اختلاف‌نظر جدي دولت با توليدكنندگان شير و لبنيات

دبیرکل کانون صنایع غذایی: دوران قیمت‌گذاری‌های دولتی به سر رسیده است

کد خبر: ۲۵۷۳۸۸

تاریخ: ۲۲ تير ۱۳۹۱ - ۱۰:۴۹

دبیر انجمن صنفی صنایع لبنی ایران: مردم باید نوسانات قیمتی را بپذیرند
مدیرعامل اتحادیه سراسری دامداران: دولت از گرانی عوامل تولید غافل شده است
مدیرکل غذایی سازمان حمایت خبر داد: توافق بر سر کاهش قیمت لبنیات تا پایان رمضان

دنیای اقتصاد- نفيسه آفرين‌زاد، مينا يوسفي: داستان توليد و توزيع شير خام، محصولات لبني و تامين خوراك دام در سال‌هاي اخير به معضل تكراري تبديل شده است. از سال 1384 تا امروز دست كم 3 بار اين داستان تكرار شده است و در هر تكرار موجي از بحث‌ها در گرفته و در نهايت فايده‌اي نصيب مصرف‌كننده نهايي نشده است. در بهار امسال اما اين معضل بزرگ‌تر و شديدتر شده است و ذي‌نفعان شامل توليدكنندگان شيرخام، توليدكنندگان فرآورده‌هاي شيري و دولت هركدام تلاش مي‌كنند طرف‌هاي ديگر را در افزايش قيمت لبنيات مقصر بداند.

به منظور بررسی چالش‌های صنعت لبنیات و میزان اثربخشی تصمیم‌های دولت در این زمینه روزنامه «دنیای اقتصاد» میزگردی را با حضور رضا باکری، دبیر انجمن صنفی صنایع لبنی ایران، سعید سلطانی، مدیرعامل اتحادیه سراسری دامداران، ابوالحسن خلیلی، دبیرکل کانون صنایع غذایی و حسین رفیعی، مدیرکل محصولات کشاورزی و مواد غذایی سازمان حمایت برگزار کرده است که مشروح آن را در زیر می‌خوانید:

آقای باکری، با توجه به اجرای طرح فروش نیمی از 5 میلیون تن تولیدات لبنی به قیمت‌های حمایتی اعم از پنیر 400 گرمی UF، شیر بطری 5/1 درصد چربی یک لیتری، شیر نایلونی 5/1 درصد چربی 900 گرمی و ماست 5/1 درصد چربی 900 گرمی، آیا قیمت‌ها در این بخش ثابت خواهد ماند و انجمن صنفی صنایع لبنی به عنوان طرف تعامل وزارت صنعت، معدن و تجارت در این بخش، اطمینان از ثبات قیمتی را به مصرف‌کنندگان می‌دهد؟
بر اساس طرح دولت مبنی بر فروش دو و نیم میلیون تن محصول لبنی با قیمت‌های ثابت و حمایتی، عملا قیمت‌ها در این بخش کنترل می‌شود، اما ایجاد نوسانات قیمتی در نیمه دوم محصولات لبنی طبیعی است؛ زیرا قیمت این محصولات بر اساس بهای تمام شده کارخانه‌ها تعیین خواهد شد و با بالا و پایین رفتن نرخ دلار و تاثیرات آن در بخش‌های مختلف اعم از مواد اولیه و بسته بندی، این قیمت‌ها تفاوت خواهد کرد.
بر این اساس، عملا مصرف‌کنندگان باید ضرر و زیان نوسانات قیمتی را بپذیرند؟
نه تنها در بخش لبنیات، بلکه در بخش‌های تولیدی دیگر هم این مصرف‌کنندگان هستند که باید بهای نهایی تمام شده محصولات را بپردازند؛ حال هر قدر که دولت هم بخواهد این قضیه را بپیچاند و به شکل دیگری جلوه دهد.
اگر مصرف‌کنندگان هم نخواهند این هزینه‌ها را برعهده گیرند، عملا جریان خدمات قطع خواهد شد؛ زیرا وقتی نرخ حامل‌های انرژی بعد از هدفمندی یارانه‌ها، تا بیش از 100 درصد هم افزایش داشته و ارز 980 تومانی به حدود 1900 تومان رسیده، عملا نمی‌توان انتظار داشت که کارخانه‌ها قیمت‌های خود را افزایش ندهند و قیمت شیر خام از کیلویی 450تومان در قبل از هدفمندی به بیش از 850 تومان کنونی نرسد.
پس عملا اینکه برخی عوامل پشت پرده در ایجاد نوسانات قیمتی تاثیرگذار هستند را نمی‌پذیرید و توپ مشکلات را به زمین مصرف‌کنندگان پاس می‌دهيد؟
همه می‌دانند که مسائل اقتصادی، راه‌حل‌های اقتصادی می‌طلبد و نگاه‌های غیراقتصادی هیچ کمکی به حل مسائل اقتصادی نمی‌کند.
این یک حساب و کتاب منطقی است که نافی دیدگاه‌های پلیسی است و برخی که از «مافیا و پشت پرده‌ها» در بازار حرف می‌ز‌نند، باید بدانند که عملا مافیایی در کار نیست و همه چیز را همین عوامل بازار اعم از نرخ ارز و نهاده و غیره تعیین می‌کند.
آقای خلیلی، دیدگاه شما به عنوان دبیرکل کانون صنایع غذایی در خصوص وضعیت فعلی تولید محصولات لبنی چیست؟
یکی از مهم‌ترین مسائلی که به تولیدکنندگان محصولات لبنی در شرایط کنونی لطمه زده، این است که متاسفانه مسوولان به موضوع خرید تضمینی محصولات به ویژه شیر و گوشت که قانون مصوب سال 68 است، توجهی نمی‌کنند و این موضوع به طور جدی باید مورد توجه قرار گیرد.
اما در مجموع باید گفت که تعادل عرضه و تقاضای لبنیات در کشور دچار آسیب شده است و از سال 84 تاکنون، صنعت لبنیات و دامداری تحت تاثیر همین موضوع قرار گرفته است.
این در شرایطی است که ما در صنعت غذا نیازمند سیاست‌های بلندمدت هستیم.
در هر حال، موضوع ورود دولت به قیمت‌گذاری‌های دولتی و تثبیت قیمت‌ها بزرگ‌ترین چالش صنعت لبنیات در 6 سال گذشته بوده و بهانه اصلی آن هم حمایت از مصرف‌کنندگان بوده است.
این در حالی است که دوران نگاه مداخله‌جویانه دولت در خصوص حفظ منافع کوتاه مدت مصرف‌کننده به سر رسیده و عملا این اقدامات دولت، منافع بلند مدت مصرف‌کنندگان را به خطر می‌اندازد.
از سوی دیگر، دخالت دولت در قیمت‌گذاری‌ها، سرمایه‌گذاری در بخش‌های تولیدی را نیز به خطر انداخته و متاسفانه هم‌اکنون در بخش‌های کارخانه‌ای و دامداری نیز با این نگاه مواجه هستیم.
بر این اساس، دو عامل «تهدید تولید» و «تهدید سرمایه‌گذاری» دو چالش اساسی امروز در بخش قیمت‌گذاری‌های دولتی است.
در مجموع، اولین بار در سال 84 بود که دولت با افزایش قیمت لبنیات مخالفت کرد؛ این در شرایطی است که تورم، افزایش قیمت مواد اولیه و بالا رفتن نرخ بسته‌بندی تهدیدهای فراوانی را برای تولیدکنندگان در پی داشته است.
از سوی دیگر، برخورد تعزیراتی دولت با تولیدکنندگان محصولات لبنی در شرایطی است که صنعت لبنیات به طور مستقیم با سلامت مردم در ارتباط است و دولتمردان در حالی از رشد سرانه مصرف شیر و لبنیات غافل مانده‌اند که ما در افق 1404 باید به لحاظ تمامی این شاخص‌ها در رتبه اول منطقه قرار گیریم.
بر این اساس، «تهدید برنامه‌های کلان» هم آسیب دیگری است که به صنعت لبنیات کشور وارد شده و باید مورد توجه قرار گیرد.
در یک جمع‌بندی باید گفت، دولت از اینکه «تولیدکنندگان برای سود تولید می‌کنند» غافل شده است و تا زمانی که بسترسازی لازم در این زمینه صورت نگیرد، خیلی از مصوبات دولت در بخش‌های مختلف تولیدی از جمله صنایع لبنی کارآیی نخواهد داشت.
آقای سلطانی، آیا شما هم به عنوان مدیرعامل اتحادیه سراسری دامداران بر سه تهدید «تولید، سرمایه‌گذاری و برنامه‌های کلان» در حوزه محصولات لبنی صحه می‌گذارید؟
متاسفانه ما برنامه‌های پنج ساله توسعه‌ای در کشور داشته‌ایم که مسوولان بدون توجه به محورها و شاخص‌ها، از آنها گذشته‌اند.
برای مثال در برنامه پنج ساله چهارم عنوان شده که سرانه مصرف لبنیات در ایران باید به 160 کیلوگرم در سال برسد تا مثلا سن ابتلا به پوکی استخوان که در کشورهای پیشرفته بالای 70 سال و در ایران، 50 تا 55 سال است، بالا رود.
از سوی دیگر، بر این موضوع نیز تاکید شده که سرمایه‌گذاری در بخش تولید از طریق سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی و تسهیلات بانکی باید افزایش یابد، زیرا هر حمایتی از تولید شود، سود آن در بلندمدت و کوتاه مدت نصیب مصرف‌کننده نهایی می‌شود.
اما برای رسیدن به این اهداف، دولت باید ابتدا گرانی قیمت تمام شده کالاها را به عنوان یک واقعیت بپذیرد. برای مثال، قیمت جو که فروردین سال 90، کیلویی 311 تومان بود، امروز به 525 تومان رسیده، سویا از کیلویی 580 تومان به کیلویی 700 تومان رسیده، قیمت سبوس گندم از 195 تومان تا 280 تومان در بخش دولتی و 450 تومان در بخش آزاد بالا رفته، یونجه از 250 تومان در سال 90 تا 480 تومان در سال جاری گران تر شده، قیمت کیسه کود از 6 هزار تومان تا 40 هزار تومان بالا رفته و تراکتورهایی که كاركرد هر هکتارشان 6 هزار تومان حساب می‌شد، امروز 50 هزار تومان حساب می‌شود.
پس گرانی همه این عوامل تولید و نهاده‌ها بر گرانی قیمت تمام شده محصولات لبنی تاثیر گذاشته و دولتی‌ها باید این موضوع را بپذیرند.
از طرفی اما، دولت نمی‌خواهد بازار را آزاد بگذارد و تاکید دارد بر عرضه و تقاضا در بازار نظارت کند. این در شرایطی است که به دلیل نوسان نرخ ارز، هر روز قیمت نهاده‌های دامی تغییر می‌کند و برای مثال، جو که 10 روز پیش 460 تومان خریداری شده، امروز 525 تومان تهیه می‌شود.
البته بر اساس تفاهمنامه قرار است قیمت هر کیلو شیر خام به 790 تومان با کنجاله سویای 810 تومانی و سبوس 250 تومانی (با احتساب کرایه حمل به 285 تومان می‌رسد) برسد که به ازای هر کیلو شیر خام، 190 گرم از هر یک از این نهاده‌های دامی می‌خواهیم.
وزارت صنعت، معدن و تجارت اعلام کرده که این نهاده‌ها را شرکت پشتیبانی امور دام تامین خواهد کرد و ما هم پذیرفته‌ایم در این صورت، قیمت شیر خام را با چربی 2/3 درصد تا 790 تومان پایین بیاوریم که البته در استان‌ها، با احتساب کرایه حمل به 925 تومان خواهد رسید و هر وقت نهاده‌های دامی را با این قیمت‌ها دریافت کنیم، تا 15 روز بعد قیمت شیر خام کاهش پیدا خواهد کرد.
آقای رفیعی، شما به عنوان نماینده سازمان حمایت در این نشست، فکر می‌کنید که توافقات انجام شده در مورد قیمت محصولات لبنی تا کی ادامه خواهد داشت؟ یعنی می‌خواهم بدانم تا کی می‌توانیم به افزایش نیافتن قیمت‌های فعلی امیدوار باشیم؟
اجازه بدهید در این مورد مثالی بزنم؛ مثلا در مورد شکر و روغن دولت توانست با توليدكنندگان و واردكنندگان شكر و روغن وارد مذاكره شود گفت: در نهايت با وجود همه محدوديت‌هاي تجاري كه طي يك سال اخير در تجارت جهاني به وجود آمده، اما درست توانست بازار شكر و روغن را كنترل كند، اما در مورد شير تاكنون اين اتفاق نيفتاده است.
یعنی فکر می‌کنید در بازار شیر انحصار به وجود آمده است؟
بله شاید این طور باشد. در حال حاضر كارخانه‌هاي صنايع لبني و در فضاي كمبود شير به صورت فرآيند «بورس» اقدام به خريد شير از دامداران كرده‌اند كه اين وضعيت موجب كاهش ناگهاني توليدات برخي كارخانه‌ها و در عين حال افزايش ناگهاني توليدات برخي ديگر از كارخانه‌ها شد.
بر اين اساس برخي اقلام لبنيات نسبت به قيمت‌هاي اخير 12 تا 13 درصد كاهش يافته است، اما از مهرماه به‌طور قطع تغييرات نرخي جديد خواهيم داشت، به اين ترتيب كه به خاطر شرايط آب و هوايي توليد شير كاهش مي‌يابد؛ بنابراين بايد براي جلوگيري از شوك دوباره افزايش قيمت‌ها، مكانيزم كنترلي جديدي در پيش گرفته شود.
از سوي ديگر براي جلوگيري از كاهش احتمالي محصولات ارزان قيمت از توليدكنندگان تعهد گرفته شده، دستورالعمل‌ها ابلاغ شده است و همچنين بازرساني در سطح كارخانه‌ها و بازار مامور شده‌اند.
اما به هر حال تا پايان ماه رمضان به‌طور قطع قيمت‌هاي توافق شده براي لبنيات ثابت خواهد ماند.
اما آقای رفیعی آن‌طور که برخی مسوولان وزارت صنعت، معدن و تجارت به تازگی اعلام کرده‌اند کاهش تعمدی تولید شیر علت افزایش قیمت لبنیات شده است. آیا این موضوع را موجب تشدید برخوردهای تعزیراتی سازمان حمایت می‌دانید؟
ابتدا اجازه بدهید در این مورد به مقدمه‌ای اشاره کنم. در سال‌هاي قبل از 84 و 85 دامدار هميشه مظلوم واقع مي‌شد و ناچار به تبعيت از قيمت‌هاي تضمين شده از سوي دولت بود. اين رويه موجب اعتراض هميشگي دامداران بوده ولي در حال حاضر واحدهاي توليد لبني ناچار به پيروي از خواست دامداران هستند.
علت پیروی واحدهاي لبني از قيمت‌هاي مطلوب دامداران نيز به نگراني‌هاي موجود از مازاد توليد شير بازمي‌گردد.
پس از اجراي قانون هدفمندي و به دنبال آن كاهش تدريجي يارانه شير نگراني در مورد بروز مازاد توليد اين محصول به وجود آمد كه اين مسوولان را بر آن داشت براي جلوگيري از اين مشكل و هدررفت توليدات دامداران تمهيداتي را در نظر بگيرند.
از سوي ديگر، در حال حاضر بحث اساسي در مورد شير، ميزان توليد اين محصول است؛ به اين ترتيب كه بر اساس آمار رسمي وزارت جهاد كشاورزي سالانه 10 ميليون تن شير در كشور توليد مي‌شود. اين در حالي است كه فعالان صنعت لبنيات ظرفيت به كار گيري شير را 6 ميليون تن اعلام مي‌كنند.
در اين شرايط بر خلاف 10 سال پيش، دامداران با آگاهي از اينكه تمام شير توليدي خريدار دارد، بازار را در كنترل خود گرفته و به نوعي خريدار را خود انتخاب مي‌كنند اما فارغ از آمارهاي ارائه شده، توليد شير خام در حال حاضر كم صورت مي‌گيرد كه اين موضوع موجب بر هم خوردن عرضه و تقاضا در بازار و در نتيجه افزايش قيمت شير شده است.
از طرفي واردات شیرخشک كه سالانه حداكثر 500 هزار تن بود، اگر چه از نظر مقدار بر بازار شير تاثير نمي‌گذاشت، اما از نظر كيفي مي‌توانست به عنوان يك سوپاپ اطمينان به تنظيم بازار كمك كند. همچنين مجلس به اشتباه تنظيم بازار را براي مدتي به وزارت جهاد كشاورزي واگذار كرد و اين تفويض اختيار موجب بروز اختلال در تنظيم بازار شد.
در حال حاضر از يك سو وجود برخي موانع در راه تامين نهاده‌ها كه خود متاثر از نوسانات نرخ ارز، مشكلات مالي و بروز برخي محدوديت‌ها براي گروهي از واردكنندگان بود، كاهش توليد شير را به دنبال آورد.
در هر حال افزايش قيمت ناشي از اين كاهش توليد به اين سادگي قابل اصلاح نيست. اما كاهش قيمت شير محقق مي‌شود. ضمنا با توجه به افزايش 30 درصدي قيمت شير خام از 630 تا 850 تومان در هر ليتر بايد منجر به افزايش 18 درصدي بهاي تمام شده لبنيات مي‌شد، اما در حال حاضر بسياري از واحدها بيش از 18 درصد محصولات خود را گران كرده‌اند.
بنابراين سازمان حمايت با در نظر گرفتن هزينه‌ها قيمت‌ نهايي براي فروش محصولات لبني تعيين مي‌كند و در مقابل از توليدكنندگان انتظار پايبندي به قيمت‌هاي منطقي را دارد.
بازار لبنيات طي يك سال گذشته با شوك قيمتي مواجه شده است و واحدهاي توليدي شير و لبنيات بايد در اصلاح وضعيت موجود با دولت همكاري كنند.
آقای باکری، مسوولان وزارت صنعت، معدن و تجارت، کاهش تولید را عامل برهم خوردن عرضه و تقاضای محصولات لبنی در بازار می‌دانند؛ دیدگاه شما در این باره چیست؟
مهم‌ترین مشکل در تنظیم قیمت‌ها در بازار، به روند عرضه و تقاضا برمی‌گردد؛ یعنی هر تلاشی برای کنترل اقلام تعیین‌کننده بهای تمام شده محصولات صورت گیرد، در صورتی که عرضه و تقاضا متعادل نباشد، قیمت‌ها مطلوب و متعادل نخواهد شد.
چنانچه در سال 88 به دلیل بر هم خوردن تعادل عرضه و تقاضا و محدود شدن تقاضا، مازاد تولید شیر خام داشتیم و دولت هم تصمیم گرفت یارانه شیر خانوار را تا 500 میلیارد تومان در سال افزایش دهد، اما با همه این اقدامات حمایتی و تخصیص 200 میلیارد تومان از سوی وزارت جهاد کشاورزی به خرید تضمینی شیر خام، قیمت شیر خام در بازار آزاد از 450 تومان تجاوز نکرد.
از سال 89 هم که هدفمندی یارانه‌ها کلید خورد و قرار شد یارانه شیر از تیر ماه 90 قطع شود، همچنان هیچ واکنشی از بازار برای افزایش قیمت شیر خام حاصل نشد.
عجیب‌تر اینکه حتی با اقدام حمایتی دولت از دامداران مبنی بر مکلف کردن کارخانه‌ها به خرید شیر خام به قیمت 520 تومان از تیر ماه 90، باز هم بازار واکنشی نسبت به افزایش قیمت شیر خام و بالا بردن حجم تقاضا و تولید در این زمینه نشان نداد و حتی اعلام خرید تضمینی شیر برای حمایت از دامداران هم تاثیری در این زمینه باقی نگذاشت.
حتی زمانی که به تدریج در دی ماه، قیمت شیر خام به 630 تومان رسید، باز هم نشانه‌ای از افزایش تقاضا در بازار حاصل نشد؛ یعنی در مجموع، افزایش بهای شیر خام هم کمکی به رشد تولید نکرد.
از سوی دیگر، دیدگاه دامداران و وزارت جهاد این بود که واردات شیر خشک به کشور که به طور میانگین از سال 85 تا 89، 8 هزار و 750 تن در سال بوده است، عامل آسیب زدن به بخش تولید است و از این رو باید وضعیت بازار به نفع تولید شیر خام اصلاح شود.
اما در هر حال این موضوع هم به ایجاد تعادل در عرضه و تقاضا کمکی نکرد و اکنون دامداران خواستار تعیین قیمت بیش از 900 تومان برای هر کیلو شیر خام هستند که حجم تولید آن در دامداری‌های صنعتی به بیش از 5/3 میلیون تن می‌رسد.
البته برخی هم صادرات لبنیات را عامل به هم خوردن بازار عرضه و تقاضا می‌دانند؛ در حالی که پیش‌بینی شده تا پایان سال جاری، مجموعا 260 هزار تن محصول لبنی به ارزش 740 میلیون دلار صادر خواهد شد که عملا این حجم صادرات تاثیری در بر هم زدن توازن عرضه و تقاضا ندارد.
در هر حال طی یک سال گذشته، تمامی پالس‌ها و نشانه‌های بازار حاکی از روند نزولی تولید شیر خام است و ارزیابی ما این است که یک اتفاق ژنتیکی در دام‌های کشور در شرف تکوین است که باید مورد بررسی کارشناسان قرار گیرد.
پس عملا ایجاد اتوماسیون منفی ژنتیکی عامل کاهش تولید شیر خام در کشور است. آقای خلیلی آیا شما هم این موضوع را تایید می‌کنید؟
باید گفت که در یک سال گذشته عملا سه اتفاق دیگر هم افتاد. نخست هدفمندی یارانه‌ها که به حذف برخی دامداران و تولیدکنندگان از چرخه تولید منجر شد. دوم افزایش ناگهانی 13 درصدی نرخ ارز که بر واردات نهاده‌های دامی تاثیر گذاشت و سوم وقوع فساد بانکی اخیر و مسدود شدن ال سی‌های خارجی و بالا رفتن قیمت نهاده کنجاله سویا که مجموع این عوامل هم‌اکنون چالش بزرگ شیر را پیش روی ما قرار داده است.
آقای سلطانی دیدگاه شما در خصوص علت کاهش تولید شیر خام چیست؟
متاسفانه من نمی‌توانم ایجاد اتوماسیون منفی ژنتیکی در دام‌ها را تایید کنم، زیرا در حال حاضر تولید 4 میلیون و 500 هزار تن از شیر خام کشور به یک میلیون و 50 هزار گاو و گوساله رجیستر اصیل آمریکایی و کانادایی مربوط است که همه شاخص‌های ضریب خونی در آنها رعایت شده است. پس به اعتقاد من، مهم‌ترین عامل در برهم خوردن بازار عرضه و تقاضای شیر خام، برهم خوردن تناسب یک کیلوگرم شیر و یک کیلوگرم خوراک دام است و عملا باید پذیرفت که گرانی همه عوامل تولید اعم از حامل‌های سوخت و انرژی به این موضوع بیش از پیش دامن زده است.
بنابراین دولت بیشترین وظیفه را در تعادل بخشی به بازار عرضه و تقاضا دارد؛ این طور نیست آقای باکری؟
دولت باید الزامات و نیازمندی‌های صنعت و تولیدکنندگان را درک کند و باید حداقل بخشی از تولیدات را به ثبات قیمتی برساند؛ یعنی نوسانات قیمتی مواد اولیه، ارز و بسته‌بندی در این نیمه تاثیرگذار نباشد.
بر این اساس، تا زمانی که وزارت صنعت، معدن و تجارت این توازن را حفظ کند، نه کارخانه‌ها ضرر می‌کنند و نه مردم و این تنها با اجرای طرح قیمت‌گذاری‌های حمایتی که از 17 تیرماه برای چهار محصول مشخص کلید خورده، ممکن است.