بهای نفت به چه بهایی افزایش یافت؟

نزدیک دو ماه پیش، هنگامی که اجلاس وزیران اوپک در وین برگزار شد، یک هدف اساسی ورای آن قرار داشت؛ کاهش تولید این کارتل بزرگ که در آن زمان چیزی نزدیک میلیون بشکه اضافه تولید داشت و همین امر، منجر به سرکوب شدید بهای نفت در بازار جهانی شده بود. امروز بهای نفت به دلیل کاهش تولید افزایش یافته، اما کاهش تولید کدام کشور؟

کد خبر: ۲۶۳۷۰۹

تاریخ: ۱۸ مرداد ۱۳۹۱ - ۱۴:۲۴

به گزارش «تابناک»، نزدیک یک ماهی است که بهای نفت در حال افزایش است. از زمان اوج‌گیری تنش‌های سیاسی میان ایران و غرب که با تحریم آغاز شد و با تهدید بسته شدن تنگه هرمز به حد اعلی خود رسید، همگان منتظر افزایش بهای نفت بودند؛ اما این نقطه‌ای نبود که آغاز جدی افزایش بهای نفت باشد.

شاید یکی از دلایل اصلی اینکه در‌‌ همان آغاز تحریم‌ها و با افزایش تنش، بهای نفت آن گونه که بسیاری می‌پنداشتند، افزایش نیافت، این بود که هنوز نفت به میزان کافی و بیش از نیاز بازار عرضه می‌شد. افزایش تولید عراق و عربستان در این میان به بازار نفت آرامشی مطمئن بخشیده بود. از سویی هنوز صادرات نفت ایران کاهش نداشت و همین امر، خود بهای نفت را در مرزی از ثبات نگاه داشته بود.

اما واقعیت افزایش بهای نفت در هفته اخیر در کجاست؟ تحلیل‌ها و عوامل متفاوتی برای این افزایش بهای نفت به میان آمده است. برخی آن را ناشی از رشد اقتصادی مثبت چین و آمریکا در ماه اخیر می‌دانند، برخی تنش‌ها در خاورمیانه و برخی اساس شدت و ضعف دلار در برابر سبدی از ارز‌ها را در این میان کارآمد قلمداد می‌کنند.

اما به نظر، باید دلیل این افزایش بها را در جای دیگری جستجو کرد: در کاهش صادرات نفت ایران در ماه اخیر. چندی پیش، گزارشی تحلیلی از سایت رویترز منتشر شد که با استناد به آمار موجود در اوپک، اشاره‌ای به این امر داشت که تولید و صادرات نفت ایران کاهش یافته است.

این گزارش اشاره کرده بود که در ماه جولای تولید نفت اوپک، به میزان ۳۱ میلیون و ۱۸۰ هزار بشکه رسیده که به میزان ۵۵۰ هزار بشکه نسبت به ماه ژوئن (ماهی که وزیران اوپک نشست خود را برگزار کردند) کاهش داشته است. این گزارش با ارائه آماری نشان داده است که بخش اعظمی از این کاهش، ناشی از کاسته شدن از تولید نفت ایران به میزان ۱۵۰ هزار بشکه در روز است که از سال ۱۹۸۸ بی‌سابقه بوده است؛ رویترز این کاهش را ناشی از تحریم‌ها خوانده است.

از دو دیدگاه متفاوت با این گزارش می‌توان برخورد کرد؛ نخست این که آن را دروغی محض پنداشت که برآمده از جنگ رسانه‌ای غرب علیه ایران و مبتنی بر شانتاژ خبری برای سیاه‌نمایی اقتصاد ایران است. دوم آنکه به آمار و مستندات آن اشاره و به واقعیت کاهش تولید نفت ایران در ماه گذشته اذعان کرد.

اما در هر صورت، در اینجا قصد بر آن نیست که هیچ کدام از این دو رویکرد را مد نظر قرار دهیم. لایه سومی در این میان هست که باید به آن توجه شود. درواقع خیلی پیشتر از این‌ها بایستی به شکل جدی با آن برخورد می‌شد: واقعیت افزایش بهای نفت به دلیل کاهش تولید اوپک.

رستم قاسمی دو ماه گذشته در اجلاس اوپک، تأکید کرد که سقف تولید باید رعایت شود تا از افت بیشتر بهای نفت جلوگیری شود. آن زمان اوپک نزدیک دو میلیون بشکه اضافه تولید داشت. پس از گذشت دو ماه و اکنون تولید اوپک کاهش پیدا کرده و بهای نفت افزایش می‌یابد.

* نکته: هنوز بیش از یک میلیون و صد هزار بشکه اضافه تولید از سوی اوپک روانه بازار جهانی می‌شود.

واقعیت اساسی که در گزارش رویترز وجود دارد، همین افزایش بهای نفت در پی کاهش تولید اوپک است؛ رخدادی که باید دو ماه پیش روی می‌داد. فرصتی که ایران به شدت از آن غافل ماند و اگر آن زمان ایران با در پیش گرفتن یک موضع سفت و سخت برای کاهش سریع تولید به میزان دو میلیون بشکه، بهای نفت را افزایش می‌داد، حتی شاید اجرای تحریم‌ها به تأخیر می‌افتاد.

پس از اجلاس اوپک، بار‌ها درباره وجود اضافه تولید از سوی عراق و عربستان هشدار داده شد؛ اما مسئولان به این امر توجهی نکردند. اکنون بازار جهانی کاملا مطمئن است که تولید روزافزون عراق جبران هر گونه افزایش بهایی را خواهد کرد. تولید کشوری که باید‌‌ همان دو ماه پیش برای آن چاره‌اندیشی می‌شد و نشد.

بهای نفت امروز بیش از همه به بهای کاهش تولید اوپک افزایش می‌یابد. کاهش تولیدی که به باور بسیاری، به درست یا نادرست، ناشی از کاهش تولید ایران است. در این میان، دو نکته وجود دارد. اگر درست بودن کاهش تولید اوپک را به دلیل کاهش تولید نفت ایران بپذیریم، باید گفت، ایران اکنون تاوان افزایش تولید عراق و عربستان را پس می‌دهد و چه بسا چندی بعد همین کاهش تولید، بهانه‌ای برای عربستان برای پر کردن جای خالی نفت ایران شود.

دوم آن که اگر، کاهش تولید نفت ایران را دروغ بپنداریم، هزینه غفلتی را که دو ماه پیش کرده‌ایم، باید هم‌اکنون بپذیریم؛ هزینه‌ای که شاید منجر به اطمینان و فشار غرب برای تحریم کشور شده باشد.