بومي‌سازي؛نمايش واقعيت بي‌رحم بيكاري

اين نحوه محاسبه نرخ بيكاري جز دلخوش كردن مسئولان به عملكرد خودشان نتيجه‌اي در بر نخواهد داشت/ شاخص‌هاي پيشنهادي سازمان هاي جهاني مطابقت بيشتري با اقتصاد كشور هاي صنعتي و پيشرفته دارد تا كشور هاي در حال توسعه.

کد خبر: ۲۶۵۷۵۴

تاریخ: ۲۵ مرداد ۱۳۹۱ - ۱۸:۴۲

اخيرا مرکز آمار ایران نرخ بیکاری جمعیت ده ساله و بیشتر را در بهار سال جاری معادل ۱۲.۹ درصد اعلام کرد که بر این اساس ۳ میلیون و ۱۴۶ هزار و ۹۲ نفر بیکار هستند.

به گزارش ايلنا، بر اساس همين آمار ارائه شده نرخ بیکاری برای ۳ ماهه ابتدای سال‌جاری در ۲۱ استان دورقمی، ۹ استان تک‌رقمی و برای ۴ استان بالای ۱۷ درصد بوده است، بالاترین نرخ بیکاری کشور در بهار امسال مربوط به استان های لرستان با ۱۹.۳ درصد و ایلام با ۲۱ درصد بوده است . علاوه بر استان هاي لرستان و ايلام ، استان های قم با ۱۴.۳ درصد، فارس با ۱۸.۳ درصد، تهران ۱۴.۶ درصد، البرز با ۱۶.۹ درصد و اصفهان با ۱۴.۲ درصد نیز در گروه استان های با نرخ بیکاری دورقمی کشور در بهار امسال بوده‌اند.

ارائه اين آمار به تنهايي كافي بود تا اعتراض بسياري از فعالين كارگري و كارشناسان اقتصادي را بلند كند تا آن را خوشبينانه و غير واقعي بخوانند. اين در حالي است كه نرخ بيكاري رسمي در بسياري از استانها همچون ايلام يا لرستان بسيار بالا اعلام شده بود.

در همين راستا يك فعال كارگري در ایلام نرخ بیکاری استان ایلام را برخلاف اعلام مركز آمار، بیش از ۲۱ درصد دانسته است.

دبیر اجرایی خانه کارگر ايلام معتقد است:هم اکنون ۹۰ درصد از واحد‌های تولیدی در شهرک صنعتی ایلام تعطیل شده‌اند و تعداد کمی از واحد‌ها فعال هستند.

او مي‌افزايد: طبق مشاهدات با وجود اینکه مراجع رسمی، از آمار واقعی نرخ بیکاری اجتناب می‌کنند این رقم حداقل بیش از ۲۵ درصد برآورد مي‌شود.

سپس نوبت به علی طالبی، يك فعال كارگري در استان قم رسيد تا با انتقاد از اعلام نرخ بیکاری ۱۴،۳ درصدي در اين استان بگويد: منابع و مستندات مرکز آمار کشور حدودی است و نشان‌دهنده بیکاری موجود در جامعه نیست.

به گفته اين فعال كارگري چون مراجع و منابع درستی در زمینه محاسبه نرخ واقعی بیکاری و اشتغال رسمي وجود ندارد امکان استناد به آمار منتشره رسمي نيز مقدور نيست.

اظهارات مشابهي نيز از سوي فعالين كارگري در ساير استان هاي كشور همچون كردستان، اصفهان، خراسان و... بيان شد كه نشان مي‌داد اين آمار حداقل از ديد فعالان كارگري نادرست است. براي فهم ريشه‌هاي اعتراض هميشگي كارگران و ساير اقشار مردم به اعلام رسمي نرخ بيكاري لازم است نگاهي به فرايند محاسبه نرخ بيكاري توسط مركز آمار ايران بياندازينم.

يك ساعت كار در هفته، شغل يا بيكاري؟

چندي پيش رئيس مركز آمار ايران در اظهار نظري براي چندمين بار اعلام كرد يك ساعت كار در هفته شغل محسوب مي‌شود.

«عادل آذر با اشاره به بومي نشدن نحوه محاسبه نرخ بيكاري در كشور اظهار داشت که نرخ بيكاري بر مبنای تعریف جهانی و یک ساعت کار در هفته است. این تعریف از سال ۸۴ (از ابتداي دولت احمدي‌نژاد) در کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد و به آن عمل می‌شود.»

به طور كلي براي محاسبه نرخ بيكاري در يك جامعه ، ابتدا جمعيت را به دو دسته تقسيم مي‌كنند. مجموعه افراد ۱۰ ساله و بالاتر و مجموعه افراد كمتر از ۱۰ سال. قاعدتا افراد زير ۱۰ سال به دليل نرسيدن به سن فعاليت، در آمار گيري به حساب آورده نمي‌شوند. نرخ بيكاري را معمولا از تقسيم تعداد افراد جوياي كار بر مجموع افراد بيكار و شاغل به دست مي‌آورند.

از جمله انتقاداتي كه به روش محاسبه نرخ بيكاري بر اساس استاندارد هاي سازمان جهاني كار مطرح است، اين است كه در اين روش فردي با يک ساعت کار در هفته به عنوان شاغل در نظر گرفته مي‌شود.

همچنين افرادي مانند سربازان، دانشجويان ، دانش آموزان و زنان خانه دار جزء شاغلين محسوب مي‌شوند.

در این روش بيكار به کسی اطلاق می‌شود که در طول یک هفته کمتر از یک ساعت کار داشته باشد. با اين تعريف فردي كه در يك ماه ۴ ساعت كار انجام داده است شاغل محسوب مي‌شود. دستمزدي كه اين فرد در بهترين حالت دريافت مي‌كند به زحمت هزينه زندگي او را مي دهد چه برسد به تامين مايحتاج خانواده‌اش.

به اعتقاد بسياري از كارشناسان اقتصادي، آمار ارائه شده بر اين اساس با واقعيت‌هاي سفت و سخت و بي‌رحم جامعه نمي‌خواند و ظاهرا بايد از اين مقدار بالاتر باشد و اين نحوه محاسبه نرخ بيكاري جز دلخوش كردن مسئولان به عملكرد خودشان نتيجه‌اي در بر نخواهد داشت.

اعتبار هر استانداردي تا آن جاست كه واقعيت هاي موجود در جامعه را به بهترين شكل موجود تبيين كند. به طور كلي شاخص‌هاي پيشنهادي سازمان هاي جهاني مطابقت بيشتري با اقتصاد كشور هاي صنعتي و پيشرفته دارد تا كشور هاي در حال توسعه و از اين رو استناد صرف به اين نحوه محاسبه نرخ بيكاري چندان موجه به نظر نمي‌رسد.

شاخص هايي كه سازمان بين المللي كار براي محاسبه نرخ بيكاري ارائه مي دهد ناظر به شرايطي است كه كشور هاي پيشرفته در آن قرار گرفته اند . براي مثال دستمزد پرداختی به یک فرد معین در یک کشور پیشرفته صنعتی تا ۱۰۰ برابر دستمزد همان کار مشابه با همان سطح دانش و مهارت در یک کشور در حال توسعه ممكن است فاصله پیدا کند.

براي آنكه به عمق وضعيت نابسامان بازار كار در ايران پي‌ببريم كافي است نگاهي گذرا به گزارش اعلام شده از سوی unctad بيندازيم .بر اساس اين گزارش هم اكنون رتبه ایران در زمینه فضای كسب و كار و در بین ۱۸۳كشور، ۱۴۴ است.

unctad كه در سال ۱۹۶۴ به عنوان یك بازوی دایمی بین دولتی تاسیس شد، ارگان اصلی مجمع عمومی سازمان ملل در ارتباط با تجارت، سرمایه‌گذاری و توسعه اقتصادی است.

معمولا رشد اقتصادي رابطه معكوسي با نرخ بيكاري دارد. حداقل رشد اقتصادي كشور در سال هاي گذشته با نرخ بيكاري اعلام شده توسط مركز آمار هم خواني ندارد.

به نظر مي آيد براي احترام به زيسته‌ها و مشاهدات مردم از واقعيت بيكاري در كشور، زمان آن رسيده تا با استفاده از كارشناسان مجرب اقتصادي، فرمولي بومي براي محاسبه نرخ بيكاري به عنوان مكمل و تصحيح كننده نرخ اعلام شده به روش پيشنهادي سازمان جهاني كار طراحي شود.