالف سوریه بوده اند و دیگر از آنها هیچ خبری منتشر نشده است . براساس اطلاعات دقیق بسیاری از کارشناسان، تشکیلات امنیتی انگلیسی ها در این برنامه نقش اساسی را ایفاء می کنند و با توجه به شناخت آنها از بافت های سیاسی ، مذهبی ، دینی و طایفه ای منطقه خاورمیانه، آنها هستند که جنگ روانی گسترده علیه سوریه را هدایت می کنند. همین اطلاعات و شواهد نشان می دهد که آنچه تحت عنوان بروز تقابل های طایفی – مذهبی ( شیعه و سنی ) در خاورمیانه و به خصوص سوریه ( و نیز ) و تهدیدهای مذهبی تکفیری ها و سلفی های سنی علیه دیگر مذاهب اسلامی و از جمله شیعه شدت گرفته است تحت اداره مستقیم انگلیس است و مغز متفکر آن همان پیر فرتوت لندن است که دست دراز و دامنه داری در بروز جنگ های مذهبی از شبه قاره هند تا خاورمیانه دارد.

بر همین اساس آنچه از حملات مداوم غرب به رهبری آمریکا علیه دولت سوریه در طی یکسال اخیر شاهد بوده ایم می توان گفت اکنون سه جبهه بسیار سنگین علیه دولت سوریه گشوده شده است که آمریکا و انگلیسی ها در آن نقشی برجسته ایفاء می کنند:

جبهه نظامی: آموزش نظامی نیروهای مخالف سوریه توسط آمریکایی ها و انگلیسی ها درترکیه و آشنا نمودن شبه نظامیان سوری و غیر سوری با جنگ الکترونیک با توجه به تجربه آنها در عراق در کنار تجهیز آنها به ادوات جدید نظامی در جنگ های خیابانی و شهری، جبهه ای سنگین علیه ارتش سوریه گشوده شده است. هدف اصلی از این اقدام فرو پاشی ارتش سوریه در داخل بدون درگیری های منطقه ای توسط شبه نظامیان سوری و غیر سوری است.

جبهه مخابراتی و الکترونیک: ارائه تکنولوژی لازم به شبه نظامیان مخالفان نظام سوریه  توسط آمریکا و انگلیس ، چتر حفاظتی ماهواره های آمریکا برای مسلحین ، استفاده از امکانات الکترونیک و مخابراتی اردن ( با توجه به حاکمیت انگلیسی ها در آن ) و ترکیه، عملا کفه نبردهای مسلحانه در داخل سوریه را تغییر داده است و باعث شده است تا شبه نظامیان در داخل شهر حلب مقاومت بیشتری از خود در برابر یورش های ارتش سوریه نشان دهند.

جبهه جنگ روانی و تبلیغاتی: تمامی دستگاه های رسانه ای غرب و کشورهای عربی هم پیمان آمریکا در خاورمیانه، جبهه جنگ روانی یکطرفه ای را علیه سوریه ایجاد کرده اند که نظام سیاسی سوریه هرگز به تنهایی توانایی مقابله با آنها را در همان اندازه ندارد. قطع کردن شبکه های سوری بر روی ماهواره های غربی و عربی، دست دولت بشار اسد برای مقابله با این جنگ روانی را به شدت کوتاه کرده است. در این جبهه هر روزه با پخش برنامه های مختلف ضمن دستور به نافرمانی های نظامی در شهرها و روستاهای سوریه، دعوت به جدایی شخصیت های سیاسی ، نظامی، بازرگانان و هنرمندان به منظور فروپاشی داخلی نظام صورت می گیرد و برخی از رهبران سلفی و تکفیری های سوریه، آنها را به هجوم مسلحانه به این  و آن روستا و برخی از شهرها تحت عنوان مبارزه علیه دیگر مذاهب و از جمله شیعه دعوت می کنند.

یکی از مهمترین اهداف این جنگ روانی ارتش سوریه است .ارتش سوریه اکنون حدود 17 ماه درگیر نوعی از جنگ های مسلحانه داخلی است .همه طرف های غربی هم پیمان و حامی اسرائیل هزینه های زیادی کرده اند تا این ارتش را از درون متلاشی کنند . ارتش های مصر و تونس در جریان اعتراضات مردمی این دو کشور با هدایت آمریکا وارد در گیری ها  نشدند و طبق سیاست آمریکایی ها همچنان در دولت های جدید پس از جنبش های مردمی و به قدرت رسیدن اخوان المسلمین همچنان با تکیه بر نقش قدیمی شان در این کشورها حفظ شده اند. در آن سو به دلیل عدم تسلط آمریکا بر ارتش لیبی، این ارتش با دخالت نظامی مستقیم آمریکا و ناتو به کلی نابود شد . اما در جریان ناآرامی های یمین ارتش این کشور به دو شق تقسیم شد و بخش مهمی از توانایی خود را از دست داد این همه در حالی است که ارتش سوریه همچنان بدون آسیب جدی از نظر ساختاری یکدست باقی مانده است و این نشان می دهد ارکان اصلی ارتش تا کنون با نظام سیاسی سوریه هستند و دفاع از آن را پذیرفته و به عهده گرفته اند.

آمریکا ، امنیت اسرائیل و تجزیه خاورمیانه
یکی از آثار مهم جنگ در سوریه احتمال شکل گیری طرح تجزیه خاورمیانه است و این همان چیزی است که بسیاری از کارشناسان خاورمیانه از آن به عنوان طرح سایکس بیگو جدید یاد می کنند.

دانی ایالون معاون وزیر خارجه اسرائیل چندی پیش در سایه تحولات نظامی سوریه اظهار امیدواری کرده بود که این کشور و لبنان  به چند منطقه کوچکتر در حد استان تجزیه شوند و مناطقی با حاکمیت های مستقل بر اساس طایفه های مذهبی ( علوی ها ، شیعیان ؛ سنی ها ، دروزی ها ، مسیحی ها ، کردها )  به وجود آید. به اعتقاد ایالون تشکیل چنین حاکمیت هایی ضمن تضعیف کشورهای مخالف اسرائیل، امکان شکل گیری هم پیمان های جدید اسرائیل در خاورمیانه را نیز فراهم می کند.
سخن دانی ایالون هم بی دلیل نبود. برهان غلیون رئیس سابق شورای ملی سوریه در گفتگو با روزنامه وال استریت ژورنال در تاریخ 2/12/2011 گفت:سوریه پس از بشار اسد اگر توسط مخالفین وی اداره شود روابط خود را به شکل کامل با حزب الله و همه جنبش های مقاومت قطع و به عامل صلحی در منطقه تبدیل خواهد شد . اشاره غلیون دراین موضع صلح با اسرائیل است . این اقدام غلیون به مثابه تقدیم استوارنامه اش به آمریکایی ها بود تا دوره دوم ریاست وی بر شورای ملی سوریه تمدید شود که البته چنین هم شد.

همچنین ملک عبدالله پادشاه اردن چندی پیش در یک اظهار نظری اعلام کرد که او پیش بینی می کند که در صورت شکست دولت سوریه در دمشق و سرنگونی این نظام، نیروهای وفادار به او به مناطق ساحلی سوریه که تحت حاکمیت اکثریت علوی است، روی خواهند آورد و یک دولت علوی را در این منطقه تشکیل می دهند.

اعلام شیخ سالم الرافعی یکی از علمای اهل سنت طرابلس در خطبه های نماز عید فطر اخیر و برخی دیگر از علمای سلفی این شهر از جمله شیخ عمر بکری ( که اکثریت اهل سنت دارد) مبنی بر لزوم تشکیل شورای نظامی اهل سنت لبنان، نگرانی های عمیقی در لبنان پدید آورد. ادعای وی که در جهت مقابله با نظام سوریه و حزب الله به میان آمده بود نشان داد که روحیه گرایش به برخوردهای طایفی از سوی برخی جریان های سیاسی مشکوک در لبنان ، سوریه و منطقه خاورمیانه رو به افزایش است، روحیه ای که موج خوشحالی را در اردوگاه اسرائیل مبنی بر تشکل حاکمیت های سیاسی طایفی در خاورمیانه ایجاد کرده است.

در این بین مواضع اخیر مسعود بارزانی در منطقه خودمختار کردستان عراق که دولت مرکزی عراق را تهدید به استفتاء در خصوص جدایی کامل این منطقه از عراق کرده بود بیش از هر چیز دیگری جلب توجه می کند. این موضع زمانی اعلام شد که خودمختاری کردستان عراق از استقرار نیروهای ارتش این کشور در مرزهای مشترک با سوریه جلوگیری نمود و با استفاده از نیروهای پیشمرگ کرد، ارتش مرکزی این کشور را به رویارویی تهدید نمود. اکنون هر کس از کردستان عراق بازدید کند می داند که آنها مجلس ، دولت ، ارتش ، اطلاعات و امنیت ، فروش نفت مستقل از دولت مرکزی و درنتیجه اقتصاد مستقل ، مرزهای مستقل، ویزای مستقل و... دارند ، آنها فقط منتظر نشانه ها و چراغ سبز غربی ها و آمریکایی ها هستند تا در قالب یک اراده سیاسی کردی اعلام استقلال کنند ، جرقه هایی که مسعود بارزانی چندی پیش علیه نخست وزیر عراق نوری المالکی زد. آنها حتی بدون هماهنگی با دولت مرکزی از مخالفین سوریه حمایت می کنند تا چراغ سبز آمریکایی ها و اروپایی ها را برای جدایی از عراق زودتر بگیرند.

اجرای چنین نقشه ای در عراق عملا باعث خواهد شد تا روند جدید حرکت های طایفه ای در عراق که از مدت ها پیش آمریکا به دنبال آن بود بار دیگر تشدید شده و سایه تقسیم عراق به سه منطقه کردی نشین، سنی نشین و شیعه نشین  بر سر این کشور سنگینی کند.

همه این عوامل نشان می دهد که آمریکا با تکیه بر سیاست "هرج و مرج هوشمندانه" تلاش دارد تا نقشه های جغرافیایی جدید در خاورمیانه ترسیم کند.

آمریکا و هرج و مرج هوشمند
آمریکا که معتقد به ناآرامی های خلاق وهدفمند است از تئوری تشکیل دولت های تجزیه شده  در خاورمیانه حمایت میکند تا در کنار اختلاف های جدید طایفی - مذهبی و مرزی، اختلافات با اسرائیل به حداقل ممکن کاهش پیدا کرده و در برخی دولت های نوظهور و جدید، منجر به هم پیمانی با اسرائیل شود. به بیانی دیگر آمریکا در نقشه و اندیشه سیاسی جدید خاورمیانه به دنبال این است که وقتی اقلیت های خاورمیانه می توانند برای خود صاحب دولتی مستقل باشند پس چرا این حق از اسرائیل گرفته می شود. این بخش خطرناکترین بخش اندیشه های آمریکایی در خاورمیانه جدید است.

تجربه سودان و جدا سازی جنوب آن تحت عنوان یک دولت مسیحی که اکنون با اسرائیل ائتلاف کرده است بارقه امید امریکا برای نمونه سازی در خاورمیانه است و بر این باور است که اگر امکان تجزیه سودان به عنوان یک کشور اسلامی و تشکیل یک دولت مسیحی در جنوب آن وجود دارد پس چرا چنین تجربه ای در خاورمیانه تکرار نشود ؟ این شرایط اکنون با توجه به تحولات اخیر لیبی و تلاش برای جدا سازی غرب از شرق آن ( مناطق نفت خیز لیبی ) در ذهن آمریکایی ها و ناتو قوت گرفته است و بعید نیست در آینده ای نزدیک تحت عنوان بازگشت آرامش به این کشور چنین معادله ای به اولویت های سیاست خارجی آمریکا در شمال آفریقا تبدیل شود، جایی که روسیه همه نقاط نفوذ خود را از دست داده و تلاش دارد تا این تجربه تلخ در خاورمیانه و به شکل خاص در سوریه تکرار نشود.

از همین دریچه است که آمریکا، سوریه را  رمز مهم تقسیم جدید خاورمیانه می داند که بر لبنان ، فلسطین ، روند صلح خاورمیانه، امنیت اسرائیل و تعیین موازنه های قدرت در این منطقه تاثیر مستقیم می گذارد که پیش در آمد آن نابودی کامل ارتش سوریه است.

دخالت نظامی و تجربه لیبی
تجربه لیبی برای آمریکایی ها و پیمان ناتو این تصور را ایجاد نموده است که آنها می توانند از دریچه اقدام نظامی مستقیم در سوریه تحت عنوان ایجاد مناطق امن برای شهروندان سوری! و یا ایجاد منطقه حائل ، برخوردی ویرانگر همچون لیبی در سوریه ایجاد و ضمن سرنگونی نظام نگرانی خود را از ناحیه ارتش سوریه برطرف کنند. در لیبی اعتراضات مردمی توسط آمریکا و اروپا مصادره شد و "بهار موسوم به بهار ناتو" ایجاد نمود تا راه سیطره مطلق غرب بر ذخائر نفتی این کشور فراهم شود، ذخائری که اکنون همچون غنائم سایکس بیگو این بار بین آمریکا،انگلیس،فرانسه و ایتالیا تقسیم شده است و دیگر فرقی نمی کند که این کشور مستقل و یکپارچه باقی بماند و یا آنکه شرق و غرب آن تقسیم شود.

قصه دخالت آمریکا در تحولات سیاسی سوریه و تبدیل مطالبات و اعتراضات سیاسی به جنگی تمام عیار در داخل این کشور حتی موجب شده است تا صدای اعتراض مخالفان نظام سوریه را نیز در بیاورد . هیثم المناع رئيس هيات هماهنگي ملي نيروهاي تغيير در خارج از سوريه  دخالت خارجی ها را آشکار و مخرب برای نیروهای مخالف نظام می داند. وی حتی مدعی شد که شدت دخالت های خارجی آن قدر وسیع است که نظام سیاسی سوریه مدعی اس به حفاظت از کشور در برابر دخالت های خارجی مشغول است.

آمریکا و ایجاد منطقه حائل در خاک سوریه
بر خلاف ادعاهای فرانسه، این کشور هیچگونه نقش استراتژیک در حل بحران سوریه ندارد. پاریس به واسطه رابطه تاریخی اش با سوریه می توانست از دایره قیمومیت آمریکا در سیاست خارجی خارج شده و نقشی موثرتر ایفاء کند اما این کشور هر چه اکنون اجراء می کند زیر چتر آمریکا است و فاقد تاثیر اساسی در بحران سوریه است و نقشی بیشتر از بنزین پاشیدن بر بحران سوریه ندارد. فرانسوا اولاند رئیس جمهور فرانسه اخیرا مدعی شده است که به بهانه امکان استفاده سلاح های شیمیایی توسط ارتش سوریه، مقدمات لازم برای دخالت نظامی خارجی در سوریه فراهم شده است و پس از این ادعا بر ایجاد منطقه حائل و تحت نظارت و اشراف سازمان ملل در سوریه تاکید کرد. این ادعای رئیس جمهور فرانسه یک ادعای غیر واقعی و حتی در حد نظریه کارشناسی نیز اعتبار ندارد و نشان می دهد که آنها خیلی از اصل موضوع فاصله دارند و در حقیقت بیانگر آن است که آنها توجیه کننده سیاست های آمریکا و دنباله روی بی چون و چرای او در خاورمیانه و به خصوص سوریه هستند. البته فرانسوی ها  هنگامی که خواستار دخالت نظامی در سوریه می شوند معنایی جز این را اراده نمی کنند که هدف آنها متناسب با هدف نهایی آمریکا فروپاشی کامل ارتش سوریه پیش از هر گونه راه حلی در این کشور است.از سوی دیگر آنها به دنبال ایجاد منطقه حائل در سوریه هستند تا دولتی موقت که مورد حمایت بین المللی قرار گیرد در این منطقه ایجاد و سپس طرح ایجاد ارتشی مستقل برای این دولت را پایه گذاری کنند و کلیه حقوق قانونی یک دولت از جمله سفارتخانه ها، حضور در محافل بین المللی همچون سازمان ملل و دیگر حقوق بین الملل را به آن واگذار کنند. اما کارگزاران سیاست خارجی فرانسه از این امر غافلند که معنای چنین اقدامی همان جنگ فراگیر خارجی علیه سوریه است. آنها دنبال بهانه ای هستند تا با حملات سراسری به این کشور تمامی قدرت های هوایی ( بالگردها و هواپیماها ) ، موشکی ، نیروی زمینی ، پایگاه های ذخایر نظامی ، پادگان های مهم و همه آنچه که در قاموس آمریکایی ها مناطق نظامی مهم تلقی می شود در ضربات هوایی و موشکی منهدم کنند تا خیال خود را از اضمحلال کامل ارتش سوریه آسوده کنند. آمریکایی ها آنقدر به ارتش سوریه بدبین هستند که حتی حاضر نیستند این ارتش به دست مخالفان نظام سوریه ( با فرض به قدرت رسیدنشان) برسد از همین رو پیش از هر راه حلی نابودی این ارتش را هدف قرار داده اند.

اما داستان به همین نقطه در سوریه ختم نخواهد شد زیرا اگر امریکایی ها و هم پیمانانش قدرت تحمیل جنگی فرسایشی را در منطقه دارند هزینه های این جنگ فرسایشی فقط متوجه سوریه و حامیانش نیست بلکه آمریکا نیز به همراه همه همراهان خود باید هزینه این روند فرسایشی را بپردازند و همین جا است که این سوال پیش می آید که آیا آمریکا با هدف نابودی قدرت نظامی سوریه می تواند همه طرف های درگیر را در جنگی فرسایشی همراه خود داشته باشد؟ آیا آمریکا تا کی می تواند با هدف تامین امنیت اسرائیل در خاورمیانه از تحقق طرحی سیاسی مرضی الطرفین در بحران سوریه جلوگیری کند؟

تحولات سیاسی و نظامی کنونی سوریه ودرگیری های داخلی آن تا مرحله وصول به یک راه حل سیاسی به مثابه چاله ای شیطانی است که اداره مطلق آن دست آمریکایی ها است، چاله ای که در آن اندیشه جنگ طایفه ای و داخلی در سوریه و لبنان، تشدید حضور شبه نظامیان سلفی و تکفیری در آن به منظور مقابله با مقاومت اسلامی توسط آمریکایی ها تدارک دیده شده است. و دست آخر این که آمریکایی ها هیچگونه خیر و برکتی برای شهروندان خاورمیانه نمی خواهند ، آنها از سال 1975 تا کنون جز جنگ و خونریزی برای خاورمیانه چیز دیگری به ارمغان نیاورده اند و امروز نیز در حالی که  دست بالای آنها در همه جنگ های خاورمیانه دیده می شود به دروغ منادی آزادی و دمکراسی در خاورمیانه و سوریه هستند.

علی منتظری ـ بیروت ـ دوم سپتامبر ۲۰۱۲
[email-masked]