افزايش تنش ايران و سعودی

محی‌الدين ساجدی*

کد خبر: ۲۵۱۳۵۴

تاریخ: ۲۶ خرداد ۱۳۹۱ - ۰۱:۲۶

اعدام «ناگهانی» چند ايراني در عربستان به تيرگي بيشتر روابط ميان ايران و سعودي مي‌انجامد و به نظر هم نمي‌رسد كه رياض خود را تحت فشار براي تغيير رويه ببيند. اعدام اتباع خارجي در عربستان تنها به ايراني‌ها محدود نمي‌شود و سر بريدن اتباع پاكستاني يا هندي و يمني و بنگلادشي و غيره گاه در اخبار منتشر مي‌شود.

اين رويه در عربستان تاكنون با اعتراض دولت‌هاي متبوع اين افراد به صورت جدي روبه‌رو نشده است. علت آن هم بيشتر از نوع روابط اين دولت‌ها با رياض ناشي مي‌شود كه همگي سعي بر حسنه ماندن آن دارند و تلاش مي‌كنند كه اين «مسايل جزيي» بر كل روابط و بهره‌هاي اقتصادي و سياسي آن تاثير منفي نگذارد.

چندين بار گزارش‌هايي درباره بدرفتاري كارفرمايان عربستاني با خدمه‌هاي آمده از كشورهاي شرق آسيا منتشر مي‌شود. با اين حال، اگر مورد مشابهي در مورد اتباع دولت‌هاي غربي پيش آمده، رياض به‌تدريج تسليم خواسته‌هاي آنها شده و از اعدام و حتي زندان متهمان چشم‌پوشي كرده است. با توجه به سابقه روابط ايران و سعودي و جايگاهي كه براي ايران در ذهن مردم و هم مسوولان متصور است، انتظار اين بود كه دولت سعودي قبلا موضوع را از مجاري ديپلماتيك با ايران مطرح كرده باشد تا تهران ـ همچون موارد ديگر در برخي از كشورهاي ديگر عرب خليج‌فارس ـ راه‌حلي براي اين مشكل پيدا كند.

چنانكه از مواضع وزارت امور خارجه كشورمان هويداست، دولت رياض به اين عده حتي اجازه تماس با كنسولگري ايران در عربستان را هم نداده و اينان متهم به قاچاق يا داشتن موادمخدر، بدون اطلاع قبلي دولت ايران، اعدام شده‌اند. البته سخنگوي وزارت خارجه كشورمان چند ماه قبل در واكنش به شايعاتي مبني بر اعدام يا احتمال اعدام چند تبعه ايراني در عربستان خود را بي‌خبر نشان داد.

آن شايعات حداقل روشن مي‌كند كه چنين موضوعي از مدت‌ها قبل مطرح بوده است. متهم كردن اتباع خارجي به قاچاق موادمخدر تقريبا امري شايع در عربستان است. چندي قبل، يكي از وكلاي مصري - كه براي حج عمره به عربستان رفته بود- در فرودگاه جده به اتهام داشتن موادمخدر بازداشت شد. گفتند كه در چمدان وي تعدادي قرص پيدا كرده‌اند كه ورود آنها به عربستان ممنوع است. داروهاي ممنوع حتي شامل برخي قرص‌هاي ضد سرماخوردگي مي‌شود.

بازداشت وي به بحراني در روابط قاهره و رياض تبديل شد و مردم خشمگين در پايتخت مصر به سفارت عربستان و كنسولگري‌هاي آن در چند شهر ديگر حمله كردند و دولت رياض هم همه كادر ديپلماتيك خود را از مصر فراخواند. اين بحران با سفر بيش از يك‌صد نفر از سياستمداران و بازرگانان و مبلغان و هنرمندان مصري به رياض و ديدار با پادشاه سالمند سعودي پايان يافت. نكته جالب در اين ماجرا آن بود كه رسانه‌هاي سعودي خبري منتشر كردند كه ايران داروهاي ممنوع را در چمدان وكيل مصري جاسازي كرده بود. سفير سعودي هم، بلافاصله بعد از بازگشت به قاهره، گفت كه ايران درصدد ترور وي در مصر بوده و دستگاه امنيتي مصر چند ايراني را بازداشت كرده است. دولت مصر اين خبر را البته تكذيب كرد.

چنين خبري دنباله خبر مشابهي بود كه سال گذشته دولت آمريكا مطرح‌كننده رسمي آن بود، مبني بر اينكه ايران قصد داشته سفير عربستان در واشنگتن را بكشد و سفارتخانه‌هاي اسراييل و عربستان را هم منفجر كند. اين خبر بعد از چند ماه به فراموشي سپرده شد؛ يا دلايل محكمي پيدا نكردند يا آن را براي موقعيت ديگري نگه داشته‌اند، زيرا فرد متهم هنوز آزاد نشده است. روابط تهران و رياض روزهاي خوشي را سپري نمي‌كند و از خوشامدگويي‌هاي دهه 70 تا نيمه دهه 80 خورشيدي ميان دو طرف ديگر خبري نيست. طبق اسناد ويكيليكس، پادشاه عربستان آمريكايي‌ها را به حمله به ايران و«قطع كردن سر اژدها» تشويق كرده است.

سعودي‌ها معتقدند كه اشتباه بزرگ آمريكا سبب شده كه عراق در طبقي زرين به ايران تحويل داده شود. دولت سعودي تمايل زيادي دارد كه ايران را در خصومت با جهان عرب در مقامي همتاي اسراييل قرار دهد و در مناقشه هسته‌اي موضعي همانند دولت‌هاي غربي اتخاذ مي‌كند. نه تنها در عراق، بلكه در پرونده‌هاي مهمي چون سوريه و لبنان و فلسطين نيز تقابل ميان تهران و رياض جاي همكاري را گرفته است. سفرهاي چندين وزير و مسوول ايراني در سال گذشته به عربستان نيز از ميزان تيرگي نكاسته است.

ايران ناچار است به اعدام اتباع خود ـ هر چند به جرم ثابت نشده قاچاق موادمخدر ـ واكنش نشان دهد. ايران ممكن است ابزار زيادي براي واكنش يا انتقام داشته باشد. اما هر نوع واكنشي به نظر مي‌رسد تحت اين چارچوب باشد كه روابط دو طرف از حد رقابت به مرز خصومت نرسد.

*مشاور مركز مطالعات استراتژيك خاورميانه

منبع: شرق