طرحی ضربتی برای مشکلی پايدار

کد خبر: ۲۶۷۵۳۷

تاریخ: ۰۴ شهريور ۱۳۹۱ - ۱۲:۳۲

شبيه دور باطل شده است، ‌يك جور بازي كه هر ساله هم تكرار مي‌شود؛ از يك‌سو از كوچه‌ها و خيابان‌ها جمع‌آوري، اما چند ماه بعد باز هم در سطح شهرها رها مي‌شوند.

به گزارش جام جم، گرچه مسوولان ذي‌ربط، ‌هر ساله با اجراي طرح‌هاي ضربتي جمع‌آوري متكديان، تلاش مي‌كنند كه اين آسيب اجتماعي را در سطح شهرها و معابر مهار كنند،‌ اما نگاهي اجمالي به كوچه‌ها و خيابان‌ها بخوبي نشان مي‌دهد كه مجموع اين طرح‌ها‌ تاكنون نتوانسته به هدف اصلي خود برسد.

گرچه هنوز هيچ مرجع رسمي به طور دقيق نمي‌داند چه‌تعداد متكدي در سطح شهرهاي ايران، روز‌ها را به شب مي‌رسانند،‌ اما نبود آماري جامع در اين حوزه، به هيچ وجه به معناي كم بودن تعداد متكديان يا عميق نبودن اين آسيب اجتماعي نيست.

گرچه گفته مي‌شود مهم‌ترين اقدام براي رفع اين بحران، كمك‌هاي هدفمند به فرد متكدي براي رهايي از فقر مطلق است، اما در كنار حمايت از متكديان، بايد گوشه چشمي هم به تاثير تكديگري بر روحيه عمومي شهر داشت.

پديده تكديگري جداي از اين كه فرد متكدي را متاثر از تبعات منفي خود مي‌سازد، سيماي شهر را هم از نشاط و شادابي كامل دور مي‌كند.

در هرحال، مجموع اين شرايط ايجاب مي‌كند كه به پديده تكديگري به عنوان يك بحران اجتماعي نگاه شود تا از عمق تاثيرات منفي آن روي ساير شهروندان كاسته شود.

طرح ضربتي جمع‌آوري متكديان در سال 91

امسال هم مشابه سال‌هاي قبل،‌ طرح‌هاي ضربتي جمع‌آوري متكديان در بسياري از شهرهاي ايران آغاز شده است، اين طرح‌ها بيشتر در فصل تابستان شدت مي‌گيرد، زيرا تعداد متكديان با شروع فصل گرما افزايش مي‌يابد.

اين‌گونه طرح‌هاي ضربتي در سطح كلانشهرهاي كشور و بخصوص در تهران بزرگ با فراگيري بيشتري انجام مي‌شود.

رضا جاگيري، معاون خدمات اجتماعي سازمان رفاه و مشاركت شهرداري تهران در خصوص فعاليت‌هاي شهرداري براي ريشه‌كن‌كردن پديده تكديگري در پايتخت مي‌گويد:‌ برنامه‌هاي زيادي در اين زمينه داريم و كارهاي زيربنايي و ساختار جمع‌‌آوري را گسترش داده‌ايم. ‌همچنين طرح‌هاي ضربتي براي جمع‌آوري متكديان وجود دارد كه هماهنگي‌هايي لازم را با پليس در اين زمينه انجام داده‌ايم؛ علاوه بر آن، سطح جمع‌آوري متكديان و همچنين ظرفيت پذيرش را بالا برده‌ايم تا بتوانيم متكديان را نگهداري كنيم.

او با بيان اين‌كه در تلاش هستيم تا با دستگاه قضايي هماهنگ كنيم كه افراد متكدي را بيشتر در مراكز نگهداري از متكديان نگه داريم تا دوباره وارد شهر نشوند، ادامه مي‌دهد: ‌البته اين موضوع بستگي به نظر دستگاه قضايي دارد، چرا كه ما نمي‌توانيم بدون حكم قضايي از اين افراد نگهداري كنيم.

علاوه بر تهران، پليس و شهرداري در ساير شهرهاي ايران نيز اقدام‌هاي مشابهي براي جمع‌آوري متكديان انجام داده است و شايد به نوعي بتوان گفت كه امسال نيز به رسم سال‌هاي پيشين، باز هم آغاز فصل تابستان با آغاز طرح ضربتي جمع‌آوري متكدي گره خورده است.

متكديان به كجا مي‌روند؟

مطابق قانون، قاعده كار براي طرح ضربتي جمع‌آوري متكديان اين است كه افراد متكدي پس از جمع‌آوري ضربتي از سوي شهرداري و پليس، بايد ابتدا به مركز غربالگري بروند؛ در اين مرحله، اطلاعات متكديان ثبت مي‌شود و سپس متكديان بر اساس جنسيت، تحصيلات، سن، اعتياد يا نداشتن اعتياد و... به گروه‌هاي مختلفي تقسيم‌بندي مي‌شوند.

پس از غربالگري اوليه، بايد متكديان را به «سامانسراها» تحويل دهند؛ سامانسراها اماكني است كه تحت نظر شهرداري فعاليت مي‌كند و پس از اقامت چند هفته‌اي متكديان در اين مراكز حمايتي، متكديان به مراكز حمايتي همچون بهزيستي و كميته امداد منتقل مي‌شوند.

در همين رابطه، رضا جاگيري، معاون سازمان رفاه شهرداري تهران ظرفيت مجموع سامانسراهاي پايتخت را ۶۰۰ نفر عنوان كرده و به ايسنا مي‌گويد: ظرفيت سامانسراهاي شهرداري كافي است و اگر دستگاه‌هاي ديگر همچون سازمان بهزيستي، كميته امداد و پليس بموقع وارد عمل شده و وظايف خود را براي ساماندهي نهايي اين افراد انجام دهند، اين ظرفيت حتي بيشتر از حد لازم است.

گرچه شهرداري تهران مدعي است كه محدوديتي براي اسكان موقت متكديان ندارد، اما نبايد فراموش كنيم كه وجود اين سامانسراها به معني حمايت دائم و درازمدت شهرداري از متكديان نيست.

حتي بسياري از كارشناسان معتقدند كه در طرح ضربتي جمع‌آوري متكديان، مرحله غربالگري بدرستي و با دقت انجام نمي‌شود و در واقع مسئولان ذي‌ربط با انتقال فوري متكديان به مراكز حمايتي، از مرحله غربالگري بسرعت مي‌گذرند.

چرا طرح‌هاي ضربتي جواب نمي‌دهد؟

تقريبا سالي نيست كه تابستان آن با طرح ضربتي جمع‌آوري متكديان آغاز نشود، اما سوال اينجاست كه چرا اين طرح‌هاي سريالي جواب نمي‌دهد و چرا هر ساله شاهد هستيم كه متكديان با جمعيت گسترده‌تري نسبت به سال قبل در خيابان‌ها جولان مي‌دهند؟

بي‌گمان بخشي از پاسخ اين سوال را بايد در ناهماهنگي ارگان‌ها و سازمان‌هاي ذي‌ربط دانست؛ به گونه‌اي كه در بحث جمع‌آوري ضربتي متكديان، هر سازماني تلاش مي‌كند تا توپ را به زمين سازمان ديگري بيندازد.

به طور نمونه، دعواي شهرداري، بهزيستي و پليس بر سر جمع‌آوري متكديان، ديگر به يك جدال قديمي تبديل شده است و جالب آن كه هميشه هم استدلال طرف‌هاي دعوا، تكراري از آب درمي‌آيد.

مثلا در حالي كه شهرداري و پليس همواره از كم‌كاري بهزيستي در ساماندهي بلندمدت متكديان گله‌مند هستند، اما بهزيستي از كمبود بودجه خود براي اسكان و حمايت دائم متكديان سخن مي‌گويد.

معاون خدمات اجتماعي سازمان رفاه، خدمات و مشاركت‌هاي اجتماعي شهرداري تهران با انتقاد از سازمان بهزيستي مي‌گويد: بهزيستي به دليل كمبود ظرفيت، بموقع متكديان و آسيب‌ديدگان اجتماعي جمع‌آوري شده را تحويل نمي‌گيرد و براي مثال ۱۴۰ آسيب‌ديده اجتماعي بيش از يك ماه است كه در سامانسراهاي شهرداري بلاتكليف مانده‌اند.

اما از سوي ديگر، سازمان بهزيستي همواره بر كمبود بودجه و فراواني گسترده مسئوليت‌هاي خود تاكيد داشته است؛ طوري كه ابوالحسن فقيه، رييس پيشين سازمان بهزيستي نيز در اظهار نظري جالب عنوان كرده بود: ناف بهزيستي را با كمبود بودجه بريده‌اند.

كارشناسان حوزه اجتماعي بر اين باور هستند كه اين‌گونه طرح‌هاي ضرب‌الاجل براي پاكسازي سطح شهر از حضور متكديان، اقدامي فيزيكي و كوتاه‌مدت بوده كه اثرات مثبت و طولاني‌مدتي را در بر نخواهد داشت؛ زيرا جمع‌آوري متكديان تنها يك مرحله از ساماندهي اين گروه از اقشار تنگدست جامعه است و مراحل مددكاري گسترده‌اي كه بايد پس از اين مرحله ضربتي انجام شود، بسيار مهم‌تر از جمع‌آوري سريع متكديان است.

راه‌ حل چيست؟

با وجود آن كه شهرداري تهران مي‌گويد امسال 50 درصد به ضريب جمع‌آوري متكديان اضافه كرده است، اما به نظر نمي‌رسد كه اين گفته‌ها و ساير اظهار نظرهاي مشابه، تاثير مفيد و بلندمدتي در كاهش آمار متكديان در سراسر كشور داشته باشد.

شهربانو قهاري، روان‌شناس نيز ضمن انتقاد از طرح‌هاي ضربتي جمع‌آوري متكديان، به جام‌جم مي‌گويد: طرح‌هاي ضربتي براي جمع‌آوري متكديان، راه‌حل برخورد با اين پديده اجتماعي نيست و اين‌ طرح‌ها تنها موجب مي‌شود كه متكديان پس از مدتي از يك خيابان به خيابان ديگر بروند.

اين مدرس دانشگاه مي‌افزايد: مشكل بزرگ طرح‌هاي ضربتي مبارزه با متكديان اين است كه افراد متكدي را پس از جمع‌آوري، تعيين وضع نمي‌كنند؛ مثلا بين انگيزه‌هاي فردي كه براي تهيه مواد مخدر تكديگري مي‌كند با فرد متكدي‌اي كه معتاد نيست، تفاوت وجود دارد؛ اما در اين‌ طرح‌هاي ضربتي به اين موضوع‌ها توجه نمي‌شود و تنها به فكر حل سريع و كوتاه‌مدت مشكل هستند.

قهاري با بيان اين كه در حوزه تكديگري، كار پژوهشي دقيقي نيز انجام نشده است، عنوان مي‌كند: جمع‌آوري متكديان، فرآيندي ضربتي نيست، بلكه روندي طولاني‌مدت است. در اين كار درازمدت بايد جامعه‌شناسان، روان‌شناسان و برنامه‌ريزان دولتي با همكاري و هماهنگي گسترده با يكديگر، تدابير لازم را بينديشند، اما اين كه نيروي انتظامي با اجبار، بدون كار كارشناسي و بدون مشورت با كارشناسان اجتماعي بخواهد به بحران متكديان به صورت ضربتي و پليسي برخورد كند، اين زخم را تنها در يك بازه زماني كوتاه‌مدت دوا مي‌كند.