گام‌هاي خودكفايي در صنعت فولاد

در حالي مسئولان وزارت صنعت، معدن و تجارت وعده خودكفايي در توليد فولاد خام را‎ در آينده نزديك داده‌اند كه پيش‌بيني‌هاي مؤسسه مطالعات و پژوهش‌هاي بازرگاني ايران و‎ ‎آمارها حاكي از آن است كه حداقل تا سال 1394 ايران به خودكفايي در زمينه توليد‏‎ ‎فولاد دست پيدا نخواهد كرد‎.

کد خبر: ۲۶۳۱۳۵

تاریخ: ۱۵ مرداد ۱۳۹۱ - ۱۲:۰۴

نخستين بار چند سال پيش ‎علي‌اكبر محرابيان وزير وقت صنايع و معادن، از خودكفايي كشور در زمينه تأمين نياز‎ ‎به فولاد خام سخن گفت. او حتي زماني را هم براي برپايي جشن خودكفايي فولاد تعيين‎ ‎كرد.

در تازه‌ترين اظهارنظر، وجيه‌الله جعفري سرپرست سازمان توسعه و نوسازي‎ ‎معادن و صنايع معدني ايران (ايميدرو)، گفته كه با بهره‌برداري از چند پروژه، ايران‎ ‎امسال همچون سيمان در زمينه توليد فولاد هم به خودكفايي خواهد رسيد و حتي مي‌تواند ‎به صادركننده فولاد تبديل شود. جالب اينجاست كه غضنفري وزير صنعت، معدن و‎ ‎تجارت، هم پيشتر گفته بود كه ايران تا پايان برنامه پنجم صادركننده فولاد مي‌شود‎.

اين اظهارنظرها در حالي است كه براساس پيش‌بيني‌هاي مؤسسه مطالعات و پژوهش‌هاي ‎بازرگاني توليد فولاد كشور در سال جاري 41/14 ميليون تن و در همين حال مصرف فولاد‏‎ 26 ‎ميليون تن برآورد مي‌شود‎.

همچنين پيش‌بيني مي‌شود مصرف فولاد ايران تا سال 1394 به 2/35 ميليون تن برسد،‎ ‎درحالي كه توليد فولاد ايران براي آن سال 63/19 تخمين زده مي‌شود. به اين ترتيب‎ ‎مي‌توان نتيجه گرفت كه براساس پيش‌بيني‌هاي مؤسسه دولتي مطالعات و پژوهش‌هاي‎ ‎بازرگاني، ايران دست‌كم تا سال 1394 يعني تا سه سال ديگر به خودكفايي در زمينه‏‎ ‎توليد فولاد دست نخواهد پيدا كرد.

براساس آمار ايران، در حال حاضر يكي از بزرگترين ‎واردكنندگان فولاد در جهان محسوب مي‌شود‎. اما فارغ از اين‌‌كه جشن خودكفايي در فولاد خام قرار است در چه تاريخي‎ ‎برگزار شود، كارشناسان دو سؤال كليدي را در اين زمينه مطرح كرد‌ه‌اند. سؤال اول‎ ‎اين‌كه دقيقا منظور از خودكفايي در فولاد خام چيست و سؤال دوم هم اين‌كه آيا ايران‎ ‎هم‌اكنون قادر است كل نياز خود به فولاد خام را از توليد داخل تأمين كند؟‎ ‎

البته در رابطه با سؤال نخست، محرابيان وزير وقت صنايع و معادن، اعتقاد داشت‎ كه جشن خودكفايي فولاد به اين معني نيست كه از واردات جلوگيري شود‎.

دبير انجمن توليدكنندگان فولاد هم ضمن موافقت تلويحي با اظهارات وزير سابق گفته‎ ‎كه اين‌كه بخواهيم خودمان همه نيازهايمان را در صنعت فولاد تأمين كنيم، شايد چندان‎ ‎اقتصادي نباشد‎.

به گفته رسول خليفه سلطان، هيچ كشوري نمي‌تواند بگويد در يك صنعت خاص خودكفا شده‎ است، زيرا در هر صورت يا در زمينه‌ تأمين مواد اوليه يا در تأمين تجهيزات موردنياز‎ ‎خود مجبور است كه دست به واردات بزند يا با كشورهاي ديگر مشاركت كند؛ بنابراين‎ ‎مي‌توان گفت كه هميشه خودكفايي به طور كامل قابل دسترسي نيست‎.

او با بيان اين‌كه خودكفايي و خوداتكايي دو مقوله متفاوت هستند، گفت: خودكفايي‎ ‎در صنعت فولاد شايد به اين معنا باشد كه تراز تجاري ايران در زمينه صادرات و واردات‏‎ ‎فولاد تقريبا با هم برابر باشد كه به نظر مي‌رسد كشور بتواند در آينده نزديك به‎ ‎چنين وضعي برسد‎.

به گفته او در صورتي كه ظرفيت نصب شده در صنعت فولاد كشور ملاك خودكفايي باشد،‎ ‎مي‌توان گفت كه تقريباً به خودكفايي لازم رسيده‌ايم؛ هرچند هنوز بخشي از ظرفيت توليد‎ ‎فولاد در كشور بدون استفاده مانده است‎. ايران در حال حاضر، با اختلاف زياد دومين فولادساز بزرگ منطقه خاورميانه پس از‎ ‎ترکيه به شمار مي‌رود.

براساس آمار منتشر شده از سوي انجمن جهاني فولاد در سال 2011 ‎ميلادي، ايران بعد از تركيه به عنوان دومين فولادساز بزرگ منطقه خاورميانه‎ ‎شناخته شد‎.

بر اين اساس، در سال گذشته ميلادي توليد فولاد خام در تركيه به 1/34 ميليون رسيد‏‎ ‎و اين در حالي است كه در همين مدت ايران 13 ميليون تن فولاد خام توليد كرد. به اين‎ ‎ترتيب توليد فولاد ايران كمتر از نصف توليد فولاد تركيه بوده است‎.

در شرايطي كه وزارت صنعت، معدن و تجارت ايجاد تعادل ميان نياز داخل با توليد‎ ‎داخل در زمينه فولاد خام را يكي از ملاك‌هاي خودكفايي كشور در اين حوزه اعلام كرده‎ ‎كه در همين حال توليدكنندگان داخلي فولاد به ويژه در بخش خصوصي به شدت از واردات‏‎ ‎بي‌رويه فولاد و محصولات فولادي به كشور گلايه دارند‎.

واردات بي‌رويه‌اي كه به نظر مي‌رسد با وجود دامپينگ خارجي‌ها و به ويژه چيني‌ها‎ ‎در هر صورت باعث بلااستفاده ماندن بخشي از ظرفيت توليد داخل شده است‎.

كارشناسان اعتقاد دارند كه صنعت فولاد ايران در زمينه تأمين تجهيزات موردنياز‎ ‎خود هنوز در بسياري از بخش‌ها اتكاي زيادي به واردات داشته و در اين بين اعمال‎ ‎تحريم‌هاي بين‌المللي هم مشكلات زيادي را براي فولادسازان داخلي به وجود آورده است‎.

براساس برنامه‌ريزي‌هاي انجام شده در افق سند چشم‌انداز 20 ساله، ايران بايد به‏‎ ‎توليد سالانه 56 ميليون تن فولاد دست پيدا کند که هم‌اكنون فقط 13 ميليون تن آن در‏‎ ‎داخل توليد مي‌شود و حتي از هدف 17 ميليون تني برنامه چهارم هم عقب مانده‌ است‏‎.

از طرفي ديگر در بين کشورهاي خاورميانه فقط ايران توانايي خودکفايي در توليد‎ ‎فولاد را دارد که اين موضوع به دليل وجود ذخاير گاز و سنگ‌آهن فراوان در آن است‎. هم‌اکنون در ايران و شش کشور عضو شوراي همکاري خليج‌فارس بيش از 10 ميليارد دلار‏‎ ‎پروژه براي توليد فولاد برنامه‌ريزي شده يا در دست اجرا است که بر مبناي ارزش‎ ‎دلاري، نيمي از اين پروژه‌ها در ايران تعريف شده‌اند‎.

از حدود 37 پروژه توليد فولاد در کشورهاي حوزه خليج‌فارس که در مراحل مختلف اجرا‏‎ ‎هستند، 18 پروژه متعلق به ايران است؛ به طوري که مجتمع فولاد مبارکه با ظرفيت 5 ‎ميليون تن در سال، ذوب‌آهن اصفهان با ظرفيت 6/3 ميليون تن در سال و فولاد خوزستان‎ ‎با ظرفيت 4/2 ميليون تن در سال عمده‌ترين توليدکنندگان ايران به شمار مي‌روند‏‎.

از طرفي در بين کشورهاي خاورميانه، ايران تنها کشوري است که براي توليد فولاد به‎ ‎سنگ‌آهن وارداتي وابسته نيست و ذخاير سنگ‌آهن ايران 5/4 ميليون تن برآورد شده که در‏‎ ‎پنج استان اصلي کشور قرار گرفته‌اند. در خاورميانه بيشترين توجه معطوف به افزايش‎ ‎توليد فولاد خام است و 60 درصد از کل اين افزايش به ايران تعلق دارد و از لحاظ‏‎ ‎ارزش، نورد فولاد بيش از يک پنجم برنامه افزايش توليد را تشکيل مي‌دهد‎.

منبع: ایسنا