ميدان‌هاي خالي در شهر شلوغ

کد خبر: ۲۴۷۲۷۰

تاریخ: ۰۶ خرداد ۱۳۹۱ - ۰۰:۴۰

هنر شهري در سال‌هاي اخير به يكي از دغدغه‌هاي هنرمندان بويژه مجسمه‌سازان تبديل شده است و آنها همواره در تلاش هستند تا با هنر دست و پروراندن سنگ و گل بتوانند چهره زمخت، ‌بي‌رنگ و رو و خشن شهر را تلطيف كنند.

شهري كه شهروندانش همواره درگير زندگي پردغدغه و شلوغ بوده و قطعا‌ اين همه ازدحام و ترافيك تاثير مستقيمي روي روحيه و زندگي اجتماعي و فردي‌شان مي‌گذارد.در اين ميان مجسمه‌ها و آثار حجمي در فضاهاي مختلف شهري مي‌تواند به تلطيف روحيه، ‌آرامش شهروندان و خروج از فضاي شهرهاي صنعتي و ايجاد حس نوستالژيك به شهري كه در آن زندگي مي‌كنيم، ‌كمك كند. از سوي ديگر به گفته بسياري از كارشناسان، آثار حجمي و ساخت مجسمه‌هاي فاخر و جانمايي آن در مناطق مختلف شهر مي‌تواند به بحث گردشگري شهري نيز كمك شاياني كند.

نشانه‌هاي شهري نماد​​ فرهنگ و هويت جمعي

به گفته همايون ثابتي‌مطلق - مجسمه‌ساز - نشانه‌ها و مجسمه‌هاي شهري ‌آثاري هستند براي تمامي فصول يكي از بهترين امكانات را براي تغيير فضا و سيماي شهرها به وجود مي‌آورند. اين هنرمند مجسمه‌ساز معتقد است مجسمه‌ها و به طور كلي نشانه‌هاي شهري، نه تنها به غناي بصري شهر و فضاي زندگي مردم كمك مي‌كنند، بلكه به عنوان نمادها و نشانه‌هايي از فرهنگ و هويت جمعي ما قابل استناد هستند و از اين بابت است كه بايد رويكردي تازه‌تر و جدي‌تر به آنها داشت.

نشانه‌هاي شهري بخشي از خاطرات مردم شهر هستند. تهران، شهر تعريف شده‌اي براي شهروندانش نبوده و در گذر زمان اندك اندك بر وسعت آن افزوده شده است. بر اين اساس داشته‌هاي خود را حفظ نكرده و همواره هر آنچه از گذشته برايمان باقي مانده يا نابود شده يا در حال تخريب است. اينها صحبت‌هاي طاهر شيخ الحكمايي، مجسمه ساز و رئيس انجمن هنرمندان مجسمه‌ساز است.

او معتقد است تهران شهر وسيعي است و مي‌تواند نشانه‌ها و مجسمه‌هاي بي‌شماري را در خود جاي دهد و با گذشت زمان، اين آثار به بخشي از خاطرات مردم تبديل شود. همان گونه كه هم‌اكنون برج آزادي‌ يا مجسمه فردوسي تبديل به بخشي از خاطرات مردم و حتي نشانه‌اي براي آنها شده است.

شيخ‌الحكمايي درباره اين‌كه در چند سال اخير اگرچه مجسمه‌هاي زيادي ساخته شده است، اما هيچ‌كدام از آنها تاثير مجسمه‌هايي همچون مجسمه ميدان فردوسي يا مجسمه ميدان حر را بر شهروندان نگذاشته است، مي‌گويد: «پيش از انقلاب تعداد مجسمه‌هاي ساخته شده بسيار اندك و در نتيجه ميزان توجه به آنها بسيار زياد بود. از سوي ديگر اين مجسمه‌ها با گذشت زمان به بخشي از تاريخ شهر تبديل شده است. قطعا اگر اكنون مجسمه فردوسي از ميدان فردوسي برداشته شود، ‌مردم بشدت جاي خالي آن را احساس مي‌كنند. چون‌چشم و نگاه شهروندان به اين مجسمه عادت كرده است. قطعا‌ اگر مجسمه‌هاي ساخته شده در سال‌هاي اخير نيز شامل اين گذر زمان شوند، تاثيرگذار خواهند بود.»

اين هنرمند مجسمه‌ساز با بيان مثالي درباره ساخت برج ميلاد،‌ توضيح مي‌دهد: «زمان زيادي از ساخت برج ميلاد در تهران نگذشته است، ‌اما هم اكنون اين برج به يكي از المان‌هاي ساختمان‌سازي در تهران تبديل شده است و مردم در كنار آن، ‌لحظه‌ها و خاطرات خود را ثبت مي‌كنند. قطعا با گذر زمان اين برج همانند برج آزادي و به بخشي از خاطرات بدل خواهد شد.»

جانمايي مجسمه‌هاي شهري بايد ثابت باشد

رئيس انجمن هنرمندان مجسمه‌ساز با انتقاد از نحوه جانمايي مجسمه‌هاي تازه ساخت در فضاي شهري مي‌گويد: «يكي از اقدامات اصلي در حوزه فضاهاي شهري و نصب تنديس‌ها و المان‌ها، ‌بحث جانمايي آن است كه بايد بدرستي و با دقت انجام شود. در چند سال اخير، سازمان زيباسازي شهرداري تهران بي​نيال و سمپوزيوم مجسمه‌سازي برگزار كرده و آثار بسيار شاخصي توليد شده است كه اگر قطعا بدرستي جانمايي شود، هم در زيبايي بصري شهر نقش مهمي خواهد داشت و هم اين‌كه مي‌تواند در ذهن مردم ماندگار شود.

از سوي ديگر وقتي مجسمه‌ها و تنديس‌هاي مفاخر در كنار مجموعه‌هاي فرهنگي و هنري جانمايي شود، هم به آن مجموعه ارزش مي‌بخشد و هم اين‌كه ميزان شناخت شهروندان نسبت به آن مشاهير بيشتر و بيشتر مي‌شود.»

تهران گذشته با ذره‌بين قابل ديدن است

او با بيان اين‌كه تاثير يك نشانه و اثر حجمي روي شهروندان به مراتب از ساير شعارها و صحبت‌ها بيشتر است، توضيح مي‌دهد: «متاسفانه اين روزها تهران گذشته را بايد با ذره‌بين مشاهده كرد. يكي از مشكلات شهري همچون تهران آن است كه وقتي شهروندي به مدت چند سال از اين شهر خارج شده و دوباره وارد آن مي‌شود، احساس غريبي مي‌كند و با تغييرات اساسي روبه‌رو مي‌شود. شهر تهران از آن دست شهرهايي است كه داشته‌هاي خود را همچون خانه‌هاي قديمي،‌ دروازه‌ها و حتي درختان و مجسمه‌ها به عنوان بخشي از خاطراتش حفظ نكرده و هر روز شاهد دگرگوني يا تخريب بخش‌هاي قديمي شهر هستيم.»شيخ‌الحكمايي صحبت‌هاي خود را اين گونه ادامه مي‌دهد: «مجسمه‌ها، آثار حجمي، ‌درختان و بناهاي تاريخي،‌ سرمايه‌هاي يك شهر براي شهروندانش است كه تحت هيچ شرايطي نبايد از بين برود و اگر از بين برود به منزله تغيير دادن عادت‌هاي بصري مردم و تخريب خاطرات شهروندان است.»

زمينه‌سازي خاص براي نمادسازي شهري

ارائه خدمات شهري مطلوب در كنار نماد و خاطره‌سازي براي شهروندان تاثير زيادي در آرامش و ايجاد احساس تعلق و علاقه‌مندي به محيط‌هاي شهري ايفا مي‌كند.

سيدمجتبي موسوي، رئيس اداره حجم سازمان زيباسازي شهر تهران با بيان اين‌كه سازمان زيباسازي در سال‌هاي اخير اقدامات گسترده‌اي براي ساخت مجسمه‌ها انجام داده است، درباره نمادسازي المان‌هاي شهري براي شهروندان مي‌گويد: «بحث نمادسازي براي شهروندان، ‌شرايط و زمينه خاصي را مي‌طلبد. بايد فضاي لازم در بحث نمادسازي با مجسمه‌ها و المان‌هاي شهري وجود داشته باشد. به عنوان مثال زماني كه ميدان آزادي ساخته شد، ‌تمام فضاهاي پيراموني آن نيز در خدمت ميدان بود و امروز شاهد هستيم كه با گذشت سال‌ها، ‌اين ميدان هم براي شهروندان تهراني و هم براي ساير مسافران به جزيي از خاطرات آنها تبديل شده است. اين موضوع درباره مجسمه‌هاي فردوسي يا ميدان حر و خيام نيز صحت دارد اما به مرور زمان موقعيت فيزيكي اين ميادين نيز دستخوش دگرگوني شده و ساخت و سازها، آنها را تحت‌الشعاع قرار داده است.»

او با قبول اين‌كه با گذشت سال‌ها هنوز به چنين نمادهايي در پايتخت نرسيده‌ايم، توضيح مي‌دهد: «بيشتر آثار خلق شده در حوزه مجسمه يا آثار حجمي ديگر براساس ويژگي‌هاي پارك، فضاي شهري و مشخصات ميدان‌هاي شهر يا فلكه‌ها آماده شده است و هم‌اكنون در بحث نمادسازي با توجه به استانداردهاي در نظر گرفته شده، اثر نمادين خاص و ويژه‌اي خلق نشده است. البته هم‌اكنون احياي ميدان امام حسين(ع) در اين راستا صورت گرفته و شهرداري با تملك فضاهاي لازم درصدد ايجاد چنين فضايي و نمادسازي آن است.»به اعتقاد موسوي، نمادسازي براي شهر تهران اهميتي ويژه داشته و در يكي دو سال اخير تعاملات گسترده‌اي با مجسمه‌سازان با محوريت اين موضوع كه آثار خلق شده حول محور هويت‌يابي و بومي‌سازي باشد، صورت گرفته است.

مجسمه‌ها، جاذبه‌اي براي گردشگري شهري

طاهر شيخ‌الحكمايي، رئيس انجمن هنرمندان مجسمه‌ساز درباره تاثير مجسمه‌سازي در ميادين و افزايش المان‌هاي شهري مي‌گويد: «هم‌اكنون صنعت گردشگري از رونق خوبي برخوردار نيست و بايد از ابزار جديد براي رونق اين صنعت به منظور بازگشت سرمايه به كشور استفاده كرد. مجسمه‌سازي و به طور كلي هنر مدرن مي‌تواند نقش مهمي در جذب گردشگر داشته باشد.»

همچنين سيدمجتبي موسوي، رئيس اداره حجم‌سازي سازمان زيباسازي اعتقاد دارد كه اين موضوع بسيار مهم است و بايد در تعامل با هنرمندان و مجسمه‌سازان داخلي و خارجي بتوان آثاري را خلق كرد كه به رشد گردشگري شهري منجر شود و از اين طريق توجه شهروندان را نسبت به آثار حجمي موجود در شهر جلب كرد.

اگرچه در سال‌هاي اخير مجسمه‌سازان بسياري به مدد مديريت شهري آمده و همواره در تلاش بوده‌اند كه شهرها را به مكاني امن و خاطره‌انگيز به دور از همه مشكلات و خشونت‌هاي شهري تبديل كنند،‌ اما آنچه ديده مي‌شود، توجه بيشتر به افزايش آمار ساخت اين آثار بوده و ماندگاري آن در ذهن شهروندان كمتر احساس مي‌شود. از اين رو به نظر مي‌رسد مديريت شهري بايد تلاش كند با در نظر گرفتن همه جوانب و لحاظ كردن مباحث هنري، آرامش، خلاقيت، ماندگاري و مباحث مربوط به گردشگري به عنوان مطالبات جديد شهروندان، به نيازهاي آنها پاسخ دهد.