باید برای گرانی‌ها تدبیری اندیشید

ایرج ندیمی

کد خبر: ۲۵۵۵۸۴

تاریخ: ۱۸ تير ۱۳۹۱ - ۰۹:۳۸

طی هفته های افزایش قیمت ها باعث افزایش انتقادات از دولت به خصوص رئیس دولت شده است. از جمله بارزترین این اعتراضات انتقاد مراجع تقلید از تورم موجود در کشور در سفر علی لاریجانی به قم بود. هر چند لاریجانی تا کنون برای عمل به وعده ای که به مراجع داده بود اقدامی نکرده است، اما به سراغ یکی از نمایندگان نزدیک به دولت رفتیم و از وی درباره گرانی های اخیر، پرسیدیم. ایرج ندیمی، نماینده صاحب نام لاهیجان که پیشتر در مجلس هفتم نیز به حمایت از محمود احمدی نژاد و دولت وی معروف بود و در دوره ای هم معاون وزیر صنایع و مشاور رئیس جمهور شد، با بیان اینکه افزایش قیمت ها واقعیت امروز اقتصاد ایران است، به تشریح مواضع خود درباره وضعیت اقتصادی کشور به گفت و گو با تابناک پرداخت که مخاطبان را به مطالعه آن دعوت می کنیم.

تابناک: همانگونه که مستحضرید مراجع و مردم نسبت به گرانی ها انتقاداتی دارند. شما وضعیت اقتصادی کشور را چگونه می بینید؟ آیا مواضع دولت درباره نبود تورم را قبول دارید؟

ندیمی: وقتی هزینه و درآمد با هم همخوانی نداشته باشد نتیجه اش کمبودها و مشکلات مردم در تامین نیازهایشان خواهد بود. مردم مشکل معیشتی دارند. قیمت ها نسبت به سنوات گذشته افزایش غیر قابل باوری داشته است که قابل انکار نیست. بسیاری از کالاهایی که افزایش قیمت داشته اند کالاهای موثر در زندگی و معیشت مردم است؛ مانند خانه خوراک و پوشاک .

باید بین گرانی و گران فروشی تفکیک قائل شد. گرانی ممکن است علت طبیعی داشته باشد، مانند تحریمها و یا افزایش قیمت کالا به دلیل افزایش قیمت نهاده های تولید. اما چه باید کرد که به مردم فشار وارد نشود؟ یکی از کارها این است که به صورت جبرانی مبلغی به مردم بدهند همانند کاری که در مورد نان انجام شد. اما در مورد گرانفروشی باید گفت که دلیلی برای افزایش قیمت ها وجود ندارد. وارد کننده ای کالایی را با ارز دولتی وارد کرده است اما به قیمت ارز آزاد می فروشد، یا اینکه مشاهده می شود در یک محل اجناس به قیمتهای متفاوت عرضه می شود که در این موارد باید برخورد قاطع انجام شود.

در قسمت اول نیز دو نوع پاسخ می توان داشت. یک نوع پاسخ آنی است که به صورت عرضه بیشتر محصول و ایجاد تعادل در بازار است و نوع دیگر برخورد ساختاری است که باید تدبیر کرد و در تولید و واردات کالاها برنامه ریزی لازم انجام شود. در مورد قسمت دوم که ناشی از تخلف فروشندگان و عرضه کنندگان است، نهادهای نظارتی همچون دولت باید با قدرت تمام وارد شود و با خاطیان برخورد کند.

گرانی وجود دارد و به شدت به مردم فشار وارد می کند و می تواند عاملی برای گسست مردم و حاکمیت باشد و باید برای حل این مشکل تدبیری اندیشید.

س: شما به برخورد قهری معتقدید. اما برخی ایراد به خود دولت وارد است که به طور مثال با بد اجرا کردن قانون هدفمندی یارانه‌ها یا عدم جهت دهی سرمایه های سرگردان به سمت تولید باعث افزایش هزینه‌های تولید شده است. عملکرد دولت را چگونه ارزیابی می کنید؟

ندیمی: سه نوع ارزیابی می توان داشت. یکی ارزیابی رویکردهای است که این دولت رویکردهای مثبتی داشته است. می خواسته که خدمت کند و سفرها و مصوبات بسیاری داشته است. اما از نظر جامع بودن عملکرد که آیا عملکردهای دولت با یکدیگر همخوانی داشته است یا خیر، باید گفت که همانند هدفمندی یارانه ها که دولت این قانون را اجرا کرد اما صنایع را رها کرد و این به معنای گرانی خواهد بود. اگر تدبیر مناسبی وجود نداشته باشد، نباید انتظار داشت تولید بالا برود و قیمت‌ها به خودی خود پایین بیاید. بنابر این از نظر جامعیت عملکرد دولت قابل انتقاد است. از دیدگاه نتایج نیز انتقاد وارد است چرا که اگر رویکرد و عملکرد مناسب باشد اما نتیجه کار مناسب نباشد، چیزی عاید نخواهد شد. کارها و اقدامات دولت در این مدت باعث ایجاد گرانی و خروج ارز از کشور شده است و از این منظر انتقاداتی به دولت وارد است. باید انتقادات را گفت تا راه و روش ها اصلاح شود. ما در نیت و خدمت گذاری دولت شک نداریم اما آیا صرف نیت مثبت و قصد خدمت نتیجه می دهد؟ مسلما جواب منفی است. دولت باید در راهی که پیش روی آن است از تمام ظرفیت های انسانی و اقتصادی کشور با رعایت اصل بهره‌وری استفاده کند.

تابناک:انتقاداتی به عدم انسجام دولت وجود دارد. از جمله اینکه کار کارشناسی انجام نمی شود و در نتیجه گیری های کلان و خرد دولت، کار کارشناسان محلی از اعراب ندارد و این اتهامات بیشتر به سمت رئیس دولت است. شما که سابقه همکاری با دولت را در پرونده خود دارید، تا چه حد این انتقادات را وارد می دانید؟

ندیمی : اینها مباحث گسترده ای است. یک بار گفته می شود که در تصمیم سازی مشارکت وجود ندارد اما دولت ادعا دارد به راههای گوناگون در تصمیم گیری ها از کارشناسان استفاده می کند. دولت از بدنه کارشناسی باقیمانده از دولت های قبل استفاده می کند. دولت می گوید که تصمیمات خود را بدر معرض تصمیمات اجتماعی می گذارد و نظرات مردم و کارشناسان از این طریق گرفته می شود. می گوید در دولت نیز کارشناسانی وجود دارد و این در حالی است که در جایی دیگر رئیس دولت اعلام می کند که دولت در تصمیم سازی ها به نوعی از کارشناسان و صاحب نظران استفاده می کند. اما از دیدگاه تصمیم گیری و سرعت تصمیم گیری و انطباق آن با شرایط، سوالاتی وجود دارد.

سرعت تصمیم گیری در دولت بالاست که در جاهایی نتیجه داده است اما ممکن است در جاهایی نتیجه ندهد. اینکه دولت شجاعانه وارد کارزار می شود، خوب است، اما آیا نباید پس از تصمیم گیری، دوباره شرایط را تحلیل کرد که آیا بازخورد اجتماعی و اقتصادی و سیاسی آن چه بوده است؟ انسان در حین اجرای امور به اشکالاتی می رسد که باید در ادامه راه آنها را اصلاح کند. به عنوان مثال رویکرد قانون هدفمندی یارانه ها درست است و حتما اجرای آن تصمیمی شجاعانه است اما در عمل با اشکالاتی مواجه است که باید انها را حل کرد. می توان در تصمیم گیری ها و بررسی نتایج تصمیم گیری ها با یکدیگر مشاکت کرد و این موضوع محل بحث است.

تابناک: اگر بخواهیم شفاف تر وارد قضیه بشویم سوالی بسیار ساده مطرح می‌شود، آیا وضعیت معیشت مردم راضی کننده و در شان مردم و نظام است؟

ندیمی :مردم برای رضایت خود سه خواسته دارند. اول، خواسته های اقتصادی است که واقعا درآمدهای مردم کفاف هزینه های آنان را نمی دهد. دوم؛ از دیدگاه اشتغال، بیشترین مشکل و معضل مردم فرزندان تحصیل کرده ای است که برای آنان سرمایه گذاری مالی و زمانی کرده اند، ولی بیکارند. سوم؛ از دیدگاه امید به آینده، نگرانی هایی برای مردم از نظر سرمایه گذاری برای آینده وجود دارد و شاهد آن گرایشی است که مردم به بازار ارز و سکه داشته اند.

باید قبول کرد مشکلات معیشتی و عدم امید به آینده و بیکاری وجود دارد که برآیند اینها می تواند نارضایتی مردم باشد اما اینکه آیا می توان این نارضایتی را نارضایتی از نظام تلقی کرد،‌ باید گفت که اینگونه نیست. ممکن است درباره شخص اقای احمدی نژاد دیدگاه خاصی وجود داشته باشد و در مورد عملکردش دیدگاه دیگری وجود دارد؛ باید اینها را تفکیک کرد. به عنوان مثال اگر فردی بگوید آقای احمدی نژاد در کنترل گرانی عملکرد خوبی ندارد و نتیجه گیری اش این باشد که وی در بین مردم محبوبیتی ندارد، برداشت اشتباهی است اما باید قبول داشت که این گرانی ها و مشکلات باعث کاهش محبوبت فرد می شود و مشکلات به تدریج طرفداران را کم می کند. دوست یابی یک تعریف دارد و حفظ دوست یک تعریف دیگر. کسب محبوبیت راههایی دارد و حفظ آن نیز آدابی دارد. باید عملکرد و رفتاری داشت که موجب کاهش محبوبیت مسئول در بین مردم نشود.

تابناک:  یکی دیگر ا انتقداداتی که به دولت وارد است رشد فزاینده بیکاری در کشور است. به نظر شما آیا دولت توانسته است شعار ایجاد دو و نیم میلیون شغل را اجرا کند؟

ندیمی : برای ایجا این سطح اشتغال لزوما باید متناسب با همین تناسب سرمایه گذاری در کشور انجام شود. اما سرمایه گذاری آدابی دارد. سرمایه گذاری را باید با امید به آینده تعریف کرد که این فاکتور در بین کارآفرینان و تولیدکنندگان ضعیف شده است. ما در تامین قطعات، مواد اولیه و تکنولوژی مشکل داریم. موضوع دیگر اینکه مشکل نیاز صنایع به نقدینگی باید حل شود که در بانکها با تامین منابع مشکل داریم. سرمایه گذاری باید با توسعه کارهای موجود همراه باشد که کارخانجات نه تنها با تمام ظرفیت تولید نمی کنند بلکه برای سر پا ماندن با مشکل مواجه هستند و فشارهای وارده نیز تاثیرات منفی دارد. علی رغم تمایلی که وجود دارد گمان ندارم که رویکرد سرمایه گذاری بخش خصوصی و تعاونی ها رو به تزاید باشد و از این رو در ایجاد اشتغال نیز نمی توان انتظار ایجاد اشتغال در این بخش ها را داشت.

تابناک: برخی از تولیدکنندگان معتقدند مشکلات که دولت و دستگاه‌های ذی ربط برای آنها ایجاد می‌کنند بیش از مشکلاتی است که تحریم‌ها یا سایر موانع خارجی برای آنها ایجاد می‌کند. مشابه این سخن از سوی کارشناسان اقتصادی نیز بارها مطرح شده است. به نظر شما تصمیمات آنی و غیر کارشناسی دولت تاثیرات منفی بیشتری دارد یا تحریمها؟

ندیمی : اول اینکه تحریم یک مساله ملی است. مسئولین نظام تصمیم گرفته اند در برابر زیاده خواهی های غرب بایستند بنابر این باید موضوع تحریم را از دولت جدا کنیم. دوم اینکه تحریم سه نوع اثر می تواند داشته باشد. یک اثر کاهنده است به این معنا که نزدیک به 80 هزار میلیارد دلار کالاهای واسطه ای و مواد اولیه و قطعات واردات داریم که با وجود تحریم ها در این زمینه با کمبودهایی مواجه خواهیم بود. یک نوع تحریم، سازنده است و آن زمانی است که به دلیل کمبودها به سمت خلاقیت و نواوری و فرصت دادن به کارافرینان برویم. موضوع دیگر مدیریت تحریم هاست که آیا خود تحریم فرصت است یا مدیریت آن. بحث بر روی مدیریت تحریم هاست. باید مدیریت جامعی داشته باشیم تا تحریم ها را مدیریت کند. به عنوان مثال به دلیل بدهی مالیاتی به کارافرینان تسهیلات داده نمی شود و مشخص است که اگر تسهیلات داده نشود سرمایه گذاری نیز صورت نمی گیرد. باید مالیات بگیریم اما در گرفتن نباید عجله کرد. باید به تولید کننده وقت داد تا کار کند. نباید به بهانه مالیات معوقه تسهیلات لازم برای تامین سرمایه در گردش داده نشود. آنچه نجات بخش است مدیریت مناسب است. صرف وجود یک پدیده نه بد است و نه خوب. به عنوان مثال در مورد فقر برخی با وجود فقر به پادشاهی رسیده اند و برخی به بزهکاری رو آورده اند. برخی از فقر تولید ثروت کرده اند و با اینکه سرمایه ای مانند نفت نداشته اند از راههای دیگر به ثروت رسیده اند و برخی با داشتن نفت به فکر آینده نبوده اند و اندوخته ای ندارند. باید هماهنگی و آینده بینی داشته باشیم و بدون حب و بغض آینده را ببینیم و با تدبیر جامع اوضاع و امور را به پیش ببریم.