موضوع درياچه اروميه، سياسي نيست

عابد فتاحی

کد خبر: ۲۵۴۴۶۸

تاریخ: ۰۹ تير ۱۳۹۱ - ۱۷:۰۶

هرچند موضوع خشک شدن دریاچه ارومیه طی مجلس هشتم بارها در صحن مجلس و بین نمایندگان آذربایجان شرقی و غربی و حتی نمایندگان سایر استان های دیگر کشور تذکراتی را در خصوص آثار زیان بار خشکسالی دریاجه ارومیه داده اند.با عابد فتاحی عضو مجمع نمایندگان استان آذربایجان غربی در خصوص خشک شدن این دریاچه و سیاسی شدن موضوع آن به گفت‌و گو پرداختیم، که در ادامه شما را به مطالعه آن فرا می خوانیم.

تابناک: نمايندگان اروميه در مجلس نهم چه اقدام و طرحي را براي نجات درياچه اروميه در دستور كار دارند؟

درياچه اروميه موضوعي است كه مردم نگران آن هستند و دائم درباره آن از ما سؤال مي‌كنند. وظيفه ماست كه بر اين موضوع حساس باشيم. چهارشنبه گذشته در دانشگاه علوم تحقيقات اروميه نشستي برگزار شده بود كه اساتيد و نمايندگان در آن حضور داشتند. و مباحثي درباره درياچه مطرح شد. معتقدم كه از سوي دانشكده‌هاي كشاورزي، حوزه آب، ژئوفيزيك، زمين‌شناسي اروميه بايد يك كميسيون بسيار قدرتمند تشكيل شود تا به اين مشكل رسيدگي شود.

اعضاي اين كميسيون نيز از نيروهاي متخصص و كارآمد و افرادي كه بتوانند كمك كنند، باشند. تا زماني‌كه ما از اين افراد استفاده نكنيم، هيچ اقدامي نمي‌توانيم انجام دهيم. اين ستاد بايد با استانداري، وزرات كشور و نمايندگان ارتباط نزديكي داشته باشد. من فكر مي‌كنم علت واقعي مشكل درياچه اروميه را هنوز به‌صورت كارشناسانه و تخصصي مورد بررسي قرار نداده‌ايم. به‌همين منظور بايد در مرحله‌اي ديگر همايش كشوري كه متخصصان در آن حضور داشته باشند، برگزار كنيم. باز هم اگر نتيجه مطلوبي حاصل نشد بايد از سوي ستاد با متخصصان كشورهاي مختلف جهان در اين حوزه ارتباط نزديكي برقرار شود.

تابناک: برخي در داخل و خارج از كشور مي‌كوشند تا اين موضوع را به چالش تبديل كنند. نظر شما درباره اين تحركات مشكوك چيست؟

موضوع درياچه اروميه يك موضوع سياسي نيست. ما نبايد آن را با مسائل ناسيوناليستي دخالت دهيم. من بسيار ناراحت مي‌شوم كه سرنوشت درياچه اروميه را با يك سري مسائل سياسي همسو مي‌كنند. مردم منطقه ما فقط نجات درياچه را مي‌خواهند. اگر جوانان و مردم آذربايجان غربي هم اعتراض مي‌كنند براي مشكل خود درياچه است. من متأسف هستم كه اين موضوع را سياسي و امنيتي مي‌كنند و به سمت‌وسوي خاصي مي‌برند و از مسير اصلي خارج مي‌كنند.

تابناک: تاكنون براي جمع‌آوري نيروهاي متخصص و تشكيل كميسيون اقدامي شده است؟

براي رفع مشكل خشكسالي هنوز هيچ گامي برداشته نشده است. بحث‌هاي زيادي در اين زمينه صورت گرفته است اما هيچ‌كدام از آنها به ثمر ننشسته است. مشكل هم اين است كه با توجه به اعتراضات و تذكرهاي زيادي كه داده‌ شده اما در مقابل تا همين لحظه هيچ اقدامي اجرايي نشده و اين موضوع آزاردهنده است. البته من فكر مي‌كنم هنوز علت‌يابي دقيق، كارشناسي شده، دسته‌بندي شده و پايان يافته نداريم. به‌همين دليل هم در جلسه با اساتيد دانشگاه مطرح كردم كه از كارشناسان رشته‌هاي ژئوفيزيك، زمين‌شناس، حوزه آب، جغرافيايي، حتي تاريخي و افرادي‌كه
تاريخ درياچه اروميه را مورد مطالعه قرار داده‌اند، استفاده كنيم تا بتوانيم از اين طريق علت‌يابي كنيم.

تابناک: علت اصلي مشخص شده است؟

هر فردي براي خودش نظر خاصي مي‌دهد. گسترش سد‌سازي، بارندگي كم، حفر هزاران حلقه چاه مجاز و غيرمجاز در اطراف درياچه اروميه، استخراج آب‌هاي زيرزميني، تبديل محصولات باغ‌هايي كه به آب زيادي نياز دارند مانند باغ سيب و.... برخي هم مي‌گويند كه هر صد‌سال يكبار اين وضعيت براي درياچه به‌وجود مي‌آيد. اين علت‌هاي رايجي است كه همه مردم درباره آن صحبت مي‌كنند. ولي همه اين موارد بايد جمع‌بندي شود و افرادي كه آن را بيان مي‌كنند بايد دلايل و ماهيت علمي بياورند.

اگر دليل واقعي مشخص شود، مي‌توانيم براي آن كاري انجام دهيم. مثلا اگر مشكل سد است، ما آب سدها را به روي درياچه باز مي‌كنيم. يا اگر چاه‌ها هستند، آنها را كنترل مي‌كنيم. بعضي مي‌گويند بايد انفجارهايي در سطح دريا بروز دهد يا لايروبي درياچه صورت گيرد و ده‌ها طرح ديگر نيز گفته شده است اما هيچ‌يك از آنها، براي اين درياچه مظلوم مصوب و اجرايي نشده است.

تابناک: در كنار طرح‌هايي كه شما نام برديد، يكي از طرح‌هايي كه در مجلس هشتم درباره آن صحبت شده بود انتقال آب به درياچه اروميه بود. نظر شما در ارتباط با اين طرح چيست؟

مخالفم. ما بايد واقع‌بين باشيم و نظرات كارشناسي شده ارائه دهيم. آب‌هايي در حد فاصله 2، 5، 10 كيلومتري در كنار درياچه قرار دارد. چرا ما از اين آب‌ها استفاده نكنيم و به‌جاي آن از درياچه خزر آب بياوريم؟ بايد از ذخيره سدهاي خود آب‌برداريم، نه اين‌كه از ارس آب منتقل شود. اصلا احتمال مي‌دهم كه كشورهاي همسايه مخالف باشند و حق طبيعي آنها هم همين است. يا اين‌كه تاكنون كجا مشاهده شده است كه آب يك درياچه را به درياچه ديگري منتقل كرده باشند؟ من فكر نمي‌كنم كه چنين اقدامي انجام گيرد.

به‌نظر من اين كارها نمادين و تبليغاتي است. اگر انجام هم شود، باعث بروز مشكلات ديگري مانند خشكسالي درياي خزر خواهد شد. مردم هم به اين‌كه آب درياي خزر از سوي دولت حركت داده شود، خوشبين نيستند. زيرا بالطبع بايد تمام استان‌هايي كه در مسير قرار دارد، آب داده شود. يعني اگر در مسير منطقه يا شهري با بحران شديد بي‌آبي مواجه باشد، ساكنان آن محدوده از مسئولان درخواست مي‌كنند كه از اين آب استفاده كنند.

مسئولان نيز نمي‌توانند بدون توجه به اين درخواست رد شوند يا آن را تاييد نكنند. غير از اين موضوع، اصلا دوست نداريم زماني بشنويم كه مشكل خشكسالي براي خزر عزيزمان نيز به‌وجود آمده است. ما به اندازه كافي در استان آذربايجان آب داريم. از همين آب‌ها مي‌توانيم استفاده كنيم.

تابناک: شما علت اصلي خشكسالي درياچه را چه مي‌دانيد؟

زادگاه من در همين منطقه است و اكنون نيز 54 سال دارم. در زمان‌هاي گذشته تا 2 متر و حتي بيشتر روي كوه‌ها برف ديده مي‌شد. گاهي اوقات به‌دليل وجود برف زياد 45 كيلومتر در جاده‌ها پياده راه رفتم. زيرا هيچ ماشيني نمي‌توانست از اين راه‌ها عبور كند. ما هيچ زماني كوه‌هاي منطقه خود را خالي از برف نمي‌ديديم.

حتي تا پايان تير‌ماه اين برف‌ها روي دامنه كوه‌ها بود. هر خانواده عشايري چشمه‌اي براي خود داشت. اما اكنون ديگر از اين برف‌ها و چشمه‌ها خبري نيست. در سال‌هاي اخير با تغيير كلي جوي منطقه، بارندگي‌ها نيز كم شده است. در اين ميان هيچ ارگان خاصي يا دولت هم مسئول و مقصر نيست. چه كسي دوست دارد كه يكي از پراهميت‌ترين درياچه‌هاي كشور خشك شود كه حالا دولت ما موافق باشد.

دومين موضوعي كه در خشكسالي دخالت دارد برداشت بي‌رويه آب منطقه است. نحوه كشاورزي ما متفاوت شده است. در اطراف درياچه صدها ويلا و خانه ساخته شده كه هر‌كدام داراي استخرهاي بزرگي هستند. آنها شبانه‌روز از آب درياچه استفاده مي‌كنند. اما باز هم افرادي هستند كه دلايل گوناگوني را بيان مي‌كنند. به‌همين دليل بايد همه احتمالات مورد بررسي قرار گيرد.

تابناک: طبق گفته برخي از كارشناسان، يكي از عواقب خشك شدن درياچه، مهاجرت است. شما اين مسئله را چگونه مي‌بينيد؟

اگر روزي درياچه خشك شود، بادهاي نمكي و حركت شن ‌و ماسه زندگي مردم را دچار مشكلات بسياري مي‌كند. اما ما نبايد بگوييم كه اين موضوع باعث مي‌شود كه مردم سرزمين خود را رها مي‌كنند. به‌نظر من اينگونه نخواهد بود. نخست اين‌كه ما بايد تلاش خود را انجام دهيم. حتي اگر زماني ديديم كه نمي‌توانيم درياچه اروميه را نجات دهيم، بايد، درياچه را از نظر ژئولوژيك، ژئوفيزيك و ترميمي، منبع ديگري را جايگزين آن كنيم كه براي آب‌وهواي منطقه و شمال‌غرب كشور تأثيرگذار باشد. درياچه را با منابع طبيعي بسترسازي كنيم.

ما از همين حالا نبايد به فكر مهاجرت باشيم. اصلا مگر ما مي‌توانيم، منطقه خود را كه دومين استان سرسبز كشور است را رها كنيم؟ گاهي بحث‌هايي صورت مي‌گيرد كه در روحيه مردم تاثير منفي دارد. اما من به‌عنوان نماينده مردم با بحث كوچ و مهاجرت صددرصد مخالف هستم.

ما حتي حاضريم در ميان همين شوره‌زارها زندگي كنيم اما ترك وطن نكنيم. من پيامم به همه مردم منطقه‌ام اين است كه حتي اگر درگير طوفان‌هاي شني هم شويم باز هم در خانه‌هاي خود مقاومت ‌كنيم. هرچند تا آن روز همه مشكلات را حل خواهيم كرد و براي ادامه زندگي در اين منطقه طرح‌هايي را براي درياچه اجرايي مي‌كنيم.