زلزله ۸ ریشتری در تهران رخ نمی‌دهد

رییس سابق سازمان مدیریت بحران

کد خبر: ۲۶۶۷۶۳

تاریخ: ۳۱ مرداد ۱۳۹۱ - ۱۳:۵۵

مازیار حسینی، معاون فنی و عمرانی شهرداری تهران، رییس سابق سازمان مدیریت بحران شهر تهران و دارای مدرک دکترای تخصصی در رشته مهندسی عمران گرایش مهندسی سازه و زلزله معتقد است بر اساس گسل‌های موجود و اندازه‌گیری‌هایی انجام شده در تهران هیچ‌گاه زلزله‌ای با قدرت ۸ ریشتر در پایتخت رخ نمی‌دهد و نهایت قدرت زلزله تهران ۷ ریشتر خواهد بود چراکه این قدرت زلزله نیاز به گسل هزار کیلومتری دارد و گسل‌های پایتخت هیچ یک این قدرت را ندارند و تقریبا در تمام کشور نیز چنین گسلی وجود ندارد‌. بخشی از این گفت‌وگو را که در ایلنا منتشر شده با هم می‌خوانیم‌.

این روز‌ها به دلیل زلزله آذربایجان و سایر مناطق مردم کشورمان به ویژه ساکنان تهران نگراند، آیا واقعا زلزله محلی ترس دارد، وضعیت کشورمان در بحث زلزله چگونه است؟

به اعتقاد من باید در بحث زلزله واقعیت را گفت‌ در رابطه با زلزله نه بزرگ‌نمایی لازم است نه کوچک‌نمایی، بلکه باید واقع‌نمایی کرد‌. آنچه شفاف و روشن است این است که باور داشته باشیم که هرکدام از ما در زندگی زلزله‌ای را تجربه‌ خواهیم کرد، در واقع بزرگ‌ترین نگرانی باور نکردن زلزله است‌. در ایران به دنبال جایی نگردید که در آن زلزله رخ ندهد چراکه جایی وجود ندارد که بتوان در آن سکونت کرد و از زلزله در امان بود از این‌رو باید به دنبال حل مشکل زلزله باشیم نه حذف آن‌. تمامی بحث‌هایی که برای جابه‌جایی و انتقال پایتخت صورت می‌گیرد بر اساس دیدگاه توانایی حذف زلزله است نه حل آن‌. دو پهنه لرزه‌خیز جهانی وجود دارد که یکی آلپ و هیمالیاست که از جنوب هیمالیا شروع می‌شود و تا رشته‌کوه‌های هیمالیا ادامه دارد و ایران در مرکز این پهنه قرار دارد‌. ایران نیز سه الگوی لرزه‌خیز دارد یکی از آنها «زاگرس» است که از داخل خلیج فارس بر اثر برخورد صفحه آفریقایی- عربی با صفحه ایران و اوراسیا به وجود آمده که ماحصل آن رشته‌کوه‌های زاگرس است‌. تمامی زلزله‌های اخیر مانند اهر، قشم، هرمزگان، شرق ترکیه و کشورهای ارمنستان و آذربایجان در این پهنه قرار دارند‌. ویژگی زلزله‌های این پهنه، پرتعداد بودن آنهاست که دوره بازگشت طولانی ندارد‌. پهنه دیگر زلزله، پهنه شرق کشور است که از برخورد صفحه هند با صفحه ایران ایجاد می‌شود‌. زلزله طبس با ۷/۷ ریشتر و زلزله بم در این پهنا قرار دارد که بسیار نادرند اما میزان تاثیرگذاری بالایی دارند، در زلزله‌های این پهنا با پدیده جدید در علم زلزله‌شناسی یعنی گسل‌های کور مواجه شدیم‌.

صحبت از زلزله بم شد که در پهنای شرق قرار دارد، نظر کار‌شناسی خود را درباره این زلزله بگویید چراکه به دلیل شدت خرابی‌ها عده‌ای معتقد بودند که خرابی‌های بم به دلیل زلزله نبود‌!

زلزله بم واقعا زلزله بود‌. زلزله آسام هند در سال ۱۹۵۰ با قدرت 6/8 ریشتر معادل دو هزار و ۵۰۰ بمب اتمی هیروشیما قدرت داشت در واقع زلزله قدرت فوق‌العاده شگرفی دارد ما نقشه گسل‌های کشور را در دست داریم اما همه اطلاعات درباره این گسل‌ها کامل نیست و خیلی جای کار دارد خیلی حرف‌هایی را که در رابطه با زلزله تهران زده می‌شود، علمی نیست‌. بیش از زلزله بم بر اساس نقشه، بم در بخش زلزله‌ها با ریشتر متوسط بود که بعد از زلزله، این شهر نیز جزو مناطق زلزه‌خیز با خطر زیاد قرار گرفت‌. تنها گسل شناخته شده در شهر بم «گسل بروات» بود‌. بعد از وقوع این زلزله میزان خرابی به بار آمده به قدری زیاد بود که نمی‌توانستیم باور کنیم توسط این گسل این خرابی‌ها صورت گرفته است‌. اما نکته مهم وجود گسل ناشناخته‌ای بود که بعد از این زلزله پی به وجود آن بردیم و فهمیدم که علت این خرابی وجود این گسل بود نه گسل بروات‌.

قبل از ورود به چند و چون زلزله تهران، درباره زلزله آذربایجان صحبت کنید و بگویید که آیا احتمال دارد که در این منطقه زلزله با قدرت 2/6 ریشتر بار دیگر رخ دهد؟

زلزله آذربایجان در پهنای زاگرس است و از نوع خاص بود چراکه در ظرف ۱۱ دقیقه دو بار با قدرت ۶ و 2‌/6 ریشتری در فاصله 10 کیلومتری رخ داد، این زلزله پس‌لرزه زیاد و بزرگی داشته است و تا دو، سه ماه آینده تا زمانی که پوسته زمین براساس مبحث زلزله به چفت و بس برسد، ادامه خواهد داشت‌. بعد از این زلزله‌ها، زلزله 2/5 ریشتری در این منطقه رخ داد که من نمی‌دانم که این واقعا زلزله بوده یا پس‌لرزه‌! چراکه پهنای زاگرس ماهیت خاصی دارد و به دلیل جنس خاک و ژموفولوژی آن زلزله‌های این پهنا پرتعداد و کوچک‌تر هستند‌. برداشت من این است که بر اساس نوع گسل در این منطقه فقط پس‌لرزه خواهیم داشت‌.

در ارتباط با تهران نظر کار‌شناسی خود را اعلام کنید‌. با توجه به نگرانی‌هایی مردم از وقوع زلزله مهیب در پایتخت فکر می‌کنید بر اساس اطلاعات موجود از گسل‌های تهران در ‌‌نهایت زلزله با چند قدرت رخ دهد؟

به جرات می‌گویم بر اساس گسل‌های موجود و اندازه‌گیری‌هایی انجام شده، در تهران هیچ‌گاه زلزله‌ای با قدرت ۸ ریشتری رخ نخواهد داد، نهایت زلزله تهران ۷ ریشتر است چراکه این قدرت زلزله نیاز به گسل هزار کیلومتری دارد که گسل‌های تهران هیچ‌کدام این قدرت را ندارند و تقریبا در کشور هم چنین گسلی وجود ندارد‌. گسل مشا که لگارتیمی است ۵۴۰ کیلومتر طول فعالیت آن است که بزرگ‌ترین زلزله محتمل برای این گسل در ‌‌نهایت ۷ ریشتر است‌. نکته مهم درباره وضعیت تهران در برابر زلزله این است که در شرق و جنوب شرق آن زلزله زیاد است اما به سمت غرب که حرکت می‌کنیم افت محسوسی در بخش زلزله داریم که برای ما این مساله سوال است‌. این گفته کاملا اثبات شده اما نکته مهم از بیان میزان قدرت زلزله در تهران این است که بدانیم چگونه ساخت‌وساز کنیم که در برابر زلزله مقاوم باشیم‌. پاشنه آشیل ما در زلزله ساخت‌وساز بد است‌. زلزله به خودی خود جان انسان‌ها را نمی‌گیرد تنها پدیده طبیعی است که عملکرد کار ما در ساخت‌وساز را به رخ می‌کشد‌. تنها راه‌حل آن پذیرش واقعیت موضوع و آماده شدن برای آن است‌. مهم‌ترین جنبه این آمادگی جنبه فرهنگی است که افراد بدانند از زمان قبل، حین و بعد زلزله چه وظایفی برعهده دارند‌.

همواره نگرانی‌هایی در بخش سازه‌های شهری از جمله پل‌های دوطبقه، تونل‌های ترافیکی، پل‌های تقاطع غیرهمسطح و‌.‌.‌. در زمان بروز زلزله وجود دارد، وضعیت شهر تهران در این بخش به چه صورت است و فکر می‌کنید در آن زمان راه‌های ارتباطی شهر چگونه خواهد بود؟

سازه زیرزمینی در زمان زلزله جزو امن‌ترین سازه است مانند تونل‌های مترو و تونل ترافیکی زیرا اگر جسمی با زمین بلرزد برای آن اتفاقی نمی‌افتد‌. علم و تکنولوژی زلزله خیلی پیشرفت کرده است، در ژاپن ساختمان بلندمرتبه‌ای ۲۹ سانتیمتر در زلزله جابه‌جا می‌شود اما برای آن ساختمان حادثه‌ای حتی کوچک رخ نمی‌دهد‌. در ساخت و توسعه بزگراه‌های شهر تهران حداقل در مدیریت کنونی سعی شده است تا سازه‌های قوی و محکمی داشته باشیم و به جرات می‌توانم بگویم که دو پل صدر و جوادیه در برابر زلزله مقاوم هستند البته سایر بزرگراه‌های نیز در برابر زلزله ایمن هستند‌. سایر پل‌های غیرهمسطح نیز به‌گونه‌ای طراحی شده که در برابر فشارهای زلزله مقاوم هستند و می‌توانم بگویم که نگرانی در بخش بزرگراه‌ها در زمان زلزله احتمالی وجود ندارد‌.

در پایان در مورد زلزله به ویژه برای تهران چه نظری دارید؟

هر ساله گسل مشا ۱۲ میلیمتر جابه‌جا می‌شود با توجه به علم زلزله این جابه‌جایی و تاثیر آن بر میزان زلزله تهران قابل بررسی است، بار دیگر می‌گوییم در تهران زلزله‌ای با قدرت ۸ ریشتر رخ نخواهد داد‌. نکته قابل تامل در زلزله تهران این است که ما خود را برای زلزله ۵ ریشتری آماده کنیم نه ۷ ریشتری‌. باید کارهای بزرگ را کوچک کنیم شاید اگر برای زلزله با قدرت ۵ ریشتر خود را آماده‌سازی کنیم بهتر به نتیجه برسیم‌. زلزله به خودی خود خطرناک نیست این ساخت دست بشر است که از زلزله فاجعه می‌سازد‌.

منبع: جهان صنعت